Het alternatieve AfD?

Adam, Petry en Lucke

Eind 2012 ontstond uit een coal­i­tie van economen, jour­nal­is­ten en bedri­jf­slei­ders, de zoge­naamde Wahlal­ter­na­tive, waaruit begin 2013 AfD ontsp­root. Hun doel: een kruis­tocht tegen de Euro­zone. “In relatief korte tijd maak­te de par­tij in 2015 de omslag naar een pop­ulis­tis­che par­tij met een rechts-rad­i­cale invulling”, vertelt prof. Kristof Steyvers (Uni­ver­siteit Gent) ons. “De prob­lematiek van vluchtelin­gen, asiel en migratie, alsook de wijzi­gende reac­tie van de Duitse regering hierop waren de katalysator van die omslag.”

Nein Mann!

Al sinds het ontstaan van AfD vallen ver­schil­lende groepen te onder­schei­den bin­nen de par­tij: elke groep heeft haar eigen uiteen­lopende doe­len, en samen vor­men ze wis­se­lende coal­i­ties om de boven­hand bin­nen de par­tij te kri­j­gen. Het veran­der­lijke karak­ter van de par­tij vin­dt dan ook zijn oor­sprong in de samen­stelling en de onder­linge ver­houdin­gen van die groepen. Onder toen­ma­lig par­ti­jvoorzit­ter Bernd Lucke bestond de par­tij vooral uit lib­er­aal-con­ser­vatieve intel­lectue­len. De par­tij focuste toen vooral op economis­che en euroscep­tis­che thema’s.

“Petry stond voor de ver­bred­ing”

In 2015 verenig­den drie andere groepen bin­nen de par­tij zich tegen toen­ma­lig voorzit­ter Lucke: de pop­ulis­ten onder Gauland en Meuthen, de ultra­na­tion­al­is­tis­che harde kern onder Poggen­burg en Höcke en de man­daat­zoek­ers onder Petry en haar echtgenoot Mar­cus Pret­zell. Lucke en het leeuwen­deel van diens entourage ver­li­eten de par­tij om zich nadi­en te vereni­gen in LKR (Lib­er­al-Kon­ser­v­a­tive Reformer), waar­na Petry het roer over­nam. Onder Petry entte AfD zich onder meer op de vluchtelin­gen­prob­lematiek. “Frauke Petry ver­per­soon­lijk­te de stri­jd rond de eerste omslag in de par­tij. Zij stond voor de ver­bred­ing richt­ing pop­ulis­tisch-rad­i­caal rechts”, stelt prof. Steyvers.

Ich will noch nicht gehen

“Maar de dis­cussie bli­jft”, ver­vol­gt pro­fes­sor Steyvers. “Hoe rechts kan je gaan in de Duitse poli­tiek? Petry en de haren zijn behoor­lijk rad­i­caal, maar er zijn per­so­n­en in de par­tij voor wie het gerust wat extremer mag.” Het is net die tweespalt die vorige maand voor dis­cussie zorgde. Petry zette zich toen, met het oog op mogelijke coal­i­ties na de verkiezin­gen van 2017, af tegen uit­ge­spro­ken racis­tis­che uit­latin­gen. Ultra­na­tion­al­ist Höcke dreigde, tegen de zin van een aan­tal sterk­houd­ers, uit de par­tij te wor­den gezet.

“Petry wilde de AfD richt­ing cen­trum sturen, om zo Koali­tions­fähig te wor­den”

“Dit soort dis­cussies over ver­schil­lende visies, vaak gevat in een stri­jd rond spec­i­fieke per­so­n­en, zie je uit­er­aard wel meer in par­ti­jen, zek­er als ze van het nichetype zijn zoals de AfD. Ide­ol­o­gis­che en strate­gis­che over­weg­in­gen gaan zich dan ver­men­gen. Dat alles wordt in de hand gew­erkt door de eigen­heid van de Duitse poli­tiek, die van­wege de bek­ende his­to­riek weinig op heeft met rad­i­caal rechts, en door het kiessys­teem vooral de twee groot­ste par­ti­jen bevo­ordeelt. De kleinere par­ti­jen dienen in eerste instantie over de kies­drem­pel van 5% te ger­ak­en”, meent prof. Steyvers. “Petry wilde de AfD richt­ing cen­trum sturen, om zo koali­tions­fähig te wor­den”, ver­vol­gt hij. “Ze dacht een deel de posi­tie van de lib­eralen, die chris­ten­de­moc­ra­t­en en social­is­ten klassiek bezit­ten in de Bun­destag, in te nemen.”

Ich will noch ‘n bisschen Tanzen

“De AfD is er flink op achteruit gegaan in de peilin­gen. De nieuwe dis­cussies over de koers van de par­tij, alsook de recente machtswis­sel, vallen hierin te kaderen. Petry wilde bli­jvend inzetten op regerings­deel­name, waar­voor ide­ol­o­gis­che matig­ing in haar ogen de voor­waarde was. Haar par­tij is haar daar duidelijk niet in gevol­gd. In de aan­loop naar het recente con­gres van Keulen bleek al dat ze steeds min­der kans maak­te om het gezicht van AfD te bli­jven bij de komende fed­erale verkiezin­gen”, analy­seerde Steyvers nog, “De par­tij is nu in han­den van het duo Gauland – uit de nation­al­is­tis­che en con­ser­vatieve, rad­i­caal-rechtse vleugel – en Alice Wei­del, voor­ma­lig Gold­man Sachs, alsook meer economisch-lib­er­aal gericht. Het pro­gram­ma stelt scherp op maa­trege­len tegen de vluchtelin­gen­stroom, ziet geen plaats voor de islam in Duit­s­land, wil het land uit de Euro­zone, en stelt een actief bevolk­ings­beleid voor.”

“AfD heeft een zweep­func­tie op cen­trum­rechts”

Hoe ziet de toekomst er nu uit voor de AfD? “Met deze wis­sel denk ik dat de par­tij voor­lop­ig op over­leven als nichep­ar­tij is aangewezen, om het tra­di­tionele sce­nario van de rad­i­caal-rechtse flash­par­tij te ver­mi­j­den. Het is nu dus meer een kwest­ie van de kies­drem­pel te halen dan om een poten­tiële regeringspart­ner te wor­den. De komende maan­den zal de stri­jd vooral tussen Merkels CDU/CSU (de chris­ten­de­moc­ra­tis­che par­tij) en SPD (de soci­aal-democ­ra­tis­che par­tij) gaan, zek­er nu die laat­ste een nieuwe lei­der heeft. Mar­tin Schulz. Schulz doet het dan ook goed in de peilin­gen”, aldus nog Steyvers.

“Ik schat de rol van AfD in die stri­jd vooral als nich­es­pel­er in, met een zweep­func­tie op cen­trum­rechts. Merkel zal op vlak van van immi­gratie en inte­gratie wat rechtser tonen in de cam­pagne door de Duitse iden­titeit en een­heid te benadrukken. CDU/CSU moet nu het opmerkzame, maar real­is­tis­che alter­natief bieden voor een te rad­i­cale koers”, besluit hij.