De terugkeer naar tastbare media

De terugkeer naar fysieke media

Tij­dens de over­gang naar het nieuwe jaar werd op sociale media een duidelijke trend zicht­baar die in het teken stond van een terug­keer naar fysieke media. Vinylplat­en, analoge cam­er­a’s, boeken en mag­a­zines win­nen opnieuw aan pop­u­lar­iteit. In een tijd­perk dat volledig wordt gedom­i­neerd door de smart­phone rijst de vraag: waarom gri­jpen we terug naar ver­oud­erde media? Opmerke­lijk is dat deze hernieuwde inter­esse vooral zicht­baar is bij een gen­er­atie die volledig is opge­groeid in een dig­i­tale omgev­ing. Juist zij lijken op zoek naar tast­bare, afge­bak­ende en bewus­tere ervarin­gen. De aantrekkingskracht ligt niet in het verleden zelf, maar in het idee ervan: een langza­mer, min­der geme­dieerd lev­en. Het betre­ft geen per­soon­lijke nos­tal­gie, maar een gecon­strueerde nos­tal­gis­che geste naar een tijd­perk dat zij zelf nooit hebben meege­maakt.

Hoewel de trend rond fysieke media recent sterk­er zicht­baar werd, is ze niet nieuw. Al tegen het einde van de jaren 2010 ontstond er onder jon­geren een bredere hernieuwde inter­esse in fysieke dragers. Analoge cam­er­a’s, vinylplat­en en cas­set­te­band­jes bli­jven ook van­daag opval­lend pop­u­lair, juist omdat zij een gevoel van authen­ticiteit en betrokken­heid bieden dat in dig­i­tale media steeds vak­er ont­breekt. Hun traagheid, mate­ri­aliteit en beperk­te capaciteit, ooit gezien als teko­rtkomin­gen, kri­j­gen opnieuw beteke­nis in een cul­tu­ur die wordt geken­merkt door overvloed, snel­heid en per­fec­tie. Zo is ook het luis­teren naar muziek in vinyl­clubs en luis­ter­bars de afgelopen jaren onder andere erg pop­u­lair gewor­den. De onmo­gelijkheid om muziek door te spoe­len of te shuf­flen dwingt de luis­ter­aar tot een aan­dachtigere beluis­ter­ing.

Het betre­ft geen per­soon­lijke nos­tal­gie, maar een gecon­strueerde nos­tal­gis­che geste naar een tijd­perk dat zij zelf nooit hebben meege­maakt

Media-the­o­reti­cus Jus­si Parik­ka beschri­jft dergelijke hero­plevin­gen van oude media aan de hand van het con­cept zom­bie-media. Dit zijn media die noch volledig dood, noch volledig lev­end zijn, maar bli­jven cir­culeren als herin­ner­ing, esthetiek en cul­tureel residu. Ook Friedrich Kit­tler biedt een rel­e­vant per­spec­tief met zijn bek­ende uit­spraak “media deter­mine our sit­u­a­tion”. Vol­gens Kit­tler bepalen de gebruik­te media en tech­nieken hoe we waarne­men, reg­istr­eren en herin­neren. De keuze voor een medi­um is dus nooit neu­traal. Door opnieuw te kiezen voor fysieke media veran­dert niet alleen de vorm, maar ook de ervar­ing van tijd, aan­dacht en geheugen.

Digitale detox in de praktijk

Om in de prak­tijk na te gaan hoe gemakzuchtig en onbe­wust we tegen­wo­ordig media con­sumeren, besluit ik de eerste werk­week van het nieuwe semes­ter dig­i­taal te detox­en. Ik reduceer de capaciteit­en van mijn gsm tot die van een Nokia-bak­steen, en vorm mijn lap­top om tot een vaste com­put­er die enkel mijn school­w­erk aankan. Ter voor­berei­d­ing voor de week passeer ik vlug voor­bij de bib­lio­theek om te stock­eren op cd’s en boeken, net als in de goeie ouwe tij­den.

Mijn wekker­ra­dio heeft blijk­baar ook moeite met opstaan maandag­mor­gen, aangezien hij niet afgaat. Na mij grandioos te ver­slapen, grabbel ik mijn gerief bijeen en vertrek ik richt­ing mijn eerste les. Op de trein probeer ik een van mijn nieuwe cd’s af te spe­len op mijn dis­c­man, maar het kabaal van het toes­tel over­heerst de muziek. Ik laat het maar beter bij een boek lezen in stilte.

Naar­mate de dagen voor­bi­j­gaan, merk ik dat de afkick­ver­schi­jnse­len opkomen. Ik betrap mezelf op doel­loos naar mijn gsm te gri­jpen wan­neer ik alleen met mijn gedacht­en vastz­it. De con­frontatie is het ergst bij het mid­dag­maal wan­neer YouTu­ber Tom Scott mij niet kan vergezellen. Doorheen de dagen besef ik juist hoe vanzelf­sprek­end het inter­net is gewor­den, en niet louter als tijd­ver­dri­jf. Tij­dens een wan­del­ing met mijn hond begint het plots water te gieten – had ik maar de buien­radar kun­nen raad­ple­gen. Ook moet ik leren om te gaan met mijn para­noia, door­dat ik niet her­haaldelijk kan con­trol­eren of ik wel richt­ing de juiste aula aan het gaan ben. Dit dig­i­tale medi­um is zo veelom­vat­tend dat ik er niet eens bij stil­s­ta dat ik het gebruik.

Doorheen de dagen besef ik juist hoe vanzelf­sprek­end het inter­net is gewor­den, en niet louter als tijd­ver­dri­jf

Om de gewon­nen tijd te vullen merk ik dat ik veel aan­dachtiger naar mijn nieuwe albums kan luis­teren, en niet de nood voel om tegelijk­er­ti­jd met iets anders bezig te zijn. Ik heb hier wel op gevloekt toen ik met een lied­je in mijn hoofd zat van een album dat de bib­lio­theek niet bez­it. Die bli­jven con­stant op loop spe­len in mijn gedacht­en tot ik naar een album kon luis­teren op mijn cd-spel­er. Door de magere keuze aan dvd’s die ik nog heb liggen, word ik geforceerd te kijken naar oude teken­films die volledig uit mijn gedacht­en ontsnapt waren tot nu. Dat gevoel van nos­tal­gie komt ook op wan­neer ik voor het eerst in lange tijd mijn 3DS open klik alsof het een ver­bor­gen schatk­ist is. Mijn ver­rijk­ende ervar­ing, na het heront­dekken van mijn eiland op Tomodachi Life, is hoe ik de avon­den kon gebruiken om van de dag te bekomen in plaats van ze tot de nok toe te vullen met over­stim­ulerende medi­a­vor­men.

In die zin zijn fysieke media niet louter retro-objecten of esthetis­che trends. Ze func­tioneren als kri­tis­che media die de vanzelf­sprek­end­heid van dig­i­talis­er­ing bevra­gen. Ze bieden ruimte voor exper­i­menteren, cre­ativiteit en ver­trag­ing, en herin­neren ons eraan dat media niet enkel effi­ciënt of nieuw hoeven te zijn om betekenisvol te bli­jven. De terug­keer naar het tast­bare is daarmee geen vlucht naar het verleden, maar een reflec­tie op het heden.