Mediastormen ontleed

Wat is een mediastorm? 

De voor­bi­je maand is er veel gebeurd. Er was opnieuw veel com­motie in het nieuws. Dit keer niet ver van huis. Onze eigen rec­tor De Sut­ter kwam onder vuur te liggen na een onder­zoek van Apache waaruit bleek dat ze voor haar open­ingscol­lege foute AI-quotes had gebruikt. Nadi­en barstte er snel een storm uit in de media, maar wat is zo’n storm? Vol­gens het online woor­den­boek ‘Woordenlijst.org’ is een medi­as­torm: “een plot­selinge grote ophef in kran­ten, tv en radio over een bepaald onder­w­erp.” Het gaat dan vaak over onder­w­er­pen die shock­eren en mensen met een sterk gevoel achter­lat­en, waar­door er al snel pub­liek debat over gevo­erd wordt. Een medi­as­torm is als term vrij neu­traal en kan dus posi­tief of negatief zijn voor per­so­n­en die betrokken zijn. Zo kreeg Gise­le Peli­cot, na een medi­as­torm over haar zaak, veel lof­be­tuigin­gen en online-ste­un. Maar het omge­keerde gebeurt ook, waar­bij de betrokken per­soon juist veel boosheid over zich heen kan kri­j­gen, vaak gaat dit dan gepaard met ‘can­cel cul­ture’. 

Cancel culture

Medi­as­tor­men zijn meestal het gevolg van een uit­spraak of fout die een per­soon begaan heeft. In extreme gevallen kan de per­soon in kwest­ie zelfs gecan­celd wor­den. Men spreekt over de ‘can­cel cul­ture’ of de ‘afreken­cul­tu­ur’ wan­neer je open­lijk wordt bekri­tiseerd of geboy­cot. De can­cel­cul­ture wordt gezien als een prob­leem van deze tijd, omdat het gepaard gaat met een storm van veront­waardig­ing op sociale media. Zo werd de koffieketen Star­bucks ooit gecan­celd omdat haar werkne­mers geen T‑shirts mocht­en dra­gen die ste­un voor de Black Lives Mat­ter-beweg­ing uit­stralen. Het can­ce­len gebeurt dus meestal wan­neer iemand racis­tis­che of ongepaste uit­sprak­en doet, waar­door die per­soon en diens uit­latin­gen niet meer als waarde­vol wor­den gezien en een mass­abe­weg­ing ontstaat tegen de gecan­celde per­soon. Als het gaat om een bek­end iemand, gebeurt het zelfs dat zijn of haar werkgev­ers onder druk gezet kun­nen wor­den om de samen­werk­ing met hen te beëindi­gen, wat het ima­go van de betrokken per­soon zwaar kan schaden. 

Gevolgen

Een medi­as­torm kan ferme gevol­gen hebben voor per­so­n­en die erin meegetrokken wor­den, zek­er als dit gepaard gaat met een boy­cot zoals vaak het geval is bij can­cel cul­ture. De pub­lieke aan­dacht en vaak pub­lieke sham­ing die dan vol­gt kan men­taal zwaar door­we­gen. De gecan­celde per­soon kan online te mak­en kri­j­gen met intim­i­datie, aan de hand van negatieve reac­ties of zelfs haat­bericht­en. In de zwaarste gevallen wordt ook online per­soon­lijke infor­matie ver­spreid, zoals een huisadres. Naast de psy­chol­o­gis­che gevol­gen, lij­den slachtof­fers vaak ook aan rep­u­tatiev­er­lies en kan dit het einde van hun car­rière beteke­nen, wat dan ook lei­dt tot finan­cieel ver­lies.

De kracht en druk van de mas­sa kan soms ook posi­tieve gevol­gen hebben en veran­der­ing afd­win­gen bij belan­grijke sociale dis­cussies

Om het voor­beeld van De Sut­ter er weer bij te nemen, heeft haar rep­u­tatie schade geleid tot haar besliss­ing om een ere­doc­tor­aat in Ams­ter­dam niet per­soon­lijk te accepteren. Het bli­jft een morele dis­cussie of die gevol­gen terecht zijn of niet. De veront­waardig­ing is vaak groot en wordt gedeeld door een pub­liek, wat een groeps­gevoel creëert. De kracht en druk van de mas­sa kan soms ook posi­tieve gevol­gen hebben en veran­der­ing afd­win­gen bij belan­grijke sociale dis­cussies.  

Compassion fatigue 

Medi­as­tor­men mak­en een deel uit van het bredere medi­adieet dat we elke dag con­sumeren. Ze vor­men één ele­ment van een ein­de­loze hoop infor­matie en (slecht) nieuws dat we via sociale media, tra­di­tionele nieuw­sor­gan­isaties, of waar je je ook informeert, bin­nenkri­j­gen. Maar geven we even­veel om al die feit­en? Zijn we even geën­gageerd in alle slechte nieuws­feit­en die we te zien kri­j­gen? Moeten we ons schuldig voe­len als we toch niet mee­doen aan de zoveel­ste boy­cot? Het is onmo­gelijk om steeds over alles up-to-date te bli­jven, en dat gaat ook niet. Er zijn gren­zen aan ons medeleven. Vol­gens aca­d­e­mi­cus Susan Moeller aan de Uni­ver­siteit van Mary­land in de VS is dat een gevolg van “com­passiemoe­heid”, of “com­pas­sion fatigue”. In haar boek over het fenomeen legt ze uit hoe de media razend­snel van trau­ma naar trau­ma sprin­gen, waar­door een hele hoop slecht nieuws in de media ver­g­root wordt tot één wazig boelt­je van ver­dor­ven­heid, wat zou voor de con­sument dat moeil­ijk te bevat­ten valt. We ger­ak­en, vol­gens Moeller, op die manier ver­doofd aan onder andere medi­as­tor­men. Ze zouden te vaak gebeuren om dan steeds weer even­veel aan­dacht in te kun­nen investeren, wat we ook niet gezond zouden aankun­nen, zelfs als we dat wilden. 

Medi­as­tor­men mak­en een deel uit van het bredere medi­adieet dat we elk, apart, elke dag, con­sumeren

Die com­passiemoe­heid is oor­spronke­lijk een term uit de medis­che of psy­chol­o­gis­che wereld. Ze staat voor een psy­chis­che con­di­tie van men­tale uit­putting die door gezond­hei­dsmedew­erk­ers ervaren wordt door­dat ze elke dag menselijk lij­den moeten meemak­en. Maar hoewel die oor­spronke­lijke defin­i­tie zich beperk­te tot mensen bin­nen de “car­ing sec­tors” zijn er aca­d­e­mi­ci zoals Charles Figley aan de Tulane Uni­ver­siteit die bear­gu­menteren dat iedereen kwets­baar is tegen­over com­passiemoe­heid, een fenomeen dat Figley als een soort trau­ma­tis­che gebeurte­nis opvat. Hij beweert dat onze mod­erne 24/7 nieuws­cy­clus mensen hierte­gen gevoeliger maakt. De symp­tomen zijn dan vol­gens Figley een soort emo­tionele ver­lam­ming, een gevoel­loosheid omwille van een over­lad­ing aan slecht of trau­ma­tisch nieuws.