“De studenten zijn we kwijt”

Als we Bart De Vriendt mogen geloven, gaat aan de huidi­ge sit­u­atie een lange geschiede­nis vooraf. De gids die al elf jaar foor­wan­delin­gen begelei­dt, zet met plezi­er de evo­lu­tie van de foor in Gent uiteen. Als con­nais­seur van het ker­miswezen stelt hij ons voor aan een aan­tal sym­pa­thieke foren­zen die ons hun ver­haal willen doen. 

Foor op wandeling

De half­vas­ten­foor stond niet alti­jd luid­keels te pronken op het Sint-Pieter­splein. Ontstaan in de mid­deleeuwen, vond ze ini­tieel plaats rond het Vleeshuis op de Groen­ten­markt. Tij­dens de vas­ten­pe­ri­ode mocht in geen geval vlees wor­den gegeten, waar­door de gebruike­lijke markt rond die tijd steeds plaats maak­te voor een overdek­te foor. Het woord ‘foor’ wortelt in het Lati­jnse ‘forum’, wat let­ter­lijk ver­taald ook niet meer dan ‘markt’ betekent. En toch was ze er niet zomaar één. Het volk kon er immers kopen wat men in het dagelijkse lev­en niet vond: juwe­len, specer­i­jen of spe­ciale dranken.

Om de meest uiteen­lopende rede­nen werd de foor – van markt tot attrac­tiepark – meer­maals afgeschaft. Zo kreeg onder andere Fil­ips de Schone, die haar beschouwde als een broei­haard van Vlaamse bras­par­ti­jen, het op zijn heupen. Pas in 1497 verkre­gen de foren­zen een octrooi om de foor opnieuw te mogen organ­is­eren. Na een reeks her­ri­jzenis­sen is de foor in 1851 neergedaald op de plek waar ze ook van­daag staat. De ver­huis ver­liep nochtans niet onged­won­gen; rat­ten, muizen en ander ongedierte dat zich in het Vleeshuis had gen­esteld, joe­gen de foorkramers richt­ing Sint-Pieter­splein.

“Het zit in de famille”

Meer dan 150 jaar lat­er vor­men de foren­zen nog steeds een ges­loten, maar zeer hechte gemeen­schap. Daar heeft ook Gent als stad een rol in gespeeld. Foorkramers zijn hier immers verzek­erd van een stand­plaats die over  gen­er­aties en eige­naars heen gaat. In andere ste­den moeten foren­zen vaak nog bieden op stand­plaat­sen, wat al eens jaloezie tot gevolg heeft. 

Dat het beroep in de genen zit, is natu­urlijk de voor­naam­ste reden waarom de foorkramers als groep zo ste­vig samen­hangen. Zo bat­en de fam­i­lies Busch en Delforge al meer dan 100 jaar gebakkra­men uit, en dat zullen ze bli­jven doen. 

Zoals elke gemeen­schap, hebben ook de foren­zen een eigen cul­tu­ur. Wat u wellicht nog niet wist over hen, is dat ze zeer katholiek zijn. Pater Chris­ti­aan, die de plechtige com­mu­nie van hun kinderen op zich neemt, is dan ook een zeer geliefd figu­ur. De jong­ste gen­er­atie kri­jgt overi­gens les aan de Water­sport­baan, waar hun rij­dende school momenteel gepar­keerd staat.

Paarden, freaks en rupsen

De fam­i­lies en hun cul­tu­ur mogen dan wel onveran­derd gebleven zijn, het aan­bod op de foor is dat aller­minst. Vroeger waren bok­srin­gen de norm, droeg een John Mas­sis-figu­ur boten op zijn rug en waren freak­shows ware trek­pleis­ters. In het muse­um van rariteit­en wer­den de toeschouw­ers foe­tussen op sterk water, vrouwen met baar­den of man­nen met drie benen en twee penis­sen voorgeschoteld. Een andere top­per was de ‘act’ van Prins­es Pauline, die 21 jaar oud, maar nooit meer dan 61 cm groot werd. Op de hand van haar impre­sario, tevens haar schoonbroer, reis­de ze de wereld rond en bracht zo een for­tu­in op voor haar fam­i­lie. “Ze hebben haar uit­ge­molken tot en met”, aldus onze gids.

Na die tijd van rariteit­en en uit­buit­ing groei­de de foor uit tot een plaats voor inno­vatie op vlak van amuse­ment. Het volk kon er portret­ten lat­en mak­en of naar de film gaan, en dat alles in art nou­veau-kra­men. Dat de foren­zen die bij­na alle­maal ver­brand hebben toen ze niet meer ‘in’ waren, benadrukt hun zin voor vernieuwing. Zelfs hun eigen Tin­der-ver­sie mocht niet ont­breken: de paar­den­molens van toen waren car­rousels met houten paar­den waarop meis­jes zat­en. Wou je als jon­gen een lief opdoen, dan gooide je haar een bloe­men­guir­lande toe in de hoop dat ze die zou van­gen. Deed ze dat bewust niet, dan wist je dat je geen kans maak­te.

“Ze had­den zelfs een eigen Tin­der-ver­sie”

Van­daag zit de vork natu­urlijk anders in de steel. Geen cinema’s, musea of fotografen meer, wel door inge­nieurs uitgedachte attrac­ties. Eens het ontwerp af is, mak­en de inge­nieurs een mod­el in play­mo­bil om de foorkramers een idee te geven van het ontwerp. Gaan zij daarmee akko­ord, dan wordt het mod­el uit­gew­erkt en ontspruit een nieuwe attrac­tie met een pri­jskaart­je dat snel oploopt tot 2 à 3 miljoen euro. Daar komen dan nog de opbouw- en inno­vatiekosten bij. Ook moeten de attrac­ties regel­matig ger­estyled wor­den om genoeg bezoek­ers te trekken: ze deinen mee op de gol­ven van de tech­nol­o­gis­che rev­o­lu­tie, wor­den geschilderd of kri­j­gen een nieuwe façade. Geen kleine invester­ing, dus.

De kermis van morgen

Er is echter meer veran­derd aan de ker­mis dan enkel wat mod­erniser­ing. Natasha Semay, uit­baat­ster van een van de luna­parken en laat­ste telg in een lange lijn van foren­zen, legt de nadruk op hoe snel alles van­daag veran­dert. “Op een ker­mis moet je alti­jd mee zijn met de laat­ste trends, zodat je iedereen mee hebt met je pri­jzen. Dat is alti­jd zo geweest, maar die trends vol­gen elka­ar steeds sneller op. Tij­dens het ker­mis­seizoen moet ik voort­durend op nieuwe hypes inpikken.” Ook Jean Busch, die net zoals zijn vooroud­ers goed­lachs een oliebol­lenkraam uit­baat, beaamt de nadruk op snel­heid. “Op een ker­mis moet je alti­jd à la minute kun­nen rea­geren. Je moet de mensen geven wat ze willen, maar ze willen voort­durend iets anders.”

“Je moet de mensen geven wat ze willen, maar ze willen voort­durend iets anders”

Dat de ker­mis steeds duur­der wordt, is ook geen toe­val. “De stand­plaat­sen bli­jven merk­baar duur­der wor­den,” vertelt Natasha ons, “en als die plaat­sen duur­der wor­den, kun­nen wij uit­er­aard niet anders dan onze pri­jzen ook hoger te leggen.” Andere foren­zen nemen dan weer een gematigde houd­ing in. “Miss­chien zijn de pri­jzen een beet­je hoger gewor­den, maar dat moet je alle­maal in zijn con­text bek­ijken. Alles is duur­der gewor­den, een brood is ook niet even goed­koop als het vroeger was. De ker­mis is niet anders.”

De groot­ste moeil­ijkhe­den zijn wellicht van poli­tieke aard. Van het cir­cu­latieplan tot de her­in­richt­ing van dorp­spleinen: op alle vlakken lijken politi­ci blind te zijn voor de ker­mis. Zo vroeg Stad Gent enkele jaren gele­den of de foren­zen geen biovoed­ing kon­den verkopen op de ker­mis. “Wie naar de foor komt, doet dat niet om een bioburg­er te eten, hè”, grapt onze gids. “Die doet dat om een vet­tige ham­burg­er, een pak fri­et of eens oliebollen te eten. Din­gen die je anders niet te eten kri­jgt. Zo wordt het deel van de tra­di­tie, een stuk erf­goed.” Wil dat dan zeggen dat de foren­zen tegen veran­der­ing zijn? “Tuurlijk niet!” legt Jean ons uit. “Foren­zen zijn alti­jd al pio­niers geweest op vlak van veran­der­ing, maar de veran­derin­gen mogen niet blind gebeuren. Als je als belei­d­mak­er geen reken­ing houdt met de ker­mis die al 200 jaar een stuk is van je cul­tu­ur, dan vind ik dat dwaas.”

“Naar de foor kom je niet voor een bioburg­er” 

Liever een bak bier

Hoe langer we op de ker­mis rond­lopen, hoe meer ver­schil­lende mensen we zien. Eén groep lijkt echter opval­lend afwezig. “De stu­den­ten, die zijn we kwi­jt”, stellen de zussen De Pelse­maeck­er, eige­naars van het luna­park op het Kramer­splein. “Vroeger kwa­men ze alti­jd naar de ker­mis, ze hield­en ons open tij­dens de week. Sinds we eens twee jaar naar de Water­sport­baan ver­huisd zijn, is dat niet meer het geval. De nieuwe stu­den­ten van toen zijn door de veran­der­ing van locatie nooit naar de foor gekomen, waar­door die gewoonte gewoon verd­we­nen is. Als ik nu stu­den­ten tegenkom, proberen die meestal sto­er te toen. Ze vertellen me dan dat ze te oud gewor­den zijn voor de ker­mis, maar afgelopen zomer zat­en ze in hun dorp nog in mijn kraam en bin­nen een paar jaar staan ze daar waarschi­jn­lijk weer met hun lief of kind.”

“Bin­nen een paar jaar staan ze hier met hun lief of kind”

Jean Busch denkt echter dat het ver­min­derde aan­tal stu­den­ten op de foor deel is van een grot­er prob­leem. “De stu­den­ten van van­daag hebben meer keuze dan de stu­den­ten van vroeger. Vroeger kwam de ker­mis twee keer per jaar, en dat was een hoogtepunt, maar nu is er zo veel keuze dat de ker­mis nauwelijks nog opvalt.” Miss­chien is de reden ook wel veel sim­pel­er. “Ik denk dat de stu­den­ten van van­daag ook gewoon min­der geld hebben. Ze verkiezen bijvoor­beeld een goed­kope bak bier boven een avond op café”, besluit hij.