Oorspronkelijk gepubliceerd op 2/03/2020 – 7:35 door Katrien Vandenbroeck
Dit artikel werdt oorpronkelijk gepubliceerd op de oude Schamper site. Toen deze uit gebruik werd genomen, werden alle artikels overgezet.
Agnosie
‘Agnosie’ (van het Grieks ‘zonder kennis’) is een term die Freud in 1891 voor het eerst gebruikte in ruilnaam voor ‘asymbolie’, en kan optreden in vrijwel alle vormen. Dat kan gaan van het niet meer herkennen van het eigen lichaam tot het niet herkennen van de eigen ziekte.
‘Objectagnosie’ is misschien een van de bekendere (en ook frequentere) vormen van deze aandoening. Een bekend voorbeeld werd beschreven door neuroloog Oliver Sacks in zijn boek ‘The man who mistook his wife for a hat’, waar de man zijn vrouw soms bij de arm nam en haar op zijn hoofd wou plaatsen. Let wel: objectagnosie is puur visueel van aard. Indien de patiënt dus het object raakt, wat dan ook de tastzin stimuleert, verdwijnt deze verkeerde interpretatie vaak. Het is trouwens geen kenmerk van de gewaarwording: visuele agnostici kunnen perfect beschrijven wat ze zien!
De patiënt wou soms zijn vrouw op zijn hoofd plaatsen.
Apraxie
‘Apraxie’ is het Griekse woord dat verwijst naar ‘zonder bewegelijkheid’. Net als bij ‘agnosie’, kent deze aandoening verschillende verschijningsvormen. ‘Ideationele apraxie’ is bijvoorbeeld een aandoening waarbij de motorische planning van een beweging verstoord raakt. Neem bijvoorbeeld het smeren van een boterham. Normaal gezien snij je eerst het brood, dan neem je een mes dat je in de boter zet, beweeg je de boter naar jou toe, en plaats je het dan pas op het brood. Deze patiënten zullen soms eerst het mes pakken en dan boter, zonder dat ze brood al hebben gesneden. Het mes naar hun bord brengen, dan even zitten na te denken, dan terug het mes aan de kant leggen, enzovoort. Uiteindelijk kunnen sommigen de taak toch volbrengen, maar gebeurt dit toch op een zeer omslachtige manier. Vaak hebben deze mensen ook moeite met het bepalen van het doel van een object en zullen ze een tandenborstel gebruiken om hun haren mee te kammen.
Akinetopsie
In 1880 merkte men dat indien beelden dicht genoeg bij elkaar gefotografeerd werden, ze de indruk wekten werkelijk te bewegen. Dit is uiteraard een illusie: het oog ontvangt enkel stilstaande beelden als informatie. Dit leidde later tot de ontwikkeling van ‘motion pictures’: films dus! Akinetopsia is dan ook een aandoening waar dit mechanisme faalt. Mensen nemen dan meestal sequenties van beelden waar, maar zonder de beweging te kunnen ontrafelen, waardoor ze iets zien als beelden dat van de ene cut naar de andere gaat zonder een overgang te merken. Een beetje zoals wanneer er een kras staat op een cd en je die dan toch nog probeert af te spelen, maar in het echte leven.