Internationaal: comedians, middelvingers en bunga-bunga

Na de afgelopen verkiezin­gen in Frankrijk, de VS en het VK is er nog maar weinig dat ons kan ver­rassen, maar toch zijn de Ital­ia­nen er met hun verkiezin­gen in ges­laagd een hoop wenkbrauwen omhoog te doen gaan. Sil­vio Berlus­coni, de man die staats­geld gebruik­te voor lux­ueuze orgieën toen hij nog pre­mier was, is niet alleen terug op het poli­tieke toneel, maar zijn coal­i­tie van rechtse par­ti­jen behaalde ook de meeste stem­men. De Vijf­ster­ren­be­weg­ing (M5S), een poli­tieke par­tij ges­ticht door de komiek Beppe Gril­lo, is de groot­ste par­tij van het land. Is dit weer de zoveel­ste verderzetting van de pop­ulis­tis­che trend die we wereld­wi­jd waarne­men, of is er iets anders gaande?

Vaffanculo

Wat meteen opvalt wan­neer je Ital­ia­nen aanspreekt over de toe­s­tand van hun land, is dat ze boos zijn. Hun woede is zo opval­lend dat de hele verkiez­ing als bij­naam ‘De Boze Verkiez­ing’ heeft gekre­gen. Waar komt die woede plots van­daan?

“De meeste mensen hebben een anti­s­tem uit­ge­bracht”, verk­laart Sebas­tiano Cap­poni, een 20-jarige tal­en­stu­dent  uit Bologna. “De Ital­ia­nen vertrouwen de oude par­ti­jen niet meer en zoeken nu een alter­natief. Van­daar heeft de Vijf­ster­ren­be­weg­ing het zo goed gedaan. Ik denk dat ze vooral wer­den aangetrokken door een com­bi­natie van de economis­che maa­trege­len van M5S en hun pub­lieke ima­go. Op economisch vlak heeft de par­tij een beleid voorgesteld dat zij red­di­to di cit­tad­i­nan­za noe­men. Hier­bij kri­jgt iedereen die zich onder de armoede­grens bevin­dt een basisinkomen. Verder hebben ze, in tegen­stelling tot de klassieke par­ti­jen, alti­jd de nadruk gelegd op eerlijkheid.” 

Dat economis­che maa­trege­len het goed doen, is niet zo vreemd. Het land is ein­delijk aan het bekomen van de cri­sis met een langzame groei van het BNP, maar die groei gebeurt op ontzettend ongelijke grond. Meer dan 30 pro­cent van de Ital­ia­nen jonger dan 30 zit zon­der werk. Dat is tevens het deel van de bevolk­ing waar M5S het best bij scoort. Verder geloven vol­gens de meeste sta­tistieken ongeveer 72 pro­cent van de Ital­ia­nen ‘niks van wat hun politi­ci beloven’. M5S heeft hier slim op inge­speeld met hun Vaf­fan­cu­lo-dagen (vrij ver­taald: f*ck you-dagen) als protest ’tegen het estab­lish­ment’.

We doen ons best

Het gaat dus niet zo goed met het land van spaghet­ti en ves­pa’s. Wie dat vooral heeft gevoeld tij­dens de verkiezin­gen, zijn de leden van de Democ­ra­tis­che Par­tij (PD), de linkse par­tij van Mat­teo Ren­zi die tot voor de verkiezin­gen aan de macht was. “De regering heeft zijn best gedaan, maar economis­che groei is niet makke­lijk”, zegt Davide Mon­ta­naro, lid van de PD. “Ital­ië zat vast in een economis­che cri­sis zoals we die al lang niet meer gezien had­den. We mak­en nu ein­delijk een peri­ode van groei mee, maar zulke peri­odes zijn in het begin alti­jd woelig. Daar zijn genoeg his­torische voor­beelden van. De regering heeft zek­er maa­trege­len genomen om de groeiende ongelijkheid te beperken, maar die resul­tat­en zullen we lat­er pas echt kun­nen zien.”

“De regering heeft zijn best gedaan, maar economis­che groei is niet makke­lijk” 

Wel geeft meneer Mon­ta­naro kri­tiek op Renzi’s lei­der­schap, “Tij­dens de verkiezin­gen hebben de lei­ders van de PD zich erg zwak lat­en zien. Tij­dens het grondwet­telijk ref­er­en­dum in 2016 heeft Mat­teo Ren­zi zichzelf en de par­tij bloot­gesteld aan een storm van kri­tiek. Die zijn we nooit meer echt te boven gekomen, dat zie je aan de resul­tat­en van de verkiez­ing.” In dat grondwet­telijk ref­er­en­dum werd er gestemd over een voors­tel van Ren­zi om het Ital­i­aanse par­lement een andere rol te geven in het geheel van checks and bal­ances. De DP heeft hier echter groot ver­lies gele­den.

Verliest een ouwe vos zijn streken?

De meest ver­rassende spel­er in deze het­ze is voor velen onder ons waarschi­jn­lijk Berlus­coni, die na zijn sekss­chan­dalen plots weer vrolijk deel­nam aan de verkiezin­gen. Meneer Berlus­coni mag echter tot 2019 geen pub­lieke rol meer spe­len in de poli­tiek. Zijn par­tij, Forza Italia, heeft dan ook Anto­nio Tajani naar voren geschoven als kan­di­daat. Tij­dens de cam­pagne was het echter duidelijk wie echt de touwt­jes in han­den heeft. Het is Berlus­coni die erin ges­laagd is een gigan­tis­che coal­i­tie te vor­men met La Liga. Daarmee heeft hij de rechter­flank van het spec­trum verenigd en de verkiezin­gen tech­nisch gezien gewon­nen.

“De mensen hebben in feite voor angst en woede gestemd: M5S is de woede en Salvi­ni is de angst” 

“Ja, Berlusconi’s coal­i­tie heeft gewon­nen,” vertelt Cap­poni, “maar dat is eerder ondanks dan dankz­ij Berlus­coni. Forza Italia is sterk verzwakt, de groot­ste par­tij was eigen­lijk La Liga, de extreem­rechtse par­tij van Mat­teo Salvi­ni. La Liga bestaat al lang, maar is recen­telijk heruit­gevon­den toen Salvi­ni de nieuwe lei­der werd, een beet­je zoals gebeurd is bij het Franse Front Nation­al en Le Pen. Salvi­ni zegt van zichzelf dat hij Alt-Right is en is uit­ge­spro­ken anti-immi­gratie. Dat idee spreekt vele Ital­ia­nen aan.” Ook Mon­ta­naro legt de ver­ant­wo­ordelijkheid voor hun suc­ces bij dat xeno­fobe gedachte­goed. “Ik denk dat niet enkel woede, maar ook angst een erg dom­i­nante emotie was tij­dens deze verkiezin­gen. De mensen hebben er in feite voor gestemd: M5S is de woede en Salvi­ni is de angst.”

Wat nu?

Het groot­ste prob­leem moet echter nog komen: een coal­i­tie vor­men. Berlusconi’s coal­i­tie heeft de meeste stem­men, maar net geen meerder­heid behaald. M5S is de groot­ste par­tij en zou een regering kun­nen vor­men, maar wil niet samen­werken met het estab­lish­ment. De PD wil dat met geen van bei­de. We zit­ten dus vast. Er zijn mogelijke coal­i­ties, maar geen van onze twee Ital­i­aanse con­tacten kan met zek­er­heid zeggen wat er nu zal gebeuren. 

“Als een politi­cus die naar de mensen luis­tert een pop­ulist is, geef mij dan maar een pop­ulist” 

Pop­ulisme heeft dus alweer gewon­nen en een heel poli­tiek sys­teem onderuit­ge­haald, maar Cap­poni stelt zich de vraag of dat eigen­lijk wel zo slecht is. “De klassieke par­ti­jen hebben gefaald in Ital­ië en andere plaat­sen in de wereld. Als een politi­cus die naar de mensen luis­tert een pop­ulist is, geef mij dan maar een pop­ulist.”