Het koloniale erfgoed in Gent

Gent is het decor van onze stu­den­ten­ti­jd. We wan­de­len door de strat­en, pick­nick­en in het Citadel­park bij mooi weer en geni­eten van biert­jes in de gezel­lige cafés. We zijn ons alleen niet bewust van de his­torische beladen­heid van bepaalde beelden, strat­en en pleinen. De con­nec­tie van deze plekken met het kolo­nial­isme wordt vaak ver­geten. Toch is het belan­grijk dat we weet hebben van dit verleden. 

Senegalese mensentuin

Naar aan­lei­d­ing van de Wereld­ten­toon­stelling opende Gent maar lief­st twee menselijke dier­en­tu­inen. In het Citadel­park wer­den 120 Sene­galezen ver­plicht te ‘lev­en’ in nage­bouwde hut­ten, langs de Kor­trijk­ses­teen­weg speelden zes­tig Fil­ip­i­j­nen dagelijks hun ‘authen­tieke bestaan’ na, als spek­takel voor de mas­sa.

De gevan­gen bewon­ers weiger­den vaak kop­pig om in de cam­era te kijken

Mensen­tu­inen, een macabere tra­di­tie sinds de Romeinen, kre­gen in de 19e eeuw een nieuw jas­je als kolo­niale pro­pa­gan­da. Protest­mo­gelijkhe­den waren schaars, maar de gevan­gen bewon­ers weiger­den vaak kop­pig om in de cam­era te kijken. Het spek­takel verd­ween niet snel: zelfs op Expo 58 in Brus­sel was er nog een Con­golees dorp.

Standbeeld Pedro de Gante

Op het Frater­splein in Gent staat het stand­beeld van Pedro de Gante, geboren als Pieter van der Moere. In 1523 trok hij als mis­sion­aris naar het huidi­ge Mex­i­co. Ter­wi­jl Pedro de Azteken tot het chris­ten­dom probeerde te bek­eren, was hij getu­ige van de brute ver­woestin­gen door Europese kolonisatoren. In brieven aan de machtheb­bers Karel V en Fil­ips II klaagde hij de uit­buit­ing aan. Pedro stichtte scholen, kerken en de eerste drukker­ij van Ameri­ka. Toch bleef hij, ondanks zijn kri­tiek, zelf deel uit­mak­en van het kolo­niale project dat de inheemse cul­turen onder­druk­te en Europa’s over­heers­ing ver­sterk­te.

Standbeeld Sakala

Sinds 1888 staat in het Gentse Citadel­park het stand­beeld van prins Sakala, ook bek­end als ‘het Moorken’. Sakala was een Con­golese twaalf­jarige die door Lieven Van de Velde naar Bel­gië werd meegenomen. Zijn doel was om aan de mogelijke geld­schi­eters van de Bel­gis­che kolonie in Con­go van Leopold II een “beschaafde Con­golees” te tonen. Ter­wi­jl Lieven Van de Velde zijn pro­pa­gan­da verder uitvo­erde, vol­gde Sakala onder andere Frans aan de rijkss­chool Lede­ganck. Toen Lieven Van de Velde de lei­d­inggevende werd aan de post van de Stan­ley­wa­ter­vallen ver­li­et hij Bel­gië samen met Sakala en ging hij terug naar Con­go, waar Sakala herenigd werd met zijn fam­i­lie. Enkele weken lat­er over­leed Lieven Van de Velde en werd het mon­u­ment opgericht.

Leopold II-laan

Net zoals het weggenomen stand­beeld van Leopold II aan het Zuid­park in Gent, is ook de Leopold II-laan van naam veran­derd omwille van het rap­port ‘Dekoloniseer mijn stad’. De stad wil komaf mak­en met het kolo­ni­aal verleden. Leopold II was het Bel­gis­che staat­shoofd van 1865 tot 1909 en staat nu vooral bek­end om zijn gruwel­daden in Con­go, toen Con­go-Vri­js­taat. Zijn bewind wordt getype­erd door moord, ontvo­er­ing en het afhakken van han­den bij slachtof­fers die de rub­berquo­ta niet haalden. De straat langs het Citadel­park heet nu de Flo­ral­iën­laan, een ver­wi­jz­ing naar de vijf­jaar­lijkse planten­ten­toon­stelling. Door de naamsveran­der­ing wil Stad Gent tonen dat geweld en racisme niet meer thuishoren in Gent.

Hippoliet Lippensplein

De tram die je naar het Zuid brengt, stopt aan het Hip­poli­et Lip­pen­splein. Als je er met de tram langsri­jdt, ben je je niet bewust van de con­nec­tie met het kolo­ni­aal verleden van Bel­gië. Het plein is ver­noemd naar oud-burge­meester, Hip­poly­te Lip­pens. Hij zat in het bestu­ur van Com­pag­nie du Con­go pour le Com­merce et l’In­dus­trie, beter bek­end als CCCI. De onderne­m­ing CCCI moest een spoor­li­jn aan­leggen tussen Mata­di, een haven­stad, en Stan­ley Pool, meer bij de hoofd­st­e­den. De spoor­li­jn moest gebieden die niet bereik­baar waren via de Con­gostroom over­bruggen.

De arbei­d­som­standighe­den waren erbarmelijk, waar­door veel betrokken Con­golezen het lev­en lieten

De arbei­d­som­standighe­den waren erbarmelijk, waar­door veel betrokken Con­golezen het lev­en lieten. De organ­isatie had ook con­cessies op ver­schil­lende gebieden in Con­go. Zij had dus het recht om aan exploitatie te doen in deze gebieden. Ook de bouw van de spoor­li­jn maak­te de ont­gin­ning en het ver­vo­er van grond­stof­fen van die gebieden gemakke­lijk­er. 

Gebroeders Vandeveldestraat

De Gebroed­ers Van­de­velde­straat ver­wi­jst naar Jozef en Lieven Van de Velde. Hun oud­er­lijk huis stond in deze straat. De gebroed­ers wer­den in 1881 ingezet als verken­ners en onder­zocht­en ver­schil­lende gebieden langs riv­ieren in Con­go. Jozef stierf in 1882 na aankomst in Con­go aan galkoorts. Lieven zette zijn opdracht verder en deed vooral topografis­che stud­ies die gebruikt wer­den bij de aan­leg van spoor­we­gen. Hij deed daar­naast etno­grafisch onder­zoek. Onder­tussen moest hij daar­bij ban­den schep­pen met lokale lei­ders. Zo kon­den Bel­gis­che kolonis­ten gemakke­lijk­er han­del­sposten en sta­tions opricht­en. Dit maak­te de exploitatie van gebieden in Con­go gemakke­lijk­er.