Jodiumpillen

Het nucle­aire nood­plan dat sinds begin maart actief is, veran­dert enkele zak­en grondig. Tot voor kort had­den enkel zwan­gere vrouwen, kinderen en mensen bin­nen een straal van 20 kilo­me­ter van een kern­cen­trale recht op de kali­umjo­didetablet­ten. Die straal is nu uit­ge­breid tot 100 kilo­me­ter, waar­door ze qua­si het hele land bestrijkt. De Fransen en Ned­er­lan­ders hebben immers, net zoals Bel­gië in Doel, kern­cen­trales aan de grens gepos­teerd zodat werke­lijk heel het land zich in de gevaren­zone bevin­dt. Helaas dus geen Europese sol­i­dariteit te bemerken op dit vlak. Enkel Anto­ing, een stad­je in het uiter­ste west­en van Hene­gouwen, valt buiten de perime­ter en wordt zo op slag het ultieme toevlucht­so­ord voor ieder die de radioac­tieve neer­slag vreest.

Het helpt

De rest van Bel­gië is bij een nucle­aire ramp echter aangewezen op de jodi­umpil­let­jes. Dat die som­mige gevol­gen van radioac­tieve neer­slag kun­nen ver­min­deren, lijdt geen twi­jfel. Hun werk­ing is even sim­pel als ele­gant. Wan­neer er een kern­ramp plaatsvin­dt, komt er radioac­tief jodi­um in de lucht en in ons eten terecht. Zo kan het onze interne orga­nen besmet­ten. “In ons lichaam heeft vooral de schild­kli­er jodi­um nodig”, wordt ons verteld in de Gentse apotheek Ter Plat­en. “Als die op het moment van besmet­ting nog jodi­um kan opne­men, komt dat radioac­tieve jodi­um in de kli­er vast te zit­ten. Op die manier ontstaat er een con­stante bron van stral­ing die in je lichaam aan­wezig bli­jft.” Wan­neer je de jodi­umpillen tijdig hebt ingenomen, sta je er echter veel beter voor. “Het jodi­um in de tablet­ten verzadigt de schild­kli­er volledig waar­door het slechte jodi­um niet in het lichaam kan bli­jven zit­ten. De schild­kli­er kan het jodi­um gewoon niet meer gebruiken.” Het risi­co op schild­klierkanker daalt dus sterk bij inname. Dat de pillen geen over­bod­i­ge luxe zijn, blijkt uit cijfer­ma­te­ri­aal van de Wereldge­zond­hei­d­sor­gan­isatie (WHO). Na de kern­ramp in Tsjer­nobyl steeg het aan­tal gevallen van schild­klierkanker bij Wit-Rus­sis­che kinderen bijvoor­beeld van één kind per miljoen vóór de ramp naar 36 gevallen erna.

Zonder hubris

Toch zijn de tablet­ten niet hele­maal zalig­mak­end. Bij een kern­ramp komen er immers nog andere radioac­tieve stof­fen vrij, zoals cesium-137. Daarte­gen biedt het goede jodi­um geen bescherming. “Ook nadat je je pillen ingenomen hebt, moet je zek­er niet op straat gaan rond­lopen en denken dat je niets meer kan overkomen. Je moet het eerder zien als een bescherming om op lange ter­mi­jn de risico’s van een kern­ramp te ver­min­deren”, waarschuwt de apothek­er. Een ander heikel punt betre­ft de tim­ing van de inname. “Voor een opti­male bescherming van de schild­kli­er zou je ze drie uur voor de besmet­ting moeten innemen.” Toch hoef je geen orakel te zijn om een kern­ramp te over­leven. “Als je nu hoort dat er ergens een kern­ramp gebeurd is, kan je ze nog steeds innemen. Dan ben je ook nog steeds goed bescher­md.”

Ondanks hun gedeel­telijke werk­ing is een groot aan­tal mensen over­tu­igd van het nut van de jodi­umtablet­ten. “Er zijn al veel mensen langs­gekomen om gratis pillen te halen”, gaat de apothek­er verder. “Die mensen willen zek­er zijn dat als er iets gebeurt mor­gen, ze voorzien zijn van de jodi­umpillen. Het is natu­urlijk ook goed in de media geweest, dat helpt.”

En onder voorwaarden 

Hoewel het jodi­um erg hand­ig is als er effec­tief iets mis­loopt, neem je ze het best niet zomaar. “Als apothek­ers moeten we er goed bij zeggen op welke manier en in welke omstandighe­den het moet ingenomen wor­den. Het is echt niet de bedoel­ing dat je de tablet­ten pre­ven­tief inneemt, want dan kan het best zijn dat ze je meer kwaad doen dan goed.” Het is niet omdat ze gratis zijn, dat het ‘jodi­umpillen à volon­té’ wordt dus. “Enkel als er echt iets gebeurd is, kan je ze eventueel slikken. Eerst en vooral is het belan­grijk om beschut­ting te zoeken. Dat is de eerste stap. Dan moet je via de media goed in het oog houden of je eventueel de jodi­umpillen moet innemen.” Enig voor­be­houd is dus aangewezen bij het gebruik.

Zek­er voor mensen op leefti­jd gaat de inname van de pillen gepaard met risico’s. “Mensen die oud­er zijn dan 40 jaar wacht­en het best nog wat langer om ze in te nemen. Een teveel aan jodi­um kan op die leefti­jd een blokker­ing van de schild­kli­er oplev­eren en dan zit je met grotere prob­le­men achter­af.” Het zijn sowieso kinderen die het meest kwets­baar zijn. Bestral­ing tij­dens de vroege jeugd kan lei­den tot de ontwik­kel­ing van schild­klierkanker tot 30 jaar na de bestral­ing. Ook zwan­gere vrouwen moeten extra goed oplet­ten omwille van de gezond­heid van hun onge­boren baby. Daar­naast moet de dosis ook aangepast wor­den aan de leefti­jd: vol­wasse­nen nemen er best twee in, baby’s hebben al vol­doende aan een kwart­je. De apothek­er geeft nog een gouden tip mee voor wan­neer armaged­don echt toes­laat: “Het is essen­tieel dat je de pillen oplost in water. Niet gewoon ins­likken als pil dus, dan werken ze onvol­doende.”

Als de radioac­tieve wolken neer­slaan uit de hemel mag het jodi­um dan wel van goud­waarde zijn, voor­lop­ig kan je het goed­je moeil­ijk waarde­vol noe­men. Wie cynisch hoopte om al ’s lands apotheken af te schuimen om jodi­um te ham­steren en voor een hoge pri­js te exporteren naar het buiten­land, is eraan voor de moeite. Online betaal je 2800 Indi­ase roepies, ongeveer 35 euro, voor een kilo­gram kali­umjo­dide. Dat is de weten­schap­pelijk meer cor­recte naam voor de inhoud van de tablet­ten. Gezien de lage hoeveel­heid per pak­je, ben je al snel 1500 apothek­ers­be­zoek­jes verder vooraleer je je 35 euro gecasht hebt. Ondanks het duidelijke medis­che nut, is het dus weinig inter­es­sant om een jodi­umhan­delt­je op te zetten. Het klinkt ook erg ille­gaal.