Seksisme binnen de gezondheidszorg

Aristoteles als katalysator

Het vertrekpunt van onder­zoek is vaak de man. Dat zaad­je werd al een tijd gele­den geplant. Het schep­pingsver­haal in het Oude Tes­ta­ment beaamt het idee dat een vrouw eerder bijkom­stig is. Ook de filosoof Aris­tote­les was pio­nier in zijn the­o­retis­che uit­latin­gen over de ondergeschik­theid van de vrouw. Hij stelde dat een vrouw een imper­fecte ver­sie van een man is, zow­el fysiek als men­taal. Die notie werd overgenomen door Galenus en Hip­pocrates. Vol­gens hen delen man­nen en vrouwen dezelfde ges­lacht­sor­ga­nen, maar zijn die bij de man uitwendig aan­wezig en bij de vrouw inwendig. Vanu­it deze stelling verk­laart Galenus dat de vrouw in een toe­s­tand van onvolledigheid ver­keert. 

Ook van­daag nog zorgt gen­derblind­heid voor foute diag­noses en onvolledi­ge medis­che ken­nis

Die drie man­nen lever­den belan­grijke bij­dra­gen aan de vroege geneeskunde. De bij­dra­gen in kwest­ie zijn achter­af gezien achter­haald en incor­rect. Hun incor­recte the­o­rieën kun­nen te wijten zijn aan het toen­ma­lige ver­bod op ontledin­gen van het menselijk lichaam. Anderz­i­jds stelt Tineke Melke­beek, onder­zoek­ster aan de UGent, in haar analyse van Aris­tote­les dat zijn visies niet puur weten­schap­pelijk, maar wel duidelijk cul­tureel en ide­ol­o­gisch gemo­tiveerd waren. Gebrekkige mid­de­len zijn dus niet de enige oorza­ak voor de foute opvat­tin­gen.

Seksisme in gezondheidszorg

Ook van­daag nog zorgt gen­derblind­heid voor foute diag­noses en onvolledi­ge medis­che ken­nis. In onder­zoek naar aan­doenin­gen die iedereen tre­f­fen, wor­den vaak enkel man­nen opgenomen. Die een­z­i­jdi­ge focus resul­teert in een groot gebrek aan ken­nis over het vrouwelijk lichaam. Medis­che testen en behan­delin­gen houden hier­door onvol­doende reken­ing met onder andere de hor­monale cyclus die zich maan­delijks in een vrouwen­lichaam afspeelt. Welke bijw­erkin­gen geeft die med­icatie bij vrouwen? Hoe pre­sen­teert de ziek­te zich bij vrouwen? Belan­grijke vra­gen die maar geen antwo­ord lijken te kri­j­gen.

Hart- en vaatziek­ten zijn hier een goed voor­beeld van. De typ­is­che (man­nelijke) klacht­en van een har­taan­val, zoals pijn in de link­er­arm, staan bij vrouwen min­der op de voor­grond. Vage klacht­en als kor­tademigheid en moe­heid zijn vak­er van toepass­ing bij vrouwen. Die wor­den echter vaak toegeschreven aan stress of hor­moon­schom­melin­gen, waar­door een har­taan­val bij een vrouw vaak te laat ont­dekt wordt.

Ook COVID-19 is een ziek­te waar vrouwen anders op rea­geren dan man­nen. Hoewel er meer man­nen stier­ven aan COVID-19, kre­gen vrouwen vak­er met long covid  te mak­en, waar­bij de klacht­en heel lang aanslepen. Niet alleen de ziek­te, maar ook de vac­cins wor­den door vrouwen anders ervaren. Zo geven ze meer ern­stige bijw­erkin­gen aan, zoals trom­bose.

De reden dat er nog steeds min­der onder­zoek wordt gedaan naar vrouwen, is onder andere de hor­moon­schom­melin­gen. Veel onder­zoek­ers zien dit als een stoorzen­der. Daar­bovenop kun­nen vrouwen zwanger rak­en tij­dens een onder­zoek en daar­bij zou de foe­tus in gevaar kun­nen komen. Het gevolg hier­van is dat zwan­gere vrouwen bij­na geen med­icatie mogen innemen. 

Anticonceptie van onderdrukkende of emanciperende aard?

Als we het hebben over voort­plant­i­ng en anti­con­cep­tie wordt er meestal een grotere ver­ant­wo­ordelijkheid gelegd bij de vrouw. Op het con­doom na zijn het over­grote deel van de voor­be­hoedsmid­de­len gericht op vrouwen, denk maar aan de pil of een spi­raal. De intro­duc­tie van deze hor­monale anti­con­cep­tie was een fun­da­menteel ele­ment voor de eman­ci­patie van vrouwen en hun sek­suele vri­jheid. Plots was seks iets dat niet enkel kon plaatsvin­den bin­nen het kad­er van voort­plant­i­ng.

De echte pri­js van deze sek­suele vri­jheid bli­jft echter een gat in de medis­che ken­nis

De echte pri­js van deze sek­suele vri­jheid bli­jft echter een gat in de medis­che ken­nis. Resul­tat­en van een onder­zoek door de UAntwer­pen stellen dat er nog te weinig duidelijkheid is rond de bijw­erkin­gen van hor­monale anti­con­cep­tie op men­tale, fysieke en sek­suele gezond­heid. Dit ter­wi­jl de schaal waarop hor­monale anti­con­cep­tie over de toon­bank gaat voor (jonge) patiën­ten enorm is. De vraag naar alter­natieven die min­der bijw­erkin­gen hebben, klinkt steeds luider. Het kop­er­spi­raalt­je is momenteel naast con­dooms (en de uiterst onbe­trouw­bare ‘pull and pray’-methode) het enige voor­be­hoedsmid­del dat geen hor­mo­nen bevat. Maar onschuldig is dit ook niet, want dit spi­raalt­je heeft als bijw­erk­ing dat het vaak veel heftigere maand­ston­den veroorza­akt. 

Streven naar inclusieve geneeskunde beperkt zich niet enkel tot een focus op biol­o­gis­che ver­schillen op basis van ges­lacht. Zo wor­den zwarte vrouwen vaak uit­ges­loten bin­nen onder­zoek. Er wordt ook gepleit voor een bredere kijk die ook inter­sekse, trans­gen­der- en non-binaire per­so­n­en mee­neemt in dit ver­haal.