Myanmar: Studenten tegen dictators

Myan­mar is een van de lan­den waar de meeste Europese media met geen woord over rep­pen, ten­z­ij er iets grondig mis is. Maar door die algemene desin­ter­esse zijn we vaak niet in staat om de zeldzame momenten, wan­neer er iets gebeurt dat ons als inter­na­tionale gemeen­schap aan­gaat, volledig te begri­jpen. Het is dan ook logisch dat op de ini­tiële bericht­gev­ing dat gen­er­aal Min Aung Hlaing de macht had gegrepen in Myan­mar, gereageerd werd met een mix van ver­war­ring en desin­ter­esse.

Face­book is duidelijk niet het enige Amerikaanse export­prod­uct dat het goed doet in Myan­mar

Dit artikel graaft in de lange en bloed­erige geschiede­nis van de Myan­marese democ­ra­tie om de recente coup beter te begri­jpen. Op die manier wordt duidelijk wat er in de recente protesten exact op het spel staat.

Als het druppelt in Washington, giet het in Rangoon

Op 1 feb­ru­ari 2021 pleegde de Tat­madaw, het leg­er van Myan­mar, een suc­cesvolle coup. De aanzet? Vol­gens gen­er­aal Min Aung Hlaing, die nu de touwt­jes in han­den heeft, waren de recente verkiezin­gen ille­gi­t­iem, aangezien er sprake zou zijn geweest van verkiez­ings­fraude. De ‘Nation­al League for Democ­ra­cy’ (NLD) die de verkiezin­gen in 2020 won met meer dan tachtig pro­cent van de stem­men, zou vol­gens hem min­stens acht miljoen stem­men ver­valst hebben. Face­book is duidelijk niet het enige Amerikaanse export­prod­uct dat het goed doet in Myan­mar.

Voor Myan­marezen doet deze claim echter niet enkel denken aan de escapades van de 45e pres­i­dent van de Verenigde Stat­en. De beschuldigin­gen van verkiez­ings­fraude komen oor­spronke­lijk van de ‘Union Sol­i­dar­i­ty and Devel­op­ment Par­ty’ (USDP), de groot­ste opposi­tiepar­tij en een prox­y­par­tij van het leg­er. De coup zou dus een poging zijn om de poli­tieke macht van de USDP te red­den. De lei­d­ster van de NLD, Aung San Suu Kyi, en enkele andere hoogge­plaat­ste leden wer­den onder huis­ar­rest geplaatst.

Dit alles is een slechte zaak voor de Myan­marese democ­ra­tie, maar nog veel slechter voor de vele etnis­che min­der­he­den in de regio. Zo kwam de regering van Aung San Suu Kyi de laat­ste jaren inter­na­tion­aal in opspraak voor hun geno­cide op de Rohingya-moslims in het land. Alhoewel een democ­ra­tis­che regering die ver­wikkeld is in raci­aal geweld en een leg­er met poli­tieke ambities op het eerste zicht erg ver­war­rend kun­nen lijken, wordt deze sit­u­atie duidelijk met een woord­je his­torische uit­leg.

Een democratische knipperlichtrelatie

Allereer­ste is het belan­grijk om te besef­fen dat Myan­mar ook voor feb­ru­ari geen volledi­ge democ­ra­tie was. Na de dood van Aung San, de politi­cus onder wie Myan­mar onafhanke­lijk werd van Groot-Brit­tan­nië in 1948, verviel de regio in poli­tiek chaos, tot gen­er­aal Ne Win de macht greep. In 1988 kwam er een eerste deuk in de sta­biele grip die Ne Win en zijn ‘Bur­ma Social­ist Pro­gramme Par­ty’ (BSPP) had­den op de regio. Onder druk van gigan­tis­che protesten, die ook bek­end staan als de 8888-opstanden, nam Ne Win ontslag en wer­den de eerste vri­je verkiezin­gen geor­gan­iseerd sinds het begin van de dic­tatu­ur. Die verkiezi­gen van 1990 wer­den onverwacht gewon­nen door de NLD. In paniek pleegde de Tat­madaw een tweede coup en Aung San Suu Kyi, een boeg­beeld van de protesten en de jong­ste dochter van Aung San, werd gevan­gengezet. De BSPP gaf zichzelf een nieuwe naam, koos een nieuwe ide­olo­gie en ging verder met hun schik­be­wind.

We moeten deze coup – jam­mer genoeg – plaat­sen in een lange rij van staats­grepen

Als de geschiede­nis rijmt, dan doen ze in Myan­mar aan vol­ri­jm, want in 2007 gebeurde vri­jwel exact het­zelfde pro­ces in de vorm van de Saf­fraan­rev­o­lu­tie. Over­al in het land von­den opstanden plaats, de regering werd ged­won­gen om verkiezin­gen te organ­is­eren en uitein­delijk kwa­men ze ook op deze verkiezin­gen terug. In 2010 werd Aung San Suu Kyi echter vri­jge­lat­en. Haar her­won­nen vri­jheid werd gezien als de cul­mi­natie van decen­nia aan protesten en onder haar lei­der­schap kwam dan ein­delijk een soort pseu­do­de­moc­ra­tie tot stand: een civiele regering onder lei­d­ing van Aung San Suu Kyi zou de macht delen met het leg­er.

Deze onge­makke­lijke sprei­d­stand stond echter op het punt opgelost te wor­den. In hun par­ti­jpro­gram­ma van 2020 had de NLD beloofd om ein­delijk de grondwet te herzien en van Myan­mar een democ­ra­tisch land te mak­en. En aangezien ze een ruime meerder­heid had­den verkre­gen in het par­lement, had­den ze ook het draagvlak om deze her­vormin­gen door te voeren. Niet alleen moeten we dus deze laat­ste coup in een – jam­mer genoeg – lange rij van staats­grepen plaat­sen, maar ook moeten we het miss­chien zien als de laat­ste poging van het leg­er om hun macht­sposi­tie te behouden.

De Britse tragiek

Stellen dat het leg­er en de democ­ra­tis­che par­ti­jen de belan­grijk­ste actoren zijn in de Myan­marese poli­tiek is echter mis­lei­dend. Myan­mar is een staat met een gigan­tisch grote hoeveel­heid etnis­che en religieuze min­der­he­den. Alhoewel de regio alti­jd al etnis­che span­nin­gen heeft gek­end, zijn deze uit­ge­mond in een van de lang­ste burg­eroor­logen in de wereld door de kolo­niale poli­tiek van de Brit­ten, waarin de ver­schil­lende groepen tegen elka­ar wer­den opgezet. Met de mil­i­taire dic­tatu­ur begon dan ook een ein­de­loze reeks oor­logen, aansla­gen en geno­cides.

De kolo­niale poli­tiek van de Brit­ten heeft de groepen verder tegen elka­ar uit­ge­speeld

De bek­end­ste van deze min­der­he­den zijn de Rohingya, die de afgelopen jaren het belan­grijk­ste slachtof­fer waren van uitroei­ingscam­pagnes van het leg­er en de Myan­marese regering. Maar ook groepen zoals de Shan, de Karen, de Rakhine en de Han streven al bij­na een eeuw naar onafhanke­lijkheid. Ook democ­ra­tis­che par­ti­jen, zoals de NLD, lijken mee te gaan in deze raciale oor­logen. Aung San Suu Kyi heeft zich uit­ge­spro­ken voor de acties van het leg­er tegen de Rohingya en ontkent de uitroei­ingscam­pagne. Toch is het belan­grijk op te merken dat het leg­er de belan­grijk­ste actor is in deze interne oor­log. Veel experten hebben dan ook al de bezorgdheid geuit dat de Tat­madaw van deze coup zal gebruik­mak­en om hard op te tre­den tegen de min­der­he­den in Myan­mar.

De pen en het zwaard

Ten slotte is het inter­es­sant om even stil te staan bij de belan­grijke rol van Myan­marese stu­den­ten. Niet alleen wer­den de eerste protesten tegen de dic­tatu­ur in de jaren zes­tig geleid door stu­den­ten, ze hebben ook een belan­grijke rol gehad in alle lat­ere protesten.

“Wij zullen ervoor moeten zor­gen dat de vol­gende gen­er­aties ein­delijk geen junta’s meer zullen meemak­en” – Min Han Htet

Ook nu ruilen stu­den­ten en masse hun studieboeken in voor span­doeken en pam­flet­ten. Vier dagen na de coup riskeer­den stu­den­ten en pro­fes­soren hun lev­en door te gaan pro­test­eren voor de deuren van de uni­ver­siteit. Ze eis­ten de vri­jlat­ing van de NLD-politi­ci en democ­ra­tis­che her­vormin­gen. Onder­tussen wor­den ze in dat verzet ges­te­und door een groot deel van het land, waaron­der ook de Myan­marese dok­ters en mon­niken, die his­torisch tevens een belan­grijke rev­o­lu­tion­aire rol op zich hebben genomen. Ook opval­lend zijn de drie opgesto­ken vingers, een sym­bool uit de ‘Hunger Games’-films, die wor­den gebruikt als teken van het verzet tegen autori­tarisme.

De toekomst van Myan­mar is op dit moment nog erg onzek­er, maar de stu­den­ten zijn alvast bereid te vecht­en voor hun vri­jheid. “Ik geloof dat wij deze beweg­ing zullen moeten lei­den”, zegt stu­dent Min Han Htet in een video die viraal ging op Face­book. “Heel het volk, inclusief de stu­den­ten, zullen deze mil­i­taire jun­ta neer moeten slaan. Wij zullen ervoor moeten zor­gen dat de vol­gende gen­er­aties ein­delijk geen junta’s meer zullen meemak­en.”