Zonder moeder, ziels alleen

Je stu­den­ten­ti­jd: de tijd van je lev­en. Alleen wonen, uit­gaan met je vrien­den, nieuwe mensen leren ken­nen, en, als je daar toe­val­lig eens zin in hebt, miss­chien ook naar de les gaan. Klinkt goed, maar voor veel stu­den­ten is dat niet hoe het gaat. Miss­chien kom je in een stu­den­ten­v­erenig­ing terecht waar je geen aansluit­ing bij vin­dt, of zit je na tien weken nog steeds alleen in dat audi­to­ri­um met 600 mensen. Onder­tussen groeien je vrien­den uit je mid­del­baar en jij steeds verder uit elka­ar. Is dit hoe je de mooiste tijd van je lev­en moet spenderen?

Het is dus niet zo gemakke­lijk als het lijkt. Die beeld­vorm­ing speelt wellicht een grote rol bij het een­za­amhei­d­sprob­leem bij stu­den­ten, merkt stu­den­tenpsy­choloog Suzy Even op: “Eerste bach­e­lors komen wel vaak zeggen dat het ‘tof ging zijn’, ‘de tijd van mijn lev­en’, en dan schrikken ze ervan dat het soms wat tegen­valt. Dat geldt niet voor iedereen natu­urlijk, want diegene waar­bij het mee­valt zien we niet.” Het lijkt alsof het alle­maal vanzelf zal gaan, maar dat klopt niet. Een nieuwe vrien­den­groep bijeen schar­re­len kost moeite. “Als je dan niet de vaardighe­den hebt om een nieuw netwerk op te bouwen kan je wel een kwets­baar per­soon wor­den.”

Wat is eenzaamheid

Een­za­amheid is niet gemakke­lijk te karak­teris­eren, aangezien het gaat om een per­soon­lijke ervar­ing. De stu­den­tenpsy­choloog onder­schei­dt dan ook ver­schil­lende soorten van een­za­amheid: “Eigen­lijk zien we dat een­za­amheid een sub­jec­tief gevoel van gemis is. Aan de ene kant is er sociale een­za­amheid, bij mensen die echt vin­den dat ze niet genoeg sociale con­tacten of een te klein netwerk hebben. Daar­naast hebben we ook de meer emo­tionele, exis­ten­tiële een­za­amheid. Die zie je bij mensen die wel veel con­tacten hebben, maar vin­den dat die con­tacten dan niet diep genoeg gaan, of dat die ver­bon­den­heid ont­breekt, die echte verbind­ing met mensen waarmee je kunt prat­en waarover jij wilt prat­en.”

Die betrokken­heid, van hoeveel warmte je voelt om je heen, dat klinkt miss­chien wat melig, maar dat is echt wel belan­grijk

Dat bij een­za­amheid de kwaliteit van relaties, en niet enkel de kwan­titeit, een grote rol speelt, stelde ook pro­fes­sor Lieven Anne­mans vast bij het nation­aal geluk­son­der­zoek. Vol­gens Anne­mans is een belan­grijke fac­tor bij het gevoel van een­za­amheid, en het uitein­delijke geluk van een per­soon, dat men zich vol­doende betrokken voelt. “Dat wil zeggen dat mensen rond je jou met de nodi­ge warmte omrin­gen, eerder dan opper­vlakkige con­tacten.” Het belang van deze diep­gaande relaties valt vol­gens Anne­mans dan ook niet te onder­schat­ten: “Die betrokken­heid, van hoeveel warmte je voelt om je heen, dat klinkt miss­chien wat melig, maar dat is echt wel belan­grijk. Mensen hebben behoefte aan warme con­tacten.”

Jong en bejaard in hetzelfde schuitje

Vaak wordt een­za­amheid geas­so­cieerd met oud­eren. Dat is niet hele­maal onterecht, maar dat beeld van een­za­amheid moet wel sterk gen­u­anceerd wor­den, aldus Anne­mans: “Wat wel opviel in het onder­zoek is dat een­za­amheid vak­er voork­wam bij de jong­ste gen­er­atie dan bij de oud­eren. Dat was zek­er ver­rassend. In ons onder­zoek bleek dat  28 pro­cent van de oud­eren zich soms tot alti­jd een­za­am voelt. Bij jon­geren tussen 20 en 34 jaar, de jong­ste cat­e­gorie in onze steekproef, was dat bij­na 55 pro­cent.”

Als schuldige voor die groei in een­za­amheid bij de jon­gere gen­er­aties wordt vaak gewezen naar sociale media. “We hebben echter niet gevon­den dat het gebruik van inter­net of sociale media een sig­nif­i­cante fac­tor is voor een­za­amheid”, weer­legt Anne­mans. “Wat we wel gevon­den hebben in ver­band met sociale media is dat mensen die het vooral passief gebruiken een iets min­dere kans hebben om gelukkig te zijn.” Passief gebruik van sociale media en de kans om gelukkig te zijn hebben een omge­keerde causaliteit: mensen die gemid­deld gezien min­der gelukkig zijn, kun­nen iets meer passief online aan­wezig zijn en zijn dus min­der actief op sociale media. Stu­den­tenpsy­chologe Even beaamt dit: “Het lijkt wel alsof we in een maatschap­pij lev­en waarin iedereen con­stant gelukkig moet zijn, het is erg moeil­ijk om toe te geven tegen­over je vrien­den en fam­i­lie dat je je niet goed in je vel voelt.”

Internationale studenten

Er is weinig inbeeld­ing nodig om in te zien dat buiten­landse stu­den­ten die hier komen stud­eren het vaak nog moeil­ijk­er hebben. Ze wor­den gedropt in een heel nieuwe, onbek­ende omgev­ing, hun netwerk valt qua­si hele­maal weg, en dan is er nog het cul­tu­urver­schil. “Zelfs Ned­er­landse stu­den­ten merken hier een cul­tu­urver­schil”, stelde Even al vast. “Waar Bel­gis­che stu­den­ten in het week­end nog gezel­lig naar ma en pa kun­nen gaan en een zater­da­gavond in de jeugdbe­weg­ing door­bren­gen, zijn buiten­landse stu­den­ten hier vaak voor meerdere maan­den.

“Zelfs Ned­er­landse stu­den­ten merken hier een cul­tu­urver­schil” – Even

De kans wordt ook grot­er dat de prob­le­men die ze in het land van herkomst al had­den door de vele veran­derin­gen en stress hier naar boven komen, maar dan hebben ze vaak een gebrek aan vrien­den en fam­i­lie om hierover te kun­nen prat­en. Bijkomend hebben ze hier soms geen verzek­er­ing waar­door het ook moeil­ijk­er wordt om ze door te ver­wi­jzen naar privéther­a­peuten. Buiten­landse stu­den­ten staan voor veel grotere uitdagin­gen. Ik denk dat dat vaak onder­schat wordt.”

Samen tegen eenzaamheid

Het zou vol­gens Even zek­er nut­tig zijn als de maatschap­pij zich meer zou inzetten voor de stri­jd tegen een­za­amheid: “Dat kan door life skills al vroeger in het leer­pro­ces te intro­duc­eren, bijvoor­beeld op de lagere en mid­del­bare school. In Noor­we­gen zijn er scholen die deze life skills zelfs in hun lessen­pakket hebben opgenomen, omdat ze merk­ten dat het voor leer­lin­gen als ‘niet-ver­plichte activiteit’ moeil­ijk te com­bineren viel met hun cur­ricu­lum en sociale activiteit­en.” Anne­mans beaamt dit: “Ook de uni­ver­siteit is natu­urlijk een gemeen­schap op zich. Miss­chien moeten we ook vanu­it die gemeen­schap de hand meer reiken naar de stu­den­ten om een­za­amheid toch iets sneller te detecteren en erop te gaan rea­geren.”

 “Miss­chien moeten we vanu­it de uni­ver­siteit meer de hand reiken naar de stu­den­ten om een­za­amheid toch iets sneller te detecteren en erop te gaan rea­geren” – Anne­mans

“Maar eigen­lijk is de stri­jd tegen een­za­amheid een taak van iedereen. Als je merkt dat iemand in je omgev­ing zich slecht voelt of zelfs zelf­mo­ordgedacht­en heeft, praat dan met die per­soon. Over dat soort zak­en met je vrien­den prat­en kan soms wel moeil­ijk zijn in het begin, maar het helpt echt”, voegt Even nog toe.

Kleinschalige initiatieven: een oplossing?

Naast pro­fes­sionele hulp­kanalen zoals stu­den­tenpsy­cholo­gen zijn er ook een heel aan­tal andere manieren waarop stu­den­ten hulp en ste­un kun­nen kri­j­gen in ver­band met men­taal welz­i­jn en een­za­amheid. Zo ontwikkelde het ini­ti­atief Warme Stad Gent de KLIK-app en is er Start To Talk, een praat­groep voor en door stu­den­ten. Vol­gens Even kun­nen deze ini­ti­atieven zek­er helpen: “Natu­urlijk gaat niet iedereen naar die ini­ti­atieven gaan. Het is een samen­spel van fac­toren. Som­mige mensen kun­nen beter geholpen wor­den met aangepaste pro­fes­sionele begelei­d­ing, maar voor een deel van de stu­den­ten zon­der netwerk, zij die niet goed weten wat of waar naar­toe, kun­nen ini­ti­atieven zoals Start To Talk veel laag­drem­peliger zijn. Wij psy­cholo­gen vin­den ook niet dat je alti­jd naar een psy­choloog moet gaan. We denken dat stu­den­ten onder­ling al veel kun­nen doen.”

Ook bij Anne­mans zijn deze ini­ti­atieven gek­end. “Ik ben een groot voor­stander van het gebruik van apps bij dit the­ma. We zien een enorme toe­name aan het gebruik van apps, ook bij gezond­hei­d­szorg over het alge­meen, maar dat mag niet ten koste gaan van menselijk con­tact. Als dat het geval is, dan helpt het niet echt om die een­za­amheid te door­breken.”

Advies voor de eenzame student

Als we bij de stu­den­tenpsy­choloog polsen naar het beste of eerste advies voor stu­den­ten die kam­p­en met een­za­amheid, zegt ze stel­lig: “Begin te prat­en! Het is de beste naam die het Start To Talk-ini­ti­atief had kun­nen kiezen.  Begin gewoon met elka­ar te prat­en in de les, als je uit­gaat, een­der wat en waar. Babbel over de zak­en waar je mee zit en ga er niet vanu­it dat stu­den­tenpsy­cholo­gen zelf komen. Zet zelf de eerste stap­pen door te kijken naar wat je kunt gaan doen. Kijk eens naar de sport­mo­gelijkhe­den in het GUSB of ga eens naar een stu­den­ten­v­erenig­ing als dat iets voor jou is. Maar ga ook in de les gewoon eens een gesprek aan met iemand en zorg ervoor dat je niet enkel online con­tacten hebt. Ger­aak je er zelf niet uit, dan kun je steeds vri­jbli­jvend een afspraak mak­en bij de Afdel­ing Studiead­vies.”