Schip Rajoy, Catalaantjes!

De opstandi­ge en vol­gens experten meest autonome regio in de Europese Unie heeft een tur­bu­lente peri­ode achter de rug, voorafge­gaan door een onrustige geschiede­nis. Om jul­lie niet te veel te verve­len en onmid­del­lijk over te gaan tot het actuele nieuws, zullen we de voorgeschiede­nis kort schet­sen.

Mes­si tegen Ronal­do avant la let­tre

In 1469 trouw­den Isabel­la en Fer­di­nand, wat voor het toen nog onafhanke­lijke Aragon – de voor­lop­er van Cat­alonië – het begin van het einde betek­ende. 250 jaar en menig stroom­p­je bloed lat­er eindigde de werke­lijke autonomie van Cat­alonië met de Spaanse Suc­cessieoor­log. Cat­alonië zou echter doorheen zijn geschiede­nis een opstandi­ge regio bli­jven, en hoewel deze ini­tieel met de harde hand werd aangepakt, veran­derde deze hand na 1939 in een ijz­eren vuist, en wel die van Fran­co. De 36 jaren ‘sterk staats­gezag’ betek­enden een over­hevel­ing van het poli­tieke en cul­turele zwaartepunt van Barcelona naar Madrid, wat een onderliggende drang naar onafhanke­lijkheid omzette in een hart­grondi­ge haat waar­van men de invloed van­daag nog kan voe­len.

Iedereen die nu aan voet­bal denkt, heeft inder­daad gelijk: Mes­si tegen Ronal­do avant la let­tre. Ongeveer vijf decen­nia lat­er klonk de roep naar onafhanke­lijkheid luider en luider. Dit resul­teerde in 2015 in de verkiez­ingsover­win­ning van een pro-onafhanke­lijkhei­d­skar­tel dat met 53 pro­cent van alle zetels in het Cata­laans par­lement de absolute meerder­heid behaalde. Een cen­traal punt in hun par­ti­jpro­gram­ma was dan ook een ref­er­en­dum over onafhanke­lijkheid. Belan­grijk, aangezien de nation­al­is­ten hieruit aflei­den dat ze een man­daat van het volk hebben. Inter­es­sant is hier dat ze slechts 48 pro­cent van alle uit­ge­brachte stem­men behaalden. Waarom willen som­mige Cata­la­nen de onafhanke­lijkheid?

Show me the money

Een van de meest voorkomende rede­nen waarom kop­pels schei­den betre­ft nog steeds finan­ciële prob­le­men. Zo blijkt geld ook in deze schei­d­ing een groot prob­leem te zijn. Cat­alonië is goed voor 20 pro­cent van het BBP van Span­je, maar slechts 14 pro­cent van de hele bevolk­ing van Span­je is Cata­laans. Dit betekent dat Cat­alonië per capi­ta meer bij­draagt aan de economie – en dus ook de wel­vaart van Span­je – dan de gemid­delde Span­jaard. Het ver­schil tussen belastin­gen die betaald wer­den en de belastin­gen die terug in Cat­alonië wer­den geïn­vesteerd, werd ger­aamd op tien mil­jard. Dat is 4 pro­cent van het BBP van Cat­alonië. Weinig huwelijk­sre­laties zouden een ver­schil van inbreng van tien mil­jard over­leven. Deze finan­ciële toe­s­tand doet veel Cata­la­nen fron­sen en is een sterk argu­ment voor onafhanke­lijkheid, hoewel de sit­u­atie iets gen­u­anceerder is.

Cata­la­nen dra­gen meer bij aan de economie van Span­je dan de gemid­delde Span­jaard

Zow­el de Spaanse over­heid als Europa hebben te ken­nen gegeven dat een onafhanke­lijk Cat­alonië niet in de Europese Unie kan bli­jven. Aangezien de lid­stat­en beslis­sen wie erbij komt en veel lid­stat­en hun eigen ‘Cat­alonië’ hebben, is het niet ondenkbaar dat de inte­gratie niet van een leien dak­je zal lopen. Dit zou tot gevolg hebben dat Cat­alonië uit de gemeen­schap­pelijke markt wordt gezet en dat zou desas­treus zijn voor de Cata­laanse economie, die voor 75 pro­cent uit export bestaat.

Parles català?

Een andere stru­ikel­blok is de posi­tie van de Cata­laanse taal. In tegen­stelling tot de voor­gaande materie is dit een onder­w­erp dat veel Cata­la­nen na aan het hart ligt. Taal blijkt het grote onder­scheid te vor­men in het stemge­drag van de Cata­la­nen. Zo zou 75 pro­cent van alle Cata­la­nen die als moed­er­taal Cata­laans hebben een onafhanke­lijkheid zien zit­ten, ter­wi­jl slechts 25 pro­cent van de Cata­la­nen die Spaans als moed­er­taal hebben dat niet doen.

Over dit onder­w­erp hangt ook de schaduw van Fran­co

Het prob­leem werd in 2010 op de spits gedreven toen de Spaanse recht­banken weiger­den om Cata­laans als enige offi­ciële taal in Cat­alonië te erken­nen. Over dit onder­w­erp hangt ook de schaduw van Fran­co die het gebruik van Cata­laans voor elke offi­ciële bestem­ming ver­bood. Extra gevoelig is ook dat de taal­prob­lematiek vooral in het onder­wi­js wordt uit­ge­vocht­en, waar voor­standers van het Cata­laans als enige offi­ciële (onderwijs)taal aan­halen dat dit nodig is om de cul­tu­ur van Cat­alonië te bescher­men. Tegen­standers argu­menteren dan weer dat het geld­ver­spilling is om alles in twee tal­en uit te bren­gen en het Spaans als wereld­taal boven het Cata­laans zou moeten verkozen wor­den.

Geen referendum is illegaal?

Het ref­er­en­dum gaat in tegen de Spaanse grondwet die de een­heid van Span­je garan­deert. Dit verk­laart ook meteen het harde en zeer geweld­dadi­ge optre­den van de fed­erale poli­tie. In de ogen van de Spaanse fed­erale regering zijn de grondwet en de daar­bij horende rechtsstaat bedreigd, en moeten deze bescher­md wor­den. De Cata­laanse regering had al eerder te ken­nen gegeven dat ze niet streven naar legaliteit vol­gens Spaanse nor­men, iets wat ook onmo­gelijk zou zijn, maar zelfs in Cat­alonië heeft het ref­er­en­dum manke­menten. De aparte statuten van Cat­alonië (equiv­a­lent van een grondwet) ver­gen een tweed­erde­meerder­heid om gewi­jzigd te wor­den, ter­wjil voor het ref­er­en­dum slechts een gewone meerder­heid nodig is. Verder is er ook geen enkele bepal­ing die de opkomst regelt, en dat kan prob­lema­tisch zijn. Dit alles neemt niet weg dat de wil om een ref­er­en­dum te hebben zeer sterk is in Cat­alonië, ongeveer 70 pro­cent van de inwon­ers is hier­voor te vin­den. Hier­van zou de helft echter onafhanke­lijkheid nas­treven. Het ref­er­en­dum wordt dus ges­te­und door zow­el voor- als tegen­standers.

Estudiante y estudiants

De stu­den­ten in Cat­alonië bli­jven tij­dens heel dit gebeuren zek­er niet thuis. Ze zijn goed verte­gen­wo­ordigd in de vele protest­marsen en waren mas­saal aan­wezig tij­dens een betoging voor stu­den­ten afgelopen vri­jdag. Ron­dom de uni­ver­siteits­ge­bouwen vin­den er ook tal van cul­turele activiteit­en plaats. De stu­den­ten zijn zek­er niet unaniem voor de onafhanke­lijkheid, maar net zoals de rest van de Cata­laanse bevolk­ing is de over­grote meerder­heid wel voor een democ­ra­tisch ref­er­en­dum. Eile­na Basilio, een Cata­laanse stu­dente die in Gent verbli­jft, zegt er het vol­gende over: “Uitein­delijk gaat het weinig over feit­elijke argu­menten. Stu­den­ten hebben een gevoel en op basis daar­van stem­men ze. Veel hangt ook af van hun vrien­den, maar het leeft wel echt bij hen.” Dit wordt ook beves­tigd door Pauline Sin­gle: “Het leeft hier echt onder de mensen. Pro­fes­soren moedi­gen stu­den­ten aan om niet naar de les te komen, maar om de straat op te gaan en te demon­str­eren voor een democ­ra­tisch ref­er­en­dum.”

Bloody Sunday

Al het voor­gaande kwam vorige week tot een tri­est hoogtepunt. Na een tur­bu­lente week waar leden van het Cata­laans bestu­ur wer­den gear­resteerd, werd zondag extreem poli­tiegeweld ingezet tegen vreedzame stem­bus­gangers waar­van er meer dan 750 gewond raak­ten. Dat de stem­bus­gang van het ref­er­en­dum niet vreedza­am zou ver­lopen, stond in de ster­ren geschreven. De fed­erale over­heid stu­urde mas­saal poli­tiev­er­sterk­ing naar Cat­alonië. De toe­stroom was zelfs zo groot dat een deel van de ver­sterk­ing in een cruis­eschip voor de kust van Barcelona moest bivakkeren.

Het optre­den van de fed­erale poli­tie roept bij veel mensen vra­gen op, en de vergelijkin­gen met het harde optre­den tij­dens de burg­eroor­log zijn snel gemaakt. Ook de resu­lat­en lei­d­den niet tot uit­sluit­sel. Vol­gens de Spaanse pre­mier werd er zondag niet gestemd, vol­gens de Cata­laanse over­heid wel. Van de Cata­laanse bevolk­ing kwam 42 pro­cent opda­gen, waar­van 90 pro­cent voor de onafhanke­lijkheid heeft gestemd; dat zijn twee miljoen Cata­la­nen. Dit stelt de hele sit­u­atie op scherp aangezien de onafhanke­lijkheid vol­gens de Cata­laanse over­heid bereikt is. Er was immers geen min­i­mu­mop­komst vast­gesteld.

Vik­tor Roose­leer, inter­na­tion­aal sec­re­taris van Jong N‑VA, was tij­dens het ref­er­en­dum in Barcelona als inter­na­tionale obser­va­tor aan­wezig: “De dag voor het ref­er­en­dum wer­den we door de balie gead­viseerd over wat we moesten doen indi­en we gear­resteerd zouden wor­den en wie ver­ant­wo­ordelijk was voor welk stem­bu­reau.” Hij was getu­ige van het volledi­ge ver­loop van een stem­bus­gang, en nadat men in de vroege ocht­end alles had klaargezet, kwam de Cata­laanse poli­tie een pv opstellen: “De Cata­laanse poli­tie besloot niet mee te doen aan de repressie van de Spaanse poli­tie en opteerde in de plaats daar­van voor een ‘zachte orde­hand­hav­ing’. Het ging vol­gens de aan­wezi­gen dan ook om een ‘cul­turele activiteit’, de poli­tie wist natu­urlijk ook wat daar gebeurde.” Gedurende de hele dag ston­den mensen aan te schuiv­en in de regen om te kun­nen stem­men. Het stem­bu­reau van Vik­tor werd niet aangevallen door de fed­erale poli­tie, zegt hij. “Nadat alle stem­men geteld waren, waren de mensen heel gelukkig. Dat waren heel stressvolle momenten.”  

“De Cata­laanse poli­tie opteerde voor zachte orde­hand­hav­ing”

Hoe de sit­u­atie verder zal ontwikke­len, zal de tijd uitwi­jzen. Maar zek­er is dat de Spaanse fed­erale over­heid zich van een zeer slechte kant heeft lat­en zien. Hoe men het ook draait of keert, of men nu voor of tegen de onafhanke­lijkheid is, het optre­den van de fed­erale poli­tie is een democ­ra­tie onwaardig. Onder­tussen kijken andere regio’s in Span­je, maar ook daar­buiten, met argu­so­gen naar de Cata­laanse stri­jd.