Mosquito 101

The Basics

De mug. Slechts enkele mil­lime­ters groot, maar toch ver­moedelijk ’s werelds groot­ste bron van erg­er­nis. Zo’n 3500 soorten hebben hun Lati­jnse naam reeds verkre­gen. Ze ter­roris­eren de aarde al gedurende miljoe­nen jaren. Zo wer­den er al fos­sie­len gevon­den die naar schat­ting 130 miljoen jaar oud zijn. Inter­es­sant feit­je: dergelijke fos­sie­len bevat­ten soms nog bloed­cellen die gebruikt wor­den voor evo­lu­tion­air onder­zoek. Daar­naast ken­nen muggen gelukkig wel veel natu­urlijke vijan­den, waaron­der vogels, maar ook ver­schil­lende vis­sen die de waterge­bon­den lar­ven veror­beren. De mensen­hand slaagt er ook in om veel mug­jes naar de hel te sturen en kan gezien wor­den als de groot­ste doo­d­doen­er van de stek­ers.

Muggen komen voor in twee ges­lacht­en, waar­van alleen de vrouwt­jes steken. Zij doen dit omdat ze onder andere eiwit­ten en ijz­er nodig hebben om zich voort te planten. Die zijn overvloedig aan­wezig in ons bloed. Bloed is echter niet de belan­grijk­ste energiebron voor vrouwelijke muggen, want net als de man­net­jes voe­den zij zich aan nec­tar en gebruiken ze bloed enkel ter bevorder­ing van de fer­til­iteit. Zo vervullen ze tevens hun natu­urlijke rol: pollen ver­sprei­den, repro­duc­tie van de eigen soort en dienen als voed­ing voor roofdieren. Bij benader­ing zal een vrouwt­je een bloed­maalti­jd nut­ti­gen om de twee dagen, om ver­vol­gens eit­jes te kun­nen leggen. De lev­ens­du­ur van muggen is echter niet zo lang – godz­i­j­dank. Gesteld dat een mug een natu­urlijke dood zou ster­ven – weinig waarschi­jn­lijk in slaap­kamers – dan over­leeft een vrouwt­je gemid­deld vijftig dagen. Een man­net­je slechts tien.

De mensen­hand slaagt er ook in om veel mug­jes naar de hel te sturen.

Er zijn ver­schil­lende soorten muggen die voorkomen in bepaalde kli­mat­en (meer­bepaald in tro­pis­che of koelere regio­nen). Je kan dit al gemerkt hebben, aangezien de veran­derende kli­maatom­standighe­den meer en meer muggen naar Europa lokken die nor­maal enkel in Afri­ka gedi­jen. Zij bren­gen dan soms tro­pis­che ziek­tes mee. Ook niet alle muggen bijten mensen, er bestaan vari­anten die zich exclusief richt­en op vogels, rep­tie­len of amfi­bieën.

Lat­en we het nu eens hebben over dat ambe­tante zoe­men: dat gelu­id wordt veroorza­akt door hun vleugels, die tot wel 600 keer per sec­onde kun­nen slaan. Ver kun­nen ze er echter niet mee vliegen, muggen halen immers slechts een afs­tand van een vier­tal kilo­me­ter. De tijger­mug haalt zelfs niet meer dan een slordi­ge hon­derd meter. Aan de andere kant van het spec­trum bevin­dt zich dan wel een gruwel die tot 160 km kan afleggen. Muggen die samen vliegen zouden soms ook hun vleugel­slag syn­chro­nis­eren. Muzikale irri­tatie op en top!

Zoemende vampiertjes

Dat muggen ons lange slapeloze nacht­en bezor­gen, is al erg genoeg. Als zo’n mug je echter te pakken kri­jgt, of je ze daar­na nu met een vliegen­mep­per pureert of niet, dan bli­jf je achter met een muggen­beet. Wan­neer een mug je steekt, zal die tegelijk­er­ti­jd haar eigen speek­sel injecteren. Deze bevat een anti­s­tollingsmid­del waar­door het bloed makke­lijk­er opge­zo­gen wordt. De jeuk­ende zwelling wordt veroorza­akt door het immuun­sys­teem van het slachtof­fer, dat zich verzet tegen lichaamsvreemde pro­teï­nen. Deze bevin­den zich in het muggen­speek­sel. Ons immuun­sys­teem zal als reac­tie daarop his­t­a­mine (mul­ti­func­tionele organ­is­che stof, red.) loslat­en in de bloed­baan. Enerz­i­jds bevordert het de werk­ing van witte bloed­cellen, maar anderz­i­jds veroorza­akt het ook de jeuk en inflam­matie.

In West-Europa zijn muggen over het alge­meen ongevaar­lijk. Elders zijn ze echter dragers van erg gevaar­lijke patho­genen, hoofdza­ke­lijk virussen. Bek­ende gevallen zijn het Zikavirus, Dengue, West­ni­jl, Malar­ia en Chikun­gun­ya. Een hele resem daar­van is soms onbe­han­del­baar, heeft geen vac­cin en kan in extreme gevallen tot de dood lei­den. Zo is het Zikavirus in se onschadelijk, ten­z­ij je zwanger bent. Dan komen geboort­ede­fecten zoals micro­ce­falie (klein hoofd­je en hersen­schade, red.) voor. Dengue is dan weer enkel voor­waardelijk te vac­cineren en andere virussen hebben bek­ende linken met ence­fali­tis en menin­gi­tis (respec­tievelijk de ontstek­ing van de herse­nen en het hersen­vlies). Reisor­gan­isaties wereld­wi­jd raden aan om je steeds op voor­hand in te lezen qua voorkomende risico’s en indi­en nodig te vac­cineren of andere voor­zorgs­maa­trege­len te tre­f­fen, zoals muggen­net­ten of sprays aankopen.

Of je ze daar­na nu met een vliegen­mep­per pureert of niet, je bli­jft achter met een muggen­beet.

Wat moet je dan aan­van­gen met een muggen­beet? Een eerste hulp­mid­del is ijs. De kou zal de inflam­matie min­i­malis­eren en de jeuk doen afne­men. Anti­his­t­a­mines helpen ook, maar die zijn ingri­jpend aangezien ze het immuun­sys­teem zelf beïn­vloe­den. Hydro­cor­ti­sone-crème gedurende een korte peri­ode gematigd aan­bren­gen werkt ook, maar is soms enkel op voorschrift te verkri­j­gen en heel ingri­jpend. Er zijn natu­urlijk ook meer par­ti­c­uliere behan­delin­gen: hon­ing of sap van aloë vera, haver­mout­pap, azi­jn, tijm en aller­hande kruiden en voed­ingswaren. Een kruis­je ker­ven op de zwelling van je nagels zou de jeuk ook doen ver­min­deren – alhoewel zelfver­mink­ing af te raden valt. Wan­neer muggen­beten gepaard gaan met ademhal­ing­sprob­le­men, netel­roos of gezwellen, mis­selijkheid en dergelijke, zou je best een dok­ter raad­ple­gen.

It’s‑a me, Malario!

Hoe kan men de mug weghouden, zodat geno­cides een aller­laat­ste optie bli­jven? Cit­ronel­lakaarsen hebben een afw­erend effect, maar dergelijke oliën evap­or­eren over het alge­meen te snel om lang­durig te werken. Er bestaan duizen­den huis­re­cepten die muggen zogezegd zouden afw­eren, maar dergelijke plat­te­landsken­nis zal de meeste mensen weinig helpen.

Muggen wor­den ini­tieel aangetrokken door de CO2 die we uitade­men. Stop­pen met ade­men is echter geen optie, denken we. Lichaam­swarmte en lichaams­geur oefe­nen ook een zekere aantrekkingskracht uit op muggen. Het hebben van bloed­groep O, zwanger zijn en bier drinken zouden je ook op de ‘muggen­schaal’ aantrekke­lijk­er mak­en. Dergelijke zak­en niet hebben/zijn/doen zal dan ook maar een mar­gin­aal effect hebben.

‘Mugvrien­delijke’ oplossin­gen zijn er echter wel. Je armen en benen bedekt houden met lange mouwen en broek­spi­jpen is een no-brain­er. Wind creëren met ven­ti­la­toren zal het de muggen lastig mak­en om te lan­den. Stil­staand water ver­mi­j­den kan ook hulp bieden, aangezien muggen dat nodig hebben om voort te planten.

En mocht dit alles niet bat­en, bedenk dan ook dat muggen ons onder andere bij­na pijn­loze naalden hebben bezorgd en ze eigen­lijk nog niet zo lelijk zijn in amber­fos­sie­len. Het kan dus slechter.