Oorspronkelijk gepubliceerd op 9/03/2017 – 18:53 door Selin Bakistanli
Dit artikel werdt oorpronkelijk gepubliceerd op de oude Schamper site. Toen deze uit gebruik werd genomen, werden alle artikels overgezet.
Waar tien jaar geleden niemand een logische link zou kunnen leggen tussen shiba inu-honden, jurkjes met ambigue kleuren en Rick Astley’s Never Gonna Give You Up, lijkt dit tegenwoordig geen moeilijke opdracht meer. Het zijn alle drie internetfenomenen die ooit viraal zijn gegaan en zo hun plekje op het wereldwijde web hebben veroverd. Deze fenomenen noemen we memes (‘miems’ uitgesproken), een woord dat niet meer weg te denken lijkt in deze digitale tijden. Toch bestaat het concept al langer dan het internet. Ooit al eens ‘Happy Birthday’ gezongen voor een jarig klasgenootje in de lagere school? Ook dat is een meme.
Such history, wow
Evolutionair bioloog Richard Dawkins introduceerde het begrip meme in zijn ‘The Selfish Gene’ uit 1976. Hij zocht een begrip dat staat voor een idee dat zich onder informatiedragers in een cultuur verspreidt, op dezelfde wijze als genen zich vermenigvuldigen in de biologie. ‘Mimeme’ in het Grieks betekent ‘nabootsing’. Dawkins verontschuldigde zich in zijn boek al bij zijn classici-vrienden voor het verkorten van het woord naar meme, hij wilde namelijk een woord met één lettergreep dat rijmde op gene. Er is over nagedacht, jongens. Internetmeme is zo dus een label geworden voor alles wat viraal gaat via het internet: filmpjes, plaatjes, catch phrases etc. Viraal gaan komt trouwens van de vergelijking met een virale epidemie: wanneer een ontvankelijk individu bereikt wordt, zal hij besmet worden. Dit viraal gaan wordt bestendigd door de onweerstaanbare menselijke drang om te roddelen en nieuwtjes te verspreiden. In ‘The Selfish Gene’ gebruikte Dawkins al het metafoor van de virus om memes te beschrijven. De favoriete memes van de bioloog zijn overigens twee virale filmpjes van zichzelf. Like a boss.
That’s what salt bae said
Memes dragen bij aan internettaal, wat verder gaat dan de typische afkortingen die zodanig ingeburgerd zijn dat we er niet eens meer bij stilstaan. Deze memes en dat taalgebruik hebben een invloed op ons dagelijkse leven, hoe we ons gedragen tegenover en communiceren met elkaar. Wie heeft er na het zien van de filmpjes van Salt Bae niet geprobeerd om eten op dezelfde manier te kruiden? Wie heeft zichzelf nog nooit betrapt op het gratuit overnemen van zinnetjes als ‘That’s what she said’ of ‘Just saying’? Of je jezelf grappig vindt of niet: iedereen kan een meme maken. Ze worden offline bedacht door individuen, online geceëerd en verspreid maar hebben zowel online als offline een enorme impact. Kijk maar naar de vele politieke memes die verspreid werden op sociale media tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen.
“Memes geven het politieke en culturele landschap weer”
Memes geven het politieke en culturele landschap waarin we ons bevinden weer en beïnvloeden onze taal en humor. In dit opzicht zijn memes de mythes van de moderne tijd. Mythes, zoals gezien in de semiotiek, zijn ook een weergave van de dominante ideologieën die heers(t)en. Even een throwback naar de lessen Nederlands uit het middelbaar: een mythe bestaat uit een signifiant, de betekenisdrager, en een signifié, de daadwerkelijke betekenis. Wanneer we de mythe lostrekken van haar wortels is de creatie van de mythe, de signifiant, vergeten, maar blijft de mythe bestaan als een feit. Dit toont aan waarom mythes zo belangrijk waren bij het doorgeven van cultuur en ideeën.
Cash me outside how ‘bout dat
Een interessante vaststelling is dat sommige catch phrases die we van het internet plukken en gebruiken in het dagelijkse leven, grammaticaal geen steek houden. Deze leuke zinnetjes brengen boodschappen over die we klaarblijkelijk niet kunnen uiten met gewone taal, waardoor ze langzaam maar zeker doorsijpelen in ons gewone taalgebruik. Zo wist Dr. Phil niet hoe hij moest reageren toen een dertienjarig meisje dat hij te gast had op zijn show uitriep “Cash me outside, how ‘bout dat!”, simpelweg omdat het viraal gegane zinnetje taalkundig nergens op slaat. ‘U mad?’ of ‘U jelly?’ zijn enkele van de vele grammaticaal incorrecte uitspraken die werden overgenomen van sites als het internetforum 4chan. Ook Tumblr heeft de Engelse taal enkele foute pareltjes geschonken, denk maar aan ‘right in the feels’, ‘I can’t’ en ‘no fucks given’. Het zal je dan ook niet verbazen dat er al studies zijn die zich richten op internetlinguïstiek. Verscheidene linguïsten hebben al aangegeven dat het internet niet zorgt voor een verval van het Engels bij de jeugd: de linguïstische flexibiliteit en speelsheid is juist een uiting van menselijke intelligentie. Bovendien lezen mensen die technologie gebruiken dagelijks meer dan digibeten, wat van hen snellere en betere lezers maakt.
#whitegold
Misschien heb je het gevoel dat je je tijd aan het verdoen bent wanneer je voor de zoveelste keer aan het doorklikken bent op grappige Facebookpagina’s of 9Gag, maar besef dat memes veel meer zijn dan louter tijdverdrijf. Ze beïnvloeden onze manier van leven en cultuur. Daarnaast hebben ze een grote impact op modern taalgebruik en sociale etiquette. Dus maak je geen zorgen wanneer de helft van het zout op je onderarm zit en niet op je eten, en discussieer vooral verder over de kleur van dat jurkje – team wit en goud hier.