‘For the record’: Ali Khamenei

Ali Khamewie?

Ali Khamenei werd geboren in 1939 in Mashad, één van de heilig­ste ste­den voor sji­itis­che moslims in het noor­doost­en van Iran. Hij studeerde the­olo­gie en islami­tisch recht in Qom, waar hij in con­tact kwam met aya­tol­lah Ruhol­lah Khome­i­ni. Khamenei was sterk poli­tiek geën­gageerd en was actief in de opposi­tiebe­weg­ing tegen de sjah, die toen aan de macht was. Bijgevolg speelde hij een actieve rol in de Islami­tis­che Rev­o­lu­tie van 1979.

In 1981 werd hij pres­i­dent van Iran, een func­tie die hij acht jaar lang uitoe­fende. Na deze peri­ode werd hij in 1989 benoemd tot aya­tol­lah en werd hij de Opper­ste Lei­der van Iran. Om zijn rol beter te begri­jpen, is het belan­grijk om te weten wat een aya­tol­lah is. Dat is een titel die uit­slui­tend wordt toegek­end aan Sji­itis­che geleer­den. Als Opper­ste Lei­der bek­leedt Khamenei de belan­grijk­ste func­tie in het land en staat hij boven de regering en andere staatsin­stellin­gen. In deze rol behan­delt hij zow­el bin­nen­landse als buiten­landse zak­en en benoemt hij belan­grijke func­ties bin­nen de regering, de rechtsin­stellin­gen en het leg­er. 

Als gevolg van deze posi­tie heeft hij vetorecht over beslissin­gen van de pres­i­dent en kan hij maa­trege­len ver­w­er­pen als die vol­gens hem in stri­jd zijn met de islam. Daar­naast bepaalt hij welke wet­ten wor­den goedgekeurd en of deze verenig­baar zijn met het geloof. Zijn macht beperkt zich niet alleen tot het poli­tieke en wet­telijke niveau, maar strekt zich ook uit tot het leg­er. Zo is Khamenei de opper­bevel­heb­ber van de Iraanse Rev­o­lu­tion­aire Garde (IRG), een mil­i­tair eliteko­rps dat los staat van het Iraanse leg­er.

Militaire macht

De Iraanse Rev­o­lu­tion­aire Garde werd opgericht bij de aan­vang van het aya­tol­lahregime in 1979, met de bescherming van de rev­o­lu­tie en het gezag van de theocraat als hoofd­taak. Lat­er werd hun macht ook uit­ge­breid naar het economis­che veld en speelt het een grote rol bin­nen het Iraanse bedri­jf­sleven, waar­door het nauw ver­bon­den is met de elite. De een­heid beheert bijvoor­beeld de bouw van infra­struc­tu­ur, alsook grote delen van de olie-indus­trie. Wegens inter­na­tionale sanc­ties kre­gen ze zelfs toestem­ming om olie te exporteren, wat hen een belan­grijke bron van inkom­sten maakt voor het land. Ook het nucle­aire pro­gram­ma staat onder lei­d­ing van de Garde.

Verder beschikt de IRG ook over een buiten­landse tak: de Quds Force. Deze lei­dt buiten­landse oper­aties en ste­unt ver­schil­lende groeperin­gen zoals Hezbol­lah in Libanon en Hamas in Palesti­na. Samen vallen ze onder de noe­mer van de ‘As van Verzet’. Hun gemeen­schap­pelijk doel: de bestri­jd­ing van Israël en West­erse invloed in het Mid­den-Oost­en. In jan­u­ari 2026 plaat­ste de Europese Unie de Rev­o­lu­tion­aire Garde op de lijst van ter­ror­is­tis­che organ­isaties.

Verlies aan legitimiteit

Het Iraanse regime onder­gaat veel kri­tiek en ver­loor sterk aan bin­nen­landse legit­imiteit. Door sys­tem­a­tis­che onder­drukking, het beperken van de vri­jheid en het bloedig neer­slaan van protesten, hopen veel Iraniërs op veran­der­ing.