Racisme in gezondheidszorg

Naar een voor­beeld van ongelijkhe­den in de gezond­hei­d­szorg hoef je niet ver te zoeken. De sterfte­ci­jfers van de coro­n­a­pan­demie vertellen in ver­schil­lende lan­den het­zelfde pijn­lijke ver­haal. In Lon­den zijn sterftes bij witte mensen dis­pro­por­tion­eel klein­er tegen­over mensen met een andere huid­skleur. In de Verenigde Stat­en zijn gelijkaardi­ge, zij het zelfs grotere, ongelijkhe­den op te merken. Ook in Frankrijk wor­den mensen met een migratieachter­grond dubbel zoveel getrof­fen als witte Fransen. En daar waar sociale ongelijkhe­den het grootst zijn, zoals in de ban­lieues van Par­i­js, vol­gen ook de ver­schillen in coro­naci­jfers. Ook in Bel­gië was er een grotere over­sterfte van mensen met een migratieachter­grond uit Sub-Saharaaans Afri­ka, in vergelijk­ing met de gemid­delde bevolk­ing.

, 

Op zoek naar een oorzaak

Waar­van­daan komen die frap­pante ver­schillen? Ligt het aan pure dis­crim­i­natie? Goed mogelijk. Zo tonen enkele stud­ies aan dat dok­ters min­der vaak pijn­stillers voorschri­jven aan zwarte mensen vanu­it een onbe­wust racis­tisch geloof dat zwarte mensen meer pijn kun­nen ver­dra­gen. Toch is het prob­leem veel com­plex­er dan regel­rechte voorin­genomen­heid. Sys­temisch racisme in de samen­lev­ing kan zor­gen voor moeil­ijkere socio-economis­che omstandighe­den, wat eve­neens een invloed heeft op de gezond­heid van mensen. Maar ook deze fac­tor licht slechts een stuk­je van de sluier.

Dok­ters schri­jven min­der vaak pijn­stillers voor aan zwarte mensen vanu­it een onbe­wust racis­tisch geloof dat zwarte mensen meer pijn kun­nen ver­dra­gen

Is het dan zo dat zorg­per­son­eel onvol­doende getraind wordt om mensen van aller­lei ver­schil­lende achter­gron­den te kun­nen ver­zor­gen? Zo ver­schi­j­nen huidziek­ten in der­ma­tol­o­gis­che hand­boeken vaak enkel op een witte huid. Elk van deze fac­toren draagt ertoe bij dat niet iedereen dezelfde gezond­hei­d­szorg geni­et. Toch lijken ze voor het groot­ste deel ver­geten. In de plaats wordt er blind ges­taard op het idee van genetis­che ver­schillen.

Genetica maakt gek

In 2000 werd de volledi­ge DNA-struc­tu­ur van de mens in kaart gebracht en voorgesteld in het Witte Huis. Toen­ma­lig VS-pres­i­dent Bill Clin­ton sprak de aan­wezige menigte toe met de bood­schap dat de grote waarde van dit project lag in het aan­to­nen dat “alle mensen, ongeacht etniciteit, meer dan 99.9% gelijk zijn”. Dat er dus kortweg geen weten­schap­pelijke grond is voor cat­e­gorische ver­schillen tussen mensen. Dat de sequen­tie van het menselijk genoom racisme de medis­che wereld uit zou helpen, was een mooie droom. En net zoals de meeste dromen, bleek ook deze een groot bedrog. Ras en etniciteit zijn meer aan­wezig dan ooit tevoren in de gezond­hei­d­szorg. Ondanks het ultieme bewi­js dat alle mensen voor het over­grote deel gelijk zijn, wordt er net toege­spitst op ver­schillen. Hoewel er biol­o­gisch geen ver­schillen aan te tonen vallen, bli­jft de inter­esse in ‘race med­i­cine’ lev­endig. 

Algoritmisch oordeel

De per­ti­nen­tie van racisme in de geneeskunde wordt deels aanges­tu­urd door diag­nos­tis­che algo­ritmes die in veel lan­den alledaags gebruikt wor­den. De idee achter zo’n algo­ritme is dat een diag­nose van een ziek­te als een heel ingewikkelde puzzel kan wor­den opgelost. Com­put­ers zijn al een tijd­je betere puzze­laars dan de mens en kun­nen dus sneller dan de gemid­delde dok­ter tot een juiste diag­nose komen. De dok­ter hoeft enkel de juiste karak­ter­istieken en symp­tomen van de patiënt in te geven. Nu, een dok­ter gaat niet hele­maal passief met dit instru­ment om en inter­pre­teert de resul­tat­en van de com­put­er ook zelf. Toch bli­jft er een grote afhanke­lijkheid van com­put­er­re­sul­tat­en. 

Menselijke racis­tis­che stereo­types wor­den doorgegeven in de binaire code van een onafhanke­lijk, ana­lytisch toes­tel

Pro­gram­meurs raden diag­nos­tis­che algo­ritmes aan onder de leuze dat algo­ritmes onafhanke­lijk zijn. De mens zit vol­ge­propt met vooro­orde­len, ter­wi­jl een com­put­er geen oordeel tre­ft. Het algo­ritme legt enkel de puzzel, niet meer. De ide­ale antiracis­tis­che maa­tregel, zou je denken! Helaas zijn algo­ritmes eve­neens geschreven door feil­bare mensen. Menselijke racis­tis­che stereo­types wor­den onbe­doeld doorgegeven in de binaire code van een onafhanke­lijk, ana­lytisch toes­tel. En dat ter­wi­jl de inclusie van etniciteit enkel helpt in uit­zon­der­lijke gevallen. Het type­voor­beeld hier­bij is de kans op sikkel­celane­mie, een ziek­te die door genetis­che evo­lu­tie meer voorkomt bij mensen met roots in Sub-Saharaans Afri­ka. De rol van etnis­che afkomst als fac­tor in deze algo­ritmes is dat het als proxy gebruikt wordt voor andere sociale fac­toren. Zou het niet tot betere geneeskunde lei­den door patiën­ten naar hun effec­tieve soci­aal-economis­che lev­en­som­standighe­den te vra­gen, in plaats van con­clusies te trekken vanu­it racis­tis­che vooro­orde­len?

Er moet hier wel een ste­vige kant­teken­ing bij gemaakt wor­den. Omwille van voor­gaande rede­nen, wordt etnis­che afkomst in Bel­gië bewust niet geïn­cludeerd in diag­nos­tis­che algo­ritmes. Dit betekent niet dat racis­tis­che vooro­orde­len geen invloed kun­nen hebben op Bel­gis­che dok­ters, maar het sys­temisch racisme wordt alleszins niet verder ges­tu­urd door com­put­ers. En dat zorgt voor betere gezond­hei­d­szorg. Genetisch gezien zijn er meer inter­per­soon­lijke ver­schillen in de samen­lev­ing dan interetnis­che ver­schillen. Etniciteit gebruiken als een proxy voor genetis­che, sociale, economis­che en maatschap­pelijke fac­toren is niet alleen erg racis­tisch stereo­type­r­end. Het lei­dt ook tot slechte geneeskunde met weinig ana­lytis­che pre­cisie.