De katoenindustrie uitgepluisd

Katoen in ons dagelijks leven

Katoen is over­al te vin­den: in onze kleren, onze hand­doeken, en zelfs in onze bankbil­jet­ten. De stof komt van de katoen­plant, die voor­namelijk groeit in warmere regio’s. Chi­na, India en de Verenigde Stat­en zijn de groot­ste pro­du­cen­ten, wat dus een eind­je verder van huis is. In de Europese Unie zijn Grieken­land voor 80% en Span­je voor 20% ver­ant­wo­ordelijk voor het Europese katoen, maar dit vormt slechts 1% van de wereld­pro­duc­tie. Het ver­haal speelt zich dus gro­ten­deels af aan de andere kant van de wereld.

Een T‑shirt vraagt 2500 liter water en een jeans­broek zelfs 7500 liter

De problemen met katoenteelt

De katoen­plant vraagt relatief veel water, waar­door een T‑shirt al snel 2.500 liter opslokt, en een jeans­broek zelfs 7.500 liter. Deze dorstige planten zor­gen zo voor erosie, verzilt­ing en uit­droging van de gebieden waar ze geteeld wor­den, wat nadelig is voor de natu­ur. Ook de lokale bevolk­ing kampt daar­door met waterteko­rten. Daar­naast wor­den katoen­planten ook mas­saal besproeid met pes­ti­ci­den en insec­ti­ci­den. Hoewel de plant een 33ste van de totale teelt in de wereld uit­maakt, vraagt het toch een vierde van alle insec­ti­ci­den, en een tiende van de pes­ti­ci­den. Niet alleen is dit schadelijk voor de lokale bio­di­ver­siteit: deze chem­i­cal­iën zijn ook giftig voor boeren en arbei­ders.

In India hebben grote bedri­jven, zoals Mon­san­to, de hele katoenin­dus­trie in han­den. Boeren zijn van hen afhanke­lijk voor hun katoen­zaden, omdat die vaak genetisch gemod­i­ficeerd zijn en onder de paten­ten van die bedri­jven vallen. Hier­voor gaan boeren lenin­gen aan, omdat de zaden, pes­ti­ci­den en mest­stof­fen duur zijn. Een mis­oogst kan ervoor zor­gen dat ze deze lenin­gen niet meer kun­nen betal­en. Dit zet druk op de boeren, waar­door ze in finan­ciële prob­le­men ger­ak­en. Onder Indis­che boeren heeft dit geleid tot een zelf­mo­ord­golf, waar­door jaar­lijks duizen­den mensen om het lev­en komen.

In Chi­na moeten 570.000 Oei­go­eren, Kir­giezen en Kazachen als dwan­gar­bei­ders katoen plukken in gevan­genis­sen en heropvoed­ingskam­p­en. Het idee van een ged­won­gen “ide­ol­o­gis­che train­ing” is daar de recht­vaardig­ing voor. 

Hoewel Chi­na een van de groot­ste pro­du­cen­ten is, is het ook de groot­ste impor­teur. Vanu­it het West­en verwacht­en we goede kwaliteit voor een lagere pri­js, waar­door de pro­duc­tie vooral wordt gedaan in lageloon­lan­den. Deze vraag groeit alleen maar, waar­door nóg goed­kopere pro­duc­tie een enorme opmars heeft gemaakt de voor­bi­je jaren. Fast fash­ion, waar­bij bedri­jven zoals Zara, H&M en Shein aan de lopende band nieuwe kled­ingstukken ontwer­pen en verkopen, speelt hier een grote rol. Dit zet meer druk op de katoenin­dus­trie en de werkom­standighe­den van de arbei­ders, waar­door ze lange shifts voor lage lonen moeten draaien. 

Katoen versus synthetische stoffen

Met de opkomst van fast fash­ion is ook de pro­duc­tie van ander prob­lema­tisch tex­tiel alleen maar toegenomen. Hoewel katoen al mil­len­ni­alang wordt geteeld, wordt de pop­u­lar­iteit van de stof al enkele decen­nia inge­haald door syn­thetis­che stof­fen, zoals poly­ester, nylon, elas­taan en acryl. Van­daag bestaat maar lief­st 67% van alle nieuwe kled­ingstukken uit syn­thetis­che stof­fen. Deze stof­fen wor­den gemaakt van fos­siele brand­stof­fen, zoals petro­le­um. In vergelijk­ing met katoen hebben syn­thetis­che stof­fen bepaalde voorde­len. Zo is syn­thetisch tex­tiel sterk en kreukvrij. Boven­di­en droogt het snel op. In tegen­stelling tot katoen is er voor de pro­duc­tie van poly­ester ook vrij weinig land nodig.

De impact van syn­thetisch tex­tiel op het milieu en het kli­maat is echter desas­treus. Het pro­duc­tiepro­ces vraagt enorm veel energie en CO₂, en syn­thetisch mate­ri­aal is niet biol­o­gisch afbreek­baar. Elke keer dat je syn­thetisch tex­tiel in de wastrom­mel gooit, komen er ook microplas­tics vrij. Die belanden uitein­delijk in onze ocea­nen en bodem. 

Organ­isch katoen gebruikt veel min­der pes­ti­ci­den, insec­ti­ci­den en water dan de niet-biol­o­gis­che vari­ant

Alternatieven

Er zijn al meerdere ini­ti­atieven op poten gezet om de katoen­teelt zelf duurza­mer te mak­en. Organ­isch katoen heeft veel min­der pes­ti­ci­den, insec­ti­ci­den en water nodig dan de niet-biol­o­gis­che vari­ant. Daar­naast bevordert het de bio­di­ver­siteit. De keerz­i­jde van de medaille is wel dat biol­o­gisch katoen daar­door meer land in beslag neemt en van min­der goede kwaliteit zou kun­nen zijn. Boven­di­en veron­der­stelt het schake­len naar biol­o­gisch katoen een andere manier van omgaan met het land. Boeren zijn daar niet aan gewend, en daar­naast vergt het heel wat ste­un van de indus­trie en multi­na­tion­als. Die ste­un is er amper. Andere ini­ti­atieven zijn labels als ‘Bet­ter Cot­ton’ (BCI) of fair­trade katoen. Je zou ook andere natu­urlijke stof­fen met een kleinere milieu-impact kun­nen kopen, zoals lin­nen of hen­nep. Die alter­natieven zijn echter moeil­ijk­er voorhan­den en duur­der. Een andere mogelijkheid is de web­site ‘Good on You’. Die beo­ordeelt merken op basis van hoe ethisch hun pro­ducten zijn. Het beste wat je als con­sument kan doen, bli­jft echter nog steeds min­der kopen, en als je het toch doet, tweede­hands kopen.