Academische wereld onder druk

Academische vrijheid wereldwijd

Elk jaar meet de Aca­d­e­m­ic Free­dom Index de acad­emis­che vri­jheid in bij­na alle lan­den ter wereld. Hoewel de index van dit jaar nog moet ver­schi­j­nen, zien de resul­tat­en van 2024 er niet bepaald rooskleurig uit. In 2025 lijkt het momenteel niet beter te wor­den. Bel­gië is met een score van 0.96 (op 1) een voor­beeldleer­ling op het vlak van acad­emis­che vri­jheid, waar pro­fes­soren, assis­ten­ten en stu­den­ten naar harten­lust kun­nen pub­liceren. In de EU ben­gelt Hon­gar­i­je onder­aan met een ziel­to­gende score van 0.3. Buiten de EU zetten Rus­land, Wit-Rus­land en Oekraïne, deels als gevolg van de verni­etigin­gen tij­dens de oor­log, de slecht­ste scores neer. Turk­i­je haalt een tri­este 0.12, voor­namelijk onder invloed van de auto­cratis­che pres­i­dent Erdo­gan. De Verenigde Stat­en, het weten­schap­pelijke pow­er­house van de wereld, behalen een his­torisch lage score: 0.68, ter­wi­jl dat cijfer decen­ni­alang rond de 0.90 schom­melde.

Onder de west­erse lan­den kent de VS de groot­ste achteruit­gang, waar repub­likeinse stat­en het vri­je onder­wi­js aan ban­den leggen, onder meer door crit­i­cal race the­o­ry te ver­ban­nen. Dat lijkt nu klein bier in vergelijk­ing met pres­i­dent Trumps aan­vallen op de pres­tigieuze uni­ver­siteit­en Colum­bia en Har­vard. Die eerste heeft al geca­pit­uleerd, de laat­ste is ver­wikkeld in een recht­sza­ak met de fed­erale over­heid. Trump eist dat Har­vard haar DEI-programma’s afschaft, de erken­ning van pro-Palesti­jnse stu­den­ten­be­weg­in­gen intrekt, en enkele vakken her­vormt die zogezegd anti­semitisme pro­moten. Har­vard weigerde, en Trump trok daarop een paar mil­jard dol­lar aan sub­si­dies in. De Ivy League-uni­ver­siteit probeert die nu terug te kri­j­gen in de recht­bank.

De Ivy League-uni­ver­siteit probeert haar sub­si­dies nu terug te kri­j­gen in de recht­bank

Trump richt zich niet alleen op de uni­ver­siteit­en, maar gaat ook tekeer tegen de stu­den­ten zelf. Vooral stu­den­ten die geen Amerikaans staats­burg­er zijn, lopen gevaar. Zek­er pro-Palesti­jnse activis­ten zit­ten in een risi­co­volle sit­u­atie. Zo’n zeshon­derd stu­den­ten zagen hun visum al teni­et­gaan. Dreigen met depor­tatie is echter niet enkel een Amerikaans gegeven; ook Duit­s­land heeft plan­nen om pro-Palesti­jnse activis­ten te deporteren. De Dienst Immi­gratie zou vier mensen hebben lat­en weten dat ze gede­por­teerd wor­den van­wege hun ver­meende betrokken­heid bij protesten tegen het optre­den van de Israëlis­che staat. Deze depor­taties wer­den onder­nomen vóór hun zaak voor een recht­bank ver­scheen. Dit roept vra­gen op over de geloofwaardigheid van de Duitse rechtsstaat.

In Turk­i­je is de democ­ra­tis­che erosie op een hoogtepunt gebracht door de arresta­tie van de poli­tieke rivaal van pres­i­dent Erdo­gan, samen met duizend anderen, waaron­der stu­den­ten, pro­fes­soren en arti­esten die zich kri­tisch uitli­eten over de arresta­tie. Momenteel lijkt deze poli­tieke repressie de laat­ste mok­er­slag voor de tanende Turkse democ­ra­tie.

Studenten slaan terug

De intim­i­datie van kabi­net-Trump II jegens de uni­ver­siteit­en is een manier om de con­t­role van de over­heid te ver­groten en tegen­spraak de kop in te drukken. In Duit­s­land wor­den mensen van­wege hun mening zon­der gerechtelijk pro­ces ver­ban­nen − een prak­tijk die even­min reken­ing houdt met de schei­d­ing der macht­en. De schend­ing van deze schei­d­ing werkt machtsmis­bruik en auto­cratis­che regimes in de hand. Ondanks dat instellin­gen lijken te bezwijken onder de druk, bli­jven stu­den­ten aller lan­den niet bij de pakken zit­ten. Ze verzetten zich tegen de onder­drukking en cen­su­ur op hun cam­pus en gaan de straat op om onde­moc­ra­tis­che ten­densen te weren.

De intim­i­datie van kabi­net-Trump II is een manier om de con­t­role van de over­heid te ver­groten

Dit verzet heeft ook Servië bereikt, waar stu­den­ten een protest lanceer­den nadat een tre­in­sta­tion instortte in Novi Sad, waar­bij zestien mensen het lev­en lieten. Hon­derd­duizen­den Ser­ven komen op straat om de regering aan het wanke­len te bren­gen en uitein­delijk te doen vallen. Momenteel is dit een van de groot­ste protesten wereld­wi­jd waar­bij stu­den­ten de voorhoede vor­men.

Nederlandse bezuinigingen hoger onderwijs

Democ­ra­tis­che erosie is een zorg­wekkende ten­dens die zich ver­sprei­dt door de west­erse wereld, ook bij onze buur­lan­den. De huidi­ge Ned­er­landse regering begon na de for­matie direct met het inhakken op de financier­ing van het hoger onder­wi­js. Er zou een mil­jard bezuinigd wor­den en er waren ook plan­nen rond een langstudeer­boete, waar­door stu­den­ten bij meer dan een jaar studiev­er­trag­ing drieduizend euro per jaar aan boete zouden moeten betal­en. Deze ideeën schoten in het ver­keerde keel­gat van de uni­ver­siteit­en en stu­den­ten, die mas­saal protes­teer­den tegen de regelin­gen. Vanu­it alle hoeken van de maatschap­pij werd er kri­tiek geuit op de voorstellen van de regering. Uitein­delijk lei­d­den de protes­tac­ties en lan­delijke onvrede ertoe dat de langstudeer­boete volledig uit de plan­nen ver­wi­jderd is en de bezuinigin­gen ver­laagd zijn tot ‘maar’ 1,2 miljoen.

Hoewel de besparin­gen van min­der rad­i­cale aard zijn dan eerst gep­land, bren­gen ze nog steeds veel schade toe aan de uni­ver­siteit­en. Stud­ies met weinig stu­den­ten, meestal in de let­teren­fac­ul­teit, wor­den door uni­ver­siteit­en afgeschaft omdat ze niet langer win­st­gevend zijn. Zo stopt in Lei­den de oplei­d­ing Afrikanistiek en wor­den in Utrecht zelfs de stud­ies Frans, Duits en Ara­bisch afgeschaft. De stri­jd is nog niet gestre­den: op 10 juni zal er opnieuw een lan­delijk protest plaatsvin­den. In een wereld die om geld draait, zijn besparin­gen niet enkel prag­ma­tisch, maar ook een bewuste actie om de acad­emis­che vri­jheid te beknot­ten.