To bee or not to bee

Tegen­wo­ordig wor­den bijen steeds meer onder druk gezet door aller­hande fac­toren. Gelukkig staan ze er niet alleen voor en wor­den ze bijges­taan door een groep van gedreven onder­zoek­ers en imk­ers van Hon­ey­bee Val­ley. Dit is een project onder UGent dat onder­zoek doet naar bijen en alles wat met hen te mak­en heeft. Een van de onder­zoek­ers, dr. Ellen Dan­neels, vertelt iets meer over de werk­ing van Hon­ey­bee Val­ley.

“Hon­ey­bee Val­ley maakt deel uit van UGent. Net zoals je, bijvoor­beeld, het GUM hebt – het Gents Uni­ver­si­tair Muse­um –, is Hon­ey­bee Val­ley ook een dien­s­ten­cen­trum aan de uni­ver­siteit. Al onze weten­schap­pelijke pro­jecten lopen via L‑MEB (lab­o­ra­to­ry of mol­e­c­u­lar ento­mol­o­gy and bee pathol­o­gy, red.) en prof. Dirk de Graaf is het hoofd van dat labo, alsook van Hon­ey­bee Val­ley.”

Lopende projecten

Naast het uitvo­eren van pres­tigieuze onder­zoeken, lopen er een aan­tal grote pro­jecten waar Hon­ey­bee Val­ley aan meew­erkt en die meer gericht zijn op imk­ers. Zo bestaat er het ‘Vlaamse Bijen­teelt­pro­gram­ma’, waar­bij Hon­ey­bee Val­ley de directe link tussen het onder­zoek­steam en de imk­ers vormt. Dit pro­gram­ma is een onderdeel van een bred­er Europees project en wordt dan ook gesub­si­dieerd door zow­el de Vlaamse over­heid als de Europese Unie. “Dit is het project waar het sub­si­diegeld van de Vlaamse imk­ers naar­toe gaat. Imk­ers kun­nen hier ook in de prak­tijk aan deel­ne­men. Zo kun­nen ze bijvoor­beeld hon­ing bij ons bin­nen­bren­gen en gratis lat­en onder­zoeken om te zien of het vol­doet aan alle eisen.”

“Daar­naast lopen er nog ver­schil­lende pro­jecten, zoals ‘B‑GOOD’. Ook dit project heeft als doel de imk­er te onder­s­te­unen. Dat is het groot­ste Europese project waar wij op dit moment bij betrokken zijn. We kijken met aller­lei mon­i­tor­ingsys­te­men naar kas­ten, zon­der dat we ze moeten open­doen. We bren­gen daar­voor aller­lei sen­soren en toestellen aan in de kas­ten, waar­door een imk­er vanop afs­tand kan zien of er iets mis­loopt met zijn volken of niet.”

Bijdrage tot onze samenleving

Dat bijen belan­grijke insecten zijn, weet iedereen al langer. Hoe waarde­vol ze echter pre­cies zijn voor onze samen­lev­ing en onze voed­selvoorzien­ing mag zek­er niet over het hoofd gezien wor­den! “We hebben bijen nodig voor de bes­tu­iv­ing van gewassen, en het is zo’n beet­je het sym­bool gewor­den van bio­di­ver­siteit, heb ik de indruk. De hon­ing­bij is zowat de mas­cotte van de natu­ur, en ze vertellen ons ook hoe slecht het gaat met de natu­ur. Je kan dat op een bijen­volk aflezen.”, vertelt Dan­neels. Het is dan ook evi­dent dat de toe­name in sterfte van bijen veron­trustend is, maar waarom ster­ven zij dan pre­cies in dergelijke getale?

Er zijn meerdere prob­le­men die bij­dra­gen tot de ver­min­derde lev­en­skwaliteit van de bijen, maar een van de groot­ste prob­le­men is de var­roami­jt. Voor de gemid­delde lez­er nog onbek­end, maar voor de bijen­liefheb­ber een beruchte schurk. Ook bij Hon­ey­bee Val­ley is deze mijt zeer gek­end. “Het is een parasi­et die op onze bijen zit, virussen over­draagt, en zich heel snel kan ver­sprei­den in een bijen­volk. Als je die niet behan­delt tegen die mijt, dan zijn na twee jaar de meeste volken dood.”

“De bij is zo’n beet­je het sym­bool gewor­den van bio­di­ver­siteit”

Daar­naast is het teko­rt aan bloe­men en ander voed­sel in Vlaan­deren ook een groot prob­leem. Er is sowieso al niet veel groen ter beschikking voor insecten en het wordt nog vaak besproeid. “Dit is dan ook meteen het grote prob­leem met land­bouwge­wassen”, beaamt Dan­neels. “Er zijn aller­lei sproeistof­fen die mas­saal wor­den gebruikt en waar­van het effect in een labo niet onmid­del­lijk tox­isch is voor bijen, maar dewelke hen op lange ter­mi­jn toch heel veel prob­le­men geven. Zo kun­nen ze bijvoor­beeld, door her­haaldelijk met een lage dosis bloot­gesteld te wor­den aan bepaalde pes­ti­ci­den, moeil­ijkhe­den ondervin­den bij het terugvin­den van hun kast.”

Tot slot is er nog een kaper op de kust: de Azi­atis­che hoor­naar. Bij ons bek­end als de agressieve neef van de gewone wesp, maar ook de bijen hebben last van dit verve­lende insect. “De Azi­atis­che hoor­naar rukt op vanu­it het zuiden, via Frankrijk, en teis­tert onze bijen­volken. Het prob­leem van die exoot is dat die een nieuwe bedreig­ing vormt en onze bijen zijn het niet gewoon daarmee om te gaan. Hij heeft een andere tech­niek om bijen te van­gen, en onze bijen kun­nen zich daar heel moeil­ijk tegen ver­w­eren. Bijen wor­den bij het bin­nen­vliegen van de kast wegge­plukt door de hoor­naars, waar­door het volk gelei­delijk aan verzwakt.”

To bee or not to bee?

Er zijn de laat­ste jaren een aan­tal cam­pagnes op poten gezet om meer aan­dacht te ves­ti­gen op deze prob­le­men, waar­van Maai Mei Niet een mooi voor­beeld is. Deze soort acties dra­gen bij tot de sen­si­bilis­er­ing van de bijen­prob­lematiek en bieden ook een oploss­ing voor de gewone burg­er om de bijen een helpende hand te bieden. Maar er zijn ook fanat­en die graag nog eens stap­je verder gaan en besluiten om zelf een bijenkolonie te adopteren. Daar komt echter heel wat bij kijken.

“Als je imk­er wilt wor­den, moet je eigen­lijk reke­nen dat je een der­tiende maand nodig hebt”

“Imk­er wor­den vergt heel wat tijd en inter­esse. Je moet sterk in natu­ur geïn­ter­esseerd zijn, want een imk­er werkt niet alleen met bijen, maar ook met planten. Je moet een beet­je een idee hebben over welke planten wan­neer bloeien, maar dat zijn din­gen die je alle­maal kan leren. De eerste stap die je moet zetten, is je inschri­jven in een imk­erverenig­ing. De meeste verenigin­gen gaan je dan een peter of meter toewi­jzen, waar­door je in eerste instantie wat kan meevol­gen met een imk­er bij jou in de buurt. Zo kan je zien of het iets voor jou is.”

Ook qua tijd moeten imk­ers zek­er niet onder­doen. Naast alle tijd doorheen het bijen­seizoen, wan­neer ze bezig zijn met de bijenkolonie zelf, zijn veel imk­ers tij­dens de win­ter­maan­den bezig met het opruimen. “Als je op jaar­ba­sis gaat kijken, moet je eigen­lijk reke­nen dat je een der­tiende maand nodig hebt”, stelt Dan­neels. Als stu­dent imk­er wor­den, lijkt dus niet meteen het slim­ste idee, ten­z­ij je bereid bent om wat lessen te skip­pen voor je nieuwe pluizige vriend­jes. Het kan wel inter­es­sant zijn om met een groep­je stu­den­ten een bijen­volk te houden. Zo kan je het werk verde­len en leer je gaan­deweg meer over bijen. 

Nog wat bijleren?

Bijen zijn dus uiterst inter­es­sante en coole beestjes. Voor alle curieuzeneuzen die graag nog wat meer willen bijleren, wor­den er ook spec­i­fieke rondlei­din­gen geor­gan­iseerd door Hon­ey­bee Val­ley, voor stu­den­ten, bedri­jven en iedereen die inter­esse heeft. Zo kan je de bijen ook eens van dicht­bij zien en kan je meer leren over Hon­ey­bee Val­ley zelf.