Smells like Teen Sweat

Cultureel erfgoed met een geurtje

Wan­neer men over cul­tureel erf­goed spreekt, gaat het vaak over gebouwen, tra­di­ties en kun­st. Bin­nenko­rt zullen we daar ook bepaalde geuren aan mogen toevoe­gen, zoals de geur van oude boeken, of de nos­tal­gis­che geur van een boomhut. Som­mige mensen zijn namelijk bang dat geuren zouden verd­wi­j­nen door die ver­domde toen­e­mende dig­i­talis­er­ing. In Japan bestaat er al een lijst met typ­isch Japanse geuren sinds 2001 met onder andere zeewind en sake-stok­er­i­jen erop. Het is miss­chien een goed idee om ook een Bel­gis­che lijst te mak­en. Luikse wafels, een pak fri­eten, een frisse pint, een koeien­wei: kan­di­dat­en genoeg.

Een team weten­schap­pers aan UCL (Uni­ver­si­ty Col­lege Lon­don, red.) vond dit in ieder geval een goed idee. Maar omdat geur vaak iets abstracts is, begonnen ze met een cas­es­tudy om te proberen de geur te con­cre­tis­eren. Het onder­w­erp van die studie was de geur van oude boeken. Mensen wer­den gevraagd om te omschri­jven wat ze roken om zo een geur­wiel te ontwikke­len. Dat zou de weten­schap­pers een beter beeld geven van het aro­ma dat ze willen vast­leggen. Hier stu­it men natu­urlijk op een prob­leem, want canon­is­eren en mak­en is alle­maal goed en wel, maar je moet een geur eerst kun­nen benoe­men. Enter taal­weten­schap­pers Asi­fa Majid en Niclas Buren­hult van het Max Planck Insti­tu­ut voor Psy­cholin­guïstiek in Nijmegen, die zich afvroe­gen of geuren beschri­jven een prob­leem was dat zich bij de hele men­sheid voor­doet en of dat dan iets biol­o­gisch is, of het te mak­en heeft met taal­beperk­ing.

Bin­nenko­rt zullen we daar ook bepaalde geuren aan mogen toevoe­gen, zoals oude boeken of de nos­tal­gis­che geur van een boomhut

Het blijkt vooral dat laat­ste te zijn. Zo hebben Majid en Buren­hult ont­dekt dat mensen die Jahai – een taal die wordt gespro­ken door jagers en voed­selverza­me­laars in de bergen van het Malei­sis­che schierei­land Malak­ka – spreken wel twaalf zelf­s­tandi­ge naam­wo­or­den hebben om geuren uit te drukken. Die woor­den zijn abstract, zoals ‘blauw’ en kun­nen voor meerdere lucht­jes gebruikt wor­den. Zo is /plƐɁŋ/ een woord dat de geur van bloed, vers vlees en verse vis beschri­jft. /ltpɨt/ gebruik je dan weer als je de geur van bloe­men, rijp fruit, par­fum, zeep of van de beer­marter wil over­bren­gen. Zo zie je maar dat onze west­erse tal­en niet alti­jd zo gea­vanceerd zijn als we denken, zek­er als het om ruiken gaat. Het ont­breekt ons dus duidelijk aan weten­schap­pelijke woor­den om de geur van de stink­ende sokken van je broer te omschri­jven.

Criminele geurtjes

Natu­urlijk kun­nen we ook het hele prob­leem van menselijke taal omzeilen. Kijk bijvoor­beeld naar de Chi­nese stad Nan­jing, waar men bezig is met een zeer bij­zon­dere geur­bank. Daar proberen ze er namelijk één op te richt­en met de lichaams­geur van mis­dadi­gers. De bedoel­ing is dat de lijfgeur van de mis­dadi­ger opges­la­gen wordt, zodat poli­tiehon­den de geur kun­nen vergelijken met geuren die ze op een plaats delict tegenkomen en zo de schurk kun­nen iden­ti­fi­ceren. Eigen­lijk een mooie manier om zak­en sneller te proberen oplossen. Momenteel is de geur­bank vijfhon­derd geuren rijk. Om de geuren bruik­baar te houden wor­den ze bij ‑18 graden Cel­sius bewaard, zo bli­jven ze drie jaar goed. Miss­chien kun­nen we deze sam­ples gebruiken om een crim­i­neel goed par­fum te ontwikke­len?

ParFun

Voor de bin­nenko­rt afges­tudeerde curieuzeneuzen die graag met geur bezig zijn, is er ook nog het ISIPCA, een Frans insti­tu­ut voor geuren en cos­met­i­ca. Geuren wor­den hier trouwens in de brede zin gebruikt: ze onder­zoeken alles van par­fum tot de geur van vers gebakken ham­burg­ers. Hier komen niet enkel geuren aan bod, maar ook smak­en. Alti­jd al een wor­tel willen mak­en die ruikt naar een veld vol bloe­men, maar smaakt als een dode olifant? Rep je naar Frankrijk en haal een bach­e­lor (of mas­ter) of sci­ence in de par­fumerie! Voor de arme zon­daars die niet naar Frankrijk kun­nen, of de goede Greta’s die hun voetafdruk willen verkleinen: ze hebben ook een online leer­plat­form waar je de lessen online kunt vol­gen. Par­Fun gegaran­deerd!

Osmothèque

Als je het na zes jaar toch beu bent om te stud­eren, kan je nog ergens anders terecht met je nieuws­gierige neus. Zo kan je er het over­heer­lijke aro­ma van een nieuw of oud boek nog terug vin­den. Niet zo’n boeken­fan, maar toch zin om je favori­ete jeugdgeuren nog eens te ruiken? Rep je dan naar de Osmoth­èque, een Franse par­fumbib­lio­theek die als doel heeft om een hele hoop par­fums te bewaren. Ze hebben meer dan 3.200 par­fums, waar­van er 400 niet eens meer beschik­baar zijn. Onder deze par­fums vind je leg­en­darische geuren zoals het par­fum van Katha­ri­na de Grote of de ‘eau de cologne’ die Napoleon droeg tij­dens zijn ver­ban­ning naar het eiland Sint-Hele­na. Ze werken ook samen met de Franse geuren-uni­ver­siteit ISIPCA, waar de voorz­it­ster van de Osmoth­èque studeerde. Daar­door hebben ze ook een grote verza­mel­ing recepten voor ver­schil­lende par­fums, bijvoor­beeld aroma’s uit de eerste eeuw, zoals beschreven door Plin­ius, of mid­deleeuwse ‘eau de toi­lette’ (wc-water, red.). De Osmoth­èque is niet alleen gewi­jd aan het verza­me­len van par­fums, maar ook aan de unieke geuren die als basis voor aller­hande zak­en gebruikt wor­den. Zo hebben ze een gigan­tis­che geuren­bib­lio­theek, waarin aroma’s bewaard wor­den die onder­tussen niet meer gemaakt kun­nen wor­den, omdat de grond­stof­fen uit­gestor­ven zijn. De Osmoth­èque is trouwens belache­lijk pop­u­lair: ze bezit­ten con­fer­en­tiecen­tra in Par­i­js en New York en geven zo’n 150 work­shops per jaar. Je kan er zelfs een privé­tour plan­nen. Dat ruikt naar kap­i­tal­isme.