Vaarwel, USAID

De Verenigde Stat­en waren tot voor kort het land dat de meeste human­i­taire hulp ter wereld bood. Sinds 24 feb­ru­ari zijn duizen­den programma’s van USAID stopgezet en meer dan hon­derd­duizend medew­erk­ers wereld­wi­jd ontsla­gen. Don­ald Trump en Elon Musk bew­eren dat de organ­isatie cor­rupt is en over­hei­ds­geld verk­wist.

USAwablieft?

USAID is het Amerikaanse Agentschap voor Inter­na­tionale Ontwik­kel­ing. Het werd opgericht door pres­i­dent John F. Kennedy in 1961, tij­dens de Koude Oor­log. Het moest toen een min­der bureau­cratis­che manier bieden om andere lan­den te ste­unen. Zo kon­den de Verenigde Stat­en met de Sov­jet-Unie con­cur­reren voor invloed in onder andere Europa en Afri­ka. Sinds haar ontstaan heeft USAID in een of andere vorm ste­un gegeven aan zowat elk land op aarde.

Naast USAID wer­den ook PEPFAR en de Mil­len­ni­um Chal­lenge Cor­po­ra­tion getrof­fen. Dat eerste is een fonds voor de bestri­jd­ing van HIV/AIDS. Het gaf geld aan aller­lei ini­ti­atieven voor de pre­ven­tie en behan­del­ing van AIDS. Die wor­den dan uit­gevo­erd door andere organ­isaties, zoals onder andere USAID.

Hulp allerlei

Miljoe­nen zullen deze besliss­ing van Trump voe­len. Veel gebieden zijn afhanke­lijk van Amerikaanse voed­sel­hulp, medis­che zorg en prop­er water. De human­i­taire hulp die USAID onder­s­te­unde was heel divers en wijd­ver­spreid. Van gezond­hei­d­szorg en kwal­i­tatief onder­wi­js tot onafhanke­lijke jour­nal­istiek en bos­bescherming, er was een uit­ge­brei­de waaier aan pro­jecten die zich over de hele wereld bevon­den. Dat de stekker uit dit agentschap is getrokken, zal tal­loze mensen­levens kosten. Door de diver­siteit van de pro­jecten is het niet zo makke­lijk om een optel­som te mak­en van de rav­age die deze besliss­ing zal achter­lat­en. Sinds de Rus­sis­che invasie was Oekraïne de groot­ste ont­vanger van deze human­i­taire hulp, dus dat land zal ver­moedelijk ook grote gevol­gen ondervin­den.

Miljoe­nen mensen zullen de besliss­ing van Trump voe­len

Gezondheid zonder grenzen

Een belan­grijk onderdeel van de USAID-ste­un ging naar HIV-klin­ieken in onder andere Zuid-Afri­ka, een land waar bij­na 15% van de bevolk­ing besmet is met het virus. In het begin van de HIV/AIDS-pan­demie was een besmet­ting zo goed als een doo­d­von­nis. Sinds de his­torische hand­druk tussen prins­es Diana en een AIDS-patiënt is er gelukkig al enorm veel vooruit­gang geboekt in de behan­del­ing van HIV/AIDS. Met de juiste medis­che omkader­ing is de lev­ensverwacht­ing van besmette patiën­ten dan ook amper nog kor­ter dan die van de niet-besmette mede­mens. De klin­ieken die door USAID onder­s­te­und wer­den, gaven aan de vele patiën­ten een laag­drem­pelige toe­gang tot deze lev­en­sred­dende zorg. Zorg die ze zon­der deze klin­ieken waarschi­jn­lijk niet zullen kri­j­gen.

Niet alleen voor HIV, maar ook voor tal van andere infec­tieziek­ten liepen er pre­ven­tiepro­jecten. Vaccinatieprogramma’s voor maze­len, polio, baar­moeder­hal­skanker, en andere ziek­ten red­den vele mensen­levens. En hoewel som­mi­gen miss­chien denken dat deze ziek­tes niet tot in hun ivoren toren komen, is niets min­der waar. Bepaalde ziek­tes, zoals maze­len en polio, kun­nen met vaccinatieprogramma’s de wereld uit­ge­holpen wor­den, maar dit kan enkel als er wereld­wi­jd ingezet wordt op vac­ci­natie. Dat is eerder al gelukt met de pokken. Ook met polio was de Wereldge­zond­hei­d­sor­gan­isatie (WHO) goed onder­weg om het uit te roeien, maar het gebrek aan gezond­hei­d­szorg in Palesti­na zorgde daar voor nieuwe uit­brak­en. De infec­tieziek­ten die op som­mige plaat­sen woek­eren, bli­jven niet bin­nen de gren­zen van ‘derdew­ereld­lan­den’, maar reizen mee met vakant­ie­gangers en migranten. Zo kun­nen ze tot heel dicht bij die ivoren toren komen.

Bestaat er ook een EU-AID?

USAID is niet de enige organ­isatie die zich op grote schaal bezighoudt (of eerder bezighield) met human­i­taire hulp. Ook de WHO en het Direc­toraat-Gen­er­aal voor Inter­na­tionale Part­ner­schap­pen (DG INTPA) van de Europese Com­missie spe­len een belan­grijke rol. De WHO is de gespe­cialiseerde organ­isatie van de Verenigde Naties die een sturende en coördinerende rol heeft op het gebied van wereld­wi­jde gezond­heid en welz­i­jn. Ook de WHO voelt de druk van de Verenigde Stat­en op het vlak van human­i­taire hulp. Sinds Ameri­ka besloten heeft uit de organ­isatie te stap­pen, heeft de WHO een vijfde van haar sub­si­dies ver­loren, wat aanzien­lijke gevol­gen heeft gehad.

Ook de WHO voelt de druk van de Verenigde Stat­en op het vlak van human­i­taire hulp

Hoewel er momenteel geen vol­waardi­ge Europese tegen­hang­er van USAID bestaat, komt DG INTPA het dichtst in de buurt. Dit min­der bek­ende orgaan van de Europese Com­missie is ver­ant­wo­ordelijk voor het beheer van de ontwikkelingsprogramma’s van de EU. DG INTPA richt zich op de ontwik­kel­ing­shulp van de EU en financiert pro­jecten die gericht zijn op armoedebe­stri­jd­ing, duurzame ontwik­kel­ing en human­i­taire hulp. De programma’s zijn bedoeld om lan­den buiten de EU te onder­s­te­unen.

Het groot­ste ver­schil tussen USAID en DG INTPA is dat DG INTPA geen over­hei­dsin­stantie is, maar een onderdeel van de Europese Unie. Daar­naast zijn er andere Europese organ­isaties, zoals de Europese Invester­ings­bank (EIB) en de Europese Bank voor Wederop­bouw en Ontwik­kel­ing (EBRD), die zich ook richt­en op het financieren van ontwik­kel­ing­spro­jecten en de inspan­nin­gen van DG INTPA aan­vullen.