Interview met Rik Van de Walle: “Dit bewijst dat het complex is!”

Sinds de COVID-pan­demie is het vertrouwen van de samen­lev­ing in de weten­schap schi­jn­baar achteruit­ge­gaan. Hoe wil u die trend keren?

“Ik ben niet zo zek­er dat het vertrouwen in weten­schap zo drama­tisch slecht is. Ik heb nog nooit zo vaak in tv-studio’s horen spreken over weten­schap. Ik heb nooit zoveel weten­schap­pers gezien die zeggen dat ze iets niet weten of dat ze fout waren. Zelfs als je zek­er bent van iets, moet je de atti­tude hebben om dat mor­gen, over­mor­gen, de komende weken en maan­den toch in vraag te stellen. Het feit dat er in de media soms debat is, dat weten­schap­pers elka­ar tegen­spreken, is geen blijk van het falen van weten­schap. Dat is net tonen hoe weten­schap werkt. Mensen die wat min­der zicht hebben op wat weten­schap is, ontle­nen daar miss­chien deze gedachte­gang aan: als weten­schap­pers elka­ar tegen­spreken, dan bewi­jst dit dat ze het zelf niet weten, dus weten­schap lei­dt tot niets. Ik begri­jp zo’n reac­tie, maar we moeten aan die mensen uit­leggen wat ik net heb gezegd.”

“Het is net omdat ik sociale weten­schap­pen zo belan­grijk vind, dat ik niet op eigen hout­je beslis over het con­flict in Gaza”

Wan­neer natu­ur­weten­schap­pers het gro­ten­deels eens zijn over iets, bijvoor­beeld over de werk­ing van een vac­cin, dan wordt dat beschouwd als een ‘feit’ of de ‘waarheid’. Maar als het meren­deel van de sociale weten­schap­pers het eens­gezind is in hun vero­ordel­ing van Israël, over het geno­ci­dale karak­ter van die oor­log, is dat niet meteen vol­doende om een duidelijk uni­ver­si­tair stand­punt in te nemen. Hard gesteld: zijn sociale weten­schap­pen dan een tweed­erangs­dis­ci­pline in uw ogen?

“Het is net omdat ik sociale weten­schap­pen zo belan­grijk vind, dat ik niet op eigen hout­je beslis over het con­flict in Gaza. Ik laat mij advis­eren door heel wat mensen, niet in het minst door experts met een achter­grond in de sociale weten­schap­pen. Alle insti­tuten die geves­tigd zijn in Israël waar wij mee samen­werken, wor­den geï­den­ti­ficeerd. We stellen dan drie basisvra­gen: zijn er poten­tiële mensen­recht­en­schendin­gen aan de gang? Lei­dt onze samen­werk­ing poten­tieel tot mil­i­tair gebruik van de resul­tat­en van de samen­werk­ing? En is het te verwacht­en dat er mensen­recht­en­schendin­gen van komen? Is het antwo­ord op een van die drie basisvra­gen ‘ja’, dan wordt er een grondi­ge analyse gedaan.”

“Wie is ‘wij’? Het zal u miss­chien ver­bazen: dat is niet de rec­tor. Dat is een com­missie. Daarin zit­ten experts die samen tot een con­clusie komen. Die vormt dan een advies aan de rec­tor. Ik kan en wil niet op eigen hout­je beo­orde­len of er mensen­recht­en­schendin­gen zijn, ik laat dat over aan de experts van de Com­missie Mensen­recht­en­beleid en Dual Use Onder­zoek. Als die mensen mij zeggen: de samen­werkin­gen in land x, y of z is niet prob­lema­tisch, die kan bli­jven door­gaan, dan zeg ik: ‘oké, dit kan bli­jven door­gaan’.”

Los van die com­missie, wat denkt Rik?

“Rik denkt daar in dit geval niet anders over dan de rec­tor. Ik heb op een bepaald moment op sociale media het con­flict ‘com­plex’ genoemd. Dat is mij door som­mi­gen zeer kwal­ijk genomen. Ik vind dat ver­bi­jsterend. Er zijn collega’s die vin­den dat samen­werk­ing met Israëlis­che part­ners onder bepaalde voor­waar­den mogelijk moet bli­jven. Anderen vin­den van niet, en zeggen dat je dergelijke samen­werk­ing moet stop­pen. Dit bewi­jst dat het com­plex is! Het is niet voor niets dat er in onze mensen­rech­t­en­com­missies, onder experts, uren wordt gede­bat­teerd over de kwest­ie!”

“Rik nu even: ik vind het heel erg moeil­ijk om in deze op een punt te komen waarop ik denk een goed zicht te hebben op de hele sit­u­atie. Ik noem mezelf een intel­lectueel, en als intel­lectueel vind ik het mijn plicht om mij niet op te sluiten in mijn eigen denken. Je moet eens kijken naar het nieuws van tv-zen­ders uit andere cul­turen dan de onze. Het zou mij ver­bazen, en eerlijk gezegd ook ont­gooche­len, als je aan het einde van die oefen­ing het Hamas/Is­raël-con­flict niet com­plex zou vin­den.”

“Ik begri­jp mensen die veel liev­er had­den gehad dat de man in kwest­ie niet was aange­wor­ven”

Afgelopen zomer stelde de uni­ver­siteit de ex-prae­ses van Reuze­gom aan als doc­tor­an­dus. Heeft dit de geloofwaardigheid van de instelling aange­tast?

“Ik vind van niet, maar ik weet natu­urlijk ook dat niet iedereen er gelukkig mee is. Niet bin­nen de uni­ver­siteit, niet buiten de uni­ver­siteit, en ik begri­jp dit zeer goed. Ik denk ook daar een duidelijk kom­pas te hebben gevol­gd. De man in kwest­ie is vero­ordeeld, heeft een straf opgelegd gekre­gen en die straf wordt door de bevoegde instanties opgevol­gd, zoals het hoort.”

“Wat zijn aan­werv­ing betre­ft dan: de man in kwest­ie heeft schuld­inzicht. Hij wordt boven­di­en heel erg nauw opgevol­gd door drie pro­mo­toren en er is geen enkele indi­catie dat er door zijn aan­wezigheid een gevaar zou ontstaan. Dat er mensen zijn die het daar zeer moeil­ijk mee hebben, wis­ten we op voor­hand. Dat is ook bespro­ken met de pro­mo­tor in kwest­ie en zij heeft in eer en geweten beslist de man aan te nemen en ik heb het ges­te­und. Ik heb overi­gens wel wat schrik voor het idee dat wan­neer veel mensen tegen iets zijn, het dan per defin­i­tie niet kan door­gaan. Dan eindig je met volk­stri­bunalen. Wil je dat? Ik geloof in de rechtsstaat en ik geloof in gerechtelijke pro­ce­dures. Ik leg mij neer bij uit­sprak­en van recht­banken en sanc­ties, of het gebrek daaraan.”

“Dus ik begri­jp de bekom­mernissen, ik begri­jp mensen die veel liev­er had­den gehad dat de man in kwest­ie niet was aange­wor­ven. Ik had de aan­werv­ing kun­nen tegen­houden, maar ik vind eigen­lijk niet dat ik die macht mag hebben. Want de vol­gende keer ben jij miss­chien het slachtof­fer van mijn macht.”

Een aan­tal jaar gele­den startte u een schors­ing­spro­ce­dure tegen Dries Van Lan­gen­hove. Dat verk­laarde u des­ti­jds met: “Het dis­cours van Schild en Vrien­den over­schri­jdt een grens. Het is niet alleen juridisch straf­baar, maar over­schri­jdt ook een morele grens.” Als u in die zin ‘Schild en Vrien­den’ schrapt, en ver­vangt door ‘Reuze­gom’, klopt dit dan niet meer?

“Non bis in idem. De Reuze­gom­mer in kwest­ie is voor de recht­bank gebracht en een rechter heeft een uit­spraak gedaan. En daarmee eindigt de gerechtelijke pro­ce­dure. Wie ben ik om aan de man nog een extra straf op te leggen? No way.”

Om op een posi­tieve noot te eindi­gen: wie wint Ronde van Vlaan­deren dit jaar?

“Math­ieu van der Poel. Ik ben een grote fan van hem. Hij steekt er met kop en schoud­ers bove­nu­it. Allez man, dat zie je nu toch zelf ook (lacht)?”