Eindhalte: Rabot

Enkele dagen voor de pre­mière van de docu op Film Fest Gent kun­nen we de bevlo­gen Gentse cineaste spreken. Dat ze het druk heeft, mogen we zelf ondervin­den: met pas­ge­boren Leon in de ene hand en haar vriend in de andere, komt ze iets lat­er dan gep­land toe in het Reylofho­tel. Ze ziet er voldaan uit. De doc­u­men­taire mag de nodi­ge tijd in beslag genomen hebben, maar haar tevre­den­heid blijkt uit alles wat ze doet en zegt. Nochtans is het con­trast tussen ‘Rabot’ en haar vorige project, dat ze voor Can­vas realiseerde, enorm.

Voor ‘De Nada’ trok u met zanger Daan Stuyven en fotograaf Peter De Bruyne door Spaanse land­schap­pen en ver­w­erk­te u de tocht tot een doc­u­men­taire. Met ‘Rabot’ bent u een com­pleet andere weg inges­la­gen.

“Dat klopt. ‘Rabot’ is echt mijn eigen project, ter­wi­jl het beginidee voor ‘De Nada’ van Peter de Bruyne en een goede vriend van hem kwam. Zij waren op zoek naar een regis­seur en kwa­men zo bij mij terecht. Ik heb er uitein­delijk iets van gemaakt dat van mij is, maar toch niet hele­maal. ‘Rabot’ is dat daar­ente­gen wel hon­derd pro­cent.”

Waarom wou u pre­cies het ver­haal van ‘Rabot’ vertellen?

“Naar aan­lei­d­ing van hun werk­ing daar vroeg Kop­ergi­etery (kind- en jeugdthe­ater in Gent, red.) me in 2013 om een film te mak­en over de Rabotwijk. Ik heb toen zelf een dossier opge­maakt en doorges­tu­urd naar het VAF (Vlaams Audio­vi­sueel Fonds, red.) om sce­nar­ios­te­un te kri­j­gen, en die heb ik ook gehad. Pas toen het project van start ging en ik rond­liep in de wijk, heb ik beslist om te focussen op de drie apparte­ments­blokken, waar­van ze al één aan het ver­huizen waren. Die dor­pen in de hoogte die alle­maal zouden verd­wi­j­nen, sprak­en mij enorm aan.”

Was het ook de bedoel­ing om het maatschap­pelijke bewustz­i­jn van de Gen­te­naars aan te wakkeren?

“Nee, nee. Ik denk nooit: nu ga ik eens dit aan­kla­gen of dat naar buiten bren­gen. Er zijn andere regis­seurs die meer jour­nal­istiek te werk gaan. Natu­urlijk film ik ook zak­en die een bood­schap bevat­ten, maar als mak­er wil ik steeds een portret schet­sen vanu­it een artistiek oog­punt. Aan­to­nen dat sociale wonin­gen niet langer geschikt zijn om in samen te lev­en, was niet mijn uit­gangspunt. Ik begin alti­jd zeer neu­traal aan mijn pro­jecten.”

“Ik denk nooit: nu ga ik dit aan­kla­gen of dat naar buiten bren­gen”

Toch is de onver­schil­ligheid van de bewon­ers ten opzichte van elka­ar een cen­traal gegeven in ‘Rabot’. Een gevolg van de onver­schillige houd­ing die de maatschap­pij tegen­over hen inneemt?

“Ik denk dat je onver­schillig wordt wan­neer je ergens woont waar je gedumpt bent, echt niet meer graag woont, en met aller­hande prob­le­men kampt. In de blokken hebben som­mi­gen een drugsprob­leem, anderen geen geld. Ze zijn zodanig hard bezig met het hoofd boven water te houden dat ze zich niet meer om een ander kun­nen bekom­meren. Dat heb ik tij­dens het fil­men gemerkt: er viel let­ter­lijk iemand naar bene­den, en een bewon­er die me net iets vertelde keek even op, en praat­te gewoon verder. Er is een soort vervlakking bij die mensen gekomen, omdat ze zoveel mis­erie meemak­en. Ze kijken er dan ook enorm naar uit om weg te gaan; van alle mensen die ik ont­moet heb, zijn er maar drie die er graag wonen. De blokken lopen echt op hun einde: ze vor­men een soort van ter­mi­nus, een eind­halte. Daarom is mijn film in bepaalde opzicht­en ook hard en zwaar.”

Waar kun­nen de bewon­ers terecht als de blokken tegen de grond zijn gegaan?

“De sociale huisvest­ings­maatschap­pij Wonin­Gent heeft ervoor gezorgd dat die mensen andere – en vaak ook betere – wonin­gen zullen kri­j­gen. Op dezelfde site aan het Rabot zijn ze nu nieuwe blokken aan het bouwen, maar die zijn veel lager dan de vorige. Som­mi­gen gaan er dus kun­nen bli­jven, anderen komen ergens anders terecht. Een vad­er en een dochtert­je die ik leerde ken­nen, wonen nu in een huis­je met een tuin­t­je. Ook een man die met zijn kinderen en hond op het zeven­tiende leefde, woont nu in Won­del­gem. Uitein­delijk zal iedereen het beter hebben dan in de torens.”

Was het moeil­ijk om de bewon­ers hun ver­haal te lat­en vertellen ter­wi­jl ze in zulke moeil­ijke sit­u­aties in de woon­blokken leef­den?

“Ja, natu­urlijk. Ik ga een kat een kat noe­men: de helft van die blok zag mij niet graag komen: “ik heb daar echt geen goest­ing in meiske, ’t is al moeil­ijk genoeg” of  “oei, oei, nog een cam­era bin­nen, vergeet het”. Maar bij de min­der­heid die wel gefilmd wou wor­den, greep ik mijn kans. Natu­urlijk waren zij ook wantrouwig: ze lieten me in het begin niet zomaar bin­nen,  maar toen ze zagen dat ik daar in een tijdspanne van drie jaar daar alti­jd rond­liep, wis­ten ze ook dat ik het meende, en begonnen ze ook meer met me te prat­en. Ik heb vooral heel veel werk in de research gesto­ken en veel alleen gedaan. Dan stak ik de draaidag in elka­ar en belde dan pas de film­ploeg: ‘De veer­tiende staan we daar, om acht uur ’s ocht­ends, en dit is wat we gaan draaien.’ Daar­na was ik weer alleen. Het was een harde film, ook voor mij.”

“De helft van die blok zag mij niet graag komen”

U bent er erg lang geweest; hebt u nog con­tact met de bewon­ers?

“Ja, ik ben onder­weg al vijf mensen tegengekomen die vroe­gen hoe het met me ging en ent­hou­si­ast reageer­den toen ze Leon zagen. (Van­dek­er­ck­hove beviel begin deze zomer van een zoon, red.). Ze hebben mij ook zwanger zien fil­men, natu­urlijk. Toch is bli­jvend con­tact houden alti­jd moeil­ijk: je gaat van het ene project naar het andere. Soms bel ik of spring ik eens bin­nen, maar nu mijn film gemon­teerd is, sta ik daar niet meer weke­lijks. Veel van hen hebben geen inter­net, en dus ben ik ze alle­maal per­soon­lijk gaan uitn­odi­gen voor de film: ‘Op dat uur, daar. Anders gaat ge het mis­sen.’ ”

De enige gemeen­schap­pelijke plaats in de blokken zou een mor­tu­ar­i­um zijn geweest: niet bepaald iets om vrolijk van te wor­den.  

“Zoals in elke apparte­ments­ge­bouw vroeger – de blok is gebouwd in ‘72 – is er een mor­tu­ar­i­um geweest, maar die ruimte wordt daar nu niet meer voor gebruikt. Toen ik in het begin research deed, dacht ik: aha, dat moet in mijn film. Maar het bleek niet zo filmisch als ik dacht. Het is wel nog steeds zo dat het een blok is waar mensen van komen sprin­gen, en dat is heel mor­bide. Bij mijn weten zijn er ook al twee per­so­n­en van het dak geduwd. (pauzeert) Je kunt gewoon, hups, het dak op, en dat is ook geweten. Dat zelf­mo­or­didee heb ik ook in mijn film ver­w­erkt. Hoe mor­bide het ook is, de bewon­ers sprak­en daar zo over: ‘Vorige week is er weer één gespron­gen. Tweeën­vi­jftig was ze, ze had nog een zak met geld op ’t dak staan’. Zo prat­en die dus (lacht). Op de duur moet dat ook, om er tegen te kun­nen. Als je zulke ver­halen hoort, besef je dat het heftig is wat er gebeurt.”

De archi­tect van de nieuwe gebouwen bestem­pelde de woon­blokken dan ook als een fout uit het verleden.

“Natu­urlijk is het een fout, absolu­ut. Ik denk dat je mensen op z’n minst een balkon moet geven. Alleen al de struc­tu­ur van die blok, en met zoveel bij elka­ar … Een quote uit de film beschri­jft het als vol­gt: ‘Als ge een volière hebt en er te veel vogels in steekt, dan pikken ze elka­ar dood.’ Dat is wel een beet­je zo. Ze hebben het lat­en ver­loed­eren en op zijn beloop gelat­en.”

Vroeger waren de blokken inder­daad voor de beter gestelden.

“Ze waren heel pres­tigieus, absolu­ut. Mensen die hun loop­baan achter de rug had­den, gin­gen daar hun pen­sioen tege­moet. Iets wat je ook terugzi­et in de film, is dat de apparte­men­t­jes kleine paleizen zijn, som­mige kamers zijn impec­ca­ble. Maar wan­neer je buiten die wonin­gen gaat, is het een vuile boel. Die mensen hebben dat zien veran­deren in de loop der jaren:  ze wonen er al veer­tig jaar en herken­nen hun apparte­ment niet meer. Het pres­tige van vroeger is er niet meer.”

Is uw kijk op de Rabotwijk veran­derd door het project?

“Het is zek­er en vast een ver­haal dat onlos­make­lijk met Gent ver­bon­den is, maar zulke torens vind je over­al ter wereld terug. Dat maakt het onder­w­erp zo uni­verseel: in alle groot­st­e­den, van Par­i­js tot Barcelona, staan er in de stad­srand wel torens waar de mensen een beet­je weggesto­ken zit­ten. Een stad heeft graag schone beelden: autovri­je delen, fiet­sers, bomen, groen, schone Scan­di­navis­che bars waar je koffie kunt drinken. Aan de rand zijn er dan plekken die niet zo veel op Insta­gram en Face­book komen. Mogelijk denk je op het einde van de film: amai, is dat in Gent? In 2017, kan dat nog? Je zou bij­na denken dat het in een Oost­blok­land is gefilmd.”

“Je zou bij­na denken dat het in een Oost­blok­land is gefilmd”

Luk­te het om voor zo’n doc­u­men­taire aan vol­doende sub­si­dies te ger­ak­en?

“Dat ging eigen­lijk heel vlot. Ik heb een heel goed dossier geschreven voor het VAF,  en heb hun ste­un gekre­gen. Dankz­ij hen, Tax Shel­ter, de provin­cie Oost-Vlaan­deren en Stad Gent hebben we het kun­nen realis­eren. Het is uit­er­aard ook geen big-bud­get­film. We mogen heel tevre­den zijn in Vlaan­deren met het VAF, en dat zeg ik niet om reclame te mak­en. Ital­ia­nen hebben die finan­ciële ste­un bijvoor­beeld niet. En ik heb natu­urlijk een pro­du­cent met een goede naam (Peter Krüger, red.), een belan­grijke ste­un.”

Wat het Film Fest Gent betre­ft: spe­len er nog Bel­gis­che films die u graag zou zien?

“Nathalie Basteyns’ film zou ik graag zien (‘Façades’, red.). Ik kijk ook uit naar de film van Peter Krüger (Krüger kocht begin dit jaar de film­recht­en voor ‘The Age of Mag­ic’, de roman van Book­er Prize win­naar Ben Okri, red.).  Maar ik moet eerlijk zijn: ik heb Film Fest Gent niet hele­maal uit­ge­pluisd en heb het opzettelijk aan mij voor­bij lat­en gaan, omdat ik wist dat ik met een baby van een paar maan­den oud zou zit­ten. Zo heb ik nu min­der spi­jt dat ik din­gen moet mis­sen.”

Wat zijn con­creet uw toekom­st­plan­nen als regis­seur?

“Met ‘Rabot’ ben ik al zodanig lang bezig dat ik ernaar ver­lang om het af te sluiten; zo gaat dat dan. Ik zou graag een kort­film mak­en, iets met fic­tie en miss­chien ook een nieuw idee voor een doc­u­men­taire uitwerken.”

Uw favori­ete genre.

“Ja, maar net daarom kijk ik er miss­chien naar uit om eens aan fic­tie te begin­nen: het is een zeer gecon­troleerd genre, en je hebt alles zelf in han­den. Bij ‘Rabot’ gebeurde het op een draaidag wel eens dat de per­son­ages afzeg­den nadat ik ze zelf had moeten opbellen: ‘Ja meiske, ‘t gaat toch niet gaan, want ik heb nog vanalles te doen.’ Eens fic­tie zie ik dus wel zit­ten, ja.”