“Europa is geen alien”

In een poging de raad­sels rond de Europese verkiezin­gen te ontrafe­len, biedt Hen­drik Vos, pro­fes­sor Poli­tieke Weten­schap­pen en EU Stud­ies aan de UGent, uit­leg en wijze raad.

Van praatbarak naar machtige instelling

“Het Europees Par­lement was vroeger een praat­barak die niets te zeggen had”, stelt Hen­drik Vos vast. “Vanaf de jaren 90 is de macht van dat par­lement als­maar grot­er gewor­den. Van­daag heeft het Europees Par­lement samen met de lid­stat­en het laat­ste woord als er over Europese wet­ten gestemd wordt.” Een stem in de Europese verkiezin­gen heeft dus wel degelijk impact op de Europese besluitvorm­ing. “Het aan­tal zetels dat een land heeft in het Par­lement hangt vooral af van de grootte van het land. Zo heeft Duit­s­land er 96 en heeft het kleine Mal­ta er slechts zes”, vertelt hij.

Als Europese burg­er heb je inspraak in die zetelverdel­ing. En je moet daar­voor zelfs niet noodza­ke­lijk in je eigen land gaan kiezen. “Andere Euro­pea­nen die in ons land wonen en niet noodza­ke­lijk de Bel­gis­che nation­aliteit hebben, kun­nen ook gaan stem­men voor de Europese verkiezin­gen en mogen zelfs op lijsten staan. Zo duwt een Ned­er­landse nu de lijst bij Open Vld en kun­nen Duit­sers stem­men op Varo­ufakis”, zegt Vos.

“Een stem in de Europese verkiezin­gen heeft wel degelijk impact op de Europese besluitvorm­ing.” – Hen­drik Vos

Kernthema’s

“Vroeger waren Europese verkiezin­gen een soort van tweede­hands nationale verkiezin­gen. Ze gin­gen over dezelfde thema’s als de nationale verkiezin­gen en mensen waren niet enorm geïn­ter­esseerd in Europa”, stelt Hen­drik Vos.

Hij probeert in con­trast de huidi­ge hot top­ics te verk­laren: “De voor­bi­je jaren heeft Europa ver­schil­lende cri­sis­sen gek­end. Daar­door is Europa over het hele con­ti­nent vaak met dezelfde thema’s in het nieuws gekomen. In 2015 begon iedereen te spreken over vluchtelin­gen. Iedereen is in 2010, 2011, 2012 bezorgd geweest om de euro­cri­sis. Na de aansla­gen in Par­i­js zat heel Europa in met ter­reur.”

“Zo heb je nu ook een aan­tal thema’s die de over­hand nemen. Het gaat over prob­le­men die op Europees niveau moeten aangepakt wor­den en waar in alle lan­den over gespro­ken wordt. Kli­maat is er een van, vluchtelin­gen zijn nog steeds een grote bezorgdheid en ook de Brex­it komt over­al aan bod”, zegt Vos.

Brexit: de neveneffecten

De Brex­it zweeft al een hele poos door het poli­tieke land­schap. Het is vrij moeil­ijk in te schat­ten wat er nu wel of niet staat te gebeuren. “We zit­ten onder­tussen al aan Brex­itdag 3.0 met 31 okto­ber als eind­da­tum. De kans is reëel dat het ofwel nog verder uit­gesteld wordt, of dat het hele­maal afge­blazen wordt”, vult Vos aan.

Alle­maal goed en wel dat die malle Brit­ten zo lang doen over hun afscheid, maar daarmee mak­en ze het de Europese Unie niet erg makke­lijk. “Het oor­spronke­lijke plan met Brex­it Day, op 29 maart, was dat een deel van de Britse zetels in het par­lement zouden verdeeld wor­den over de andere lid­stat­en. Een ander deel van de zetels zou gewoon weg­vallen. Maar de Brit­ten zijn er nog niet uit. Dus zij zullen straks bij­na drie jaar na hun ref­er­en­dum mee Europese verkiezin­gen moeten organ­is­eren”, legt Vos uit.

Hij wijst ook op het risi­co van 73 Brit­ten in het Europees Par­lement: “Het Europees Par­lement moet in het begin een paar zeer cru­ciale beslissin­gen nemen. De Brit­ten zullen daar nog over kun­nen meestem­men. Het is goed mogelijk dat ze er een bepaalde draai aan zouden geven of dat ze bepaalde din­gen zouden blokkeren. Als ze dan vertrekken, wat niet zek­er is, zal de bal­ans tussen de poli­tieke fam­i­lies opnieuw veran­deren.”

EU post 26 mei

Sluipend, of juist heel expli­ci­et pop­ulisme is geen nieuw fenomeen. Vos ontkracht de voor­spellin­gen over een grote opkomst van pop­ulis­tis­che par­ti­jen: “Alle peilin­gen zeggen dat de pop­ulis­tis­che, nation­al­is­tis­che of rad­i­cale par­ti­jen wel iets zullen win­nen, maar niet heel veel”. Hij stelt: “Als dat wel zo zou zijn, hebben we in Europa een groot prob­leem. Want deze par­ti­jen zijn dood gewicht: ze zit­ten wel in het par­lement, maar ze werken niet mee en zijn gewoon tegen alles.”

Vos meent dat de rol van Europa steeds belan­grijk­er en grot­er zal wor­den. “Mensen speculeren vaak over het einde van de EU, de euro, Schen­gen, … Maar in werke­lijkheid zijn lan­den tij­dens de voor­bi­je cri­sis­sen gaan besef­fen dat ze meer din­gen geza­men­lijk zullen moeten rege­len. Als elk land het op zich doet dan schuif je prob­le­men vaak naar andere lan­den door en dreig je samen de dieperik in te gaan. De laat­ste jaren is die samen­werk­ing er echt meer en meer.”

“Je ziet dat er kleine stap­jes gezet wor­den in de richt­ing van geza­men­lijke gren­scon­t­role, defen­sie en andere zak­en. De grote uitdagingin­gen van van­daag kan je als land niet meer op jezelf aan­pakken. Europa is nodig”, besluit Vos.

De EU hartje nationale verkiezingen

De verkiezin­gen op de ver­schil­lende niveaus zijn meer met elka­ar ver­w­even dan je zou denken. “Nationale verkiezin­gen zijn eigen­lijk ook Europese verkiezin­gen”, beves­tigt Vos. “Als er over Europese wet­ten moet gestemd wor­den is het niet alleen het par­lement dat daar een zeg­je over mag doen, maar ook de Raad van Min­is­ters beslist mee. Deze raad behan­delt ieder issue afzon­der­lijk en bevat dus ook steeds andere min­is­ters naarge­lang het onder­w­erp. Zo zullen milieu­min­is­ters bijvoor­beeld samenkomen over kli­maat­maa­trege­len. Aangezien we in de nationale verkiezin­gen kiezen voor de par­ti­jen waaruit deze min­is­ters zullen komen, kiezen we dus ook welke er beslissin­gen zullen nemen in de Europese Unie.”

Stemadvies

Hen­drik Vos vertelt dat hij niet graag stemad­vies geeft. Hij wil echter wel kwi­jt hoe je je kan voor­berei­den op je stemkeuze.

“Europa is geen bende aliens die ergens boven ons zweven.” – Hen­drik Vos

“Europa is geen bende aliens die ergens boven ons zweven. De beslissin­gen in Europa wor­den genomen door mensen die wij verkiezen. De vraag is niet meer of je meer of min­der Europa wenst, maar wel hoe je Europa wilt invullen. Je kunt Europa een linkse of rechtse draai geven. Je kunt een kli­maat­be­wust Europa creëren of een­t­je dat zich als een fort gaat gedra­gen en alle gren­zen sluit. Dat is een keuze die je moet mak­en en daar­na kan je op zoek gaan naar de par­tij die het beste aansluit bij jouw visie voor Europa.”