Seksueel geweld: laten we erover chatten

Sinds #MeToo bleek het the­ma van sek­sueel geweld open­lijk bespreek­baar. Ontstaan in 2017 om sek­suele intim­i­datie allereerst spec­i­fiek op de werkvlo­er te bespreken, heeft het tevens in de fil­min­dus­trie de daden van Har­vey Wein­stein bloot­gelegd naast deze van onder andere James Toback; In ons plat pays stelde het de oprichter van de wereld­bek­ende dans­voorstellin­gen, Jan Fab­re, in vraag en eve­neens de al langer bek­ende maar nog steeds sluikse mis­bruiken die bin­nen de Kerk plaats hebben gevon­den.

“Wij helpen slachtof­fers wel woor­den te zoeken” – prof. Keyg­naert

Maar anno 2019 is het nog steeds zo dat deze zak­en niet alti­jd even gemakke­lijk ter sprake komen. De #MeToo-beweg­ing moedigt slachtof­fers wel aan om erover te prat­en. “Maar”, waarschuwt Keyg­naert, “voor mensen waar­bij dat niet lukt, voor wie het niet let­ter­lijk over de lip­pen kri­jgt, en zek­er niet face to face, valt het zwaar. Ze leggen dan nog meer de schuld bij zichzelf. Daarom mak­en we de mensen die chat­ten met ons ook duidelijk dat ze er nog niet te veel woor­den voor nodig hebben en wij die wel helpen zoeken.”

Het lichaam als plaats delict

Vóór de opstart van de Zorg­cen­tra na Sek­sueel Geweld, kre­gen slachtof­fers als enige hulp een ver­wi­jz­ing naar een zieken­huis of huis­arts nadat ze klacht indi­en­den bij de poli­tie. “Dat betek­ende in eerste instantie een sek­suele agressie-set lat­en afne­men die eigen­lijk vooral dient om sporen van de pleger op jouw lichaam te vin­den,” beschri­jft Keyg­naert. “Je kan het je wel voorstellen: je bent pas slachtof­fer van sek­sueel geweld gewor­den, en het eerste wat je moet doen is je volledig uitk­le­den en een heel onder­zoek onder­gaan. Eigen­lijk is jouw lichaam dan, op dat ogen­blik, een plaats delict.” Er was te weinig aan­dacht voor de noodza­ke­lijke psy­chol­o­gis­che hulp en medis­che zorg, al heeft onder­zoek uit­gewezen dat trau­maver­w­erk­ing best zo vroeg mogelijk aangepakt wordt, om com­plexere en diep­gaan­dere psy­chis­che prob­le­men te voorkomen. “En eigen­lijk,” vult Keyg­naert aan, “we wis­ten al jaren dat er heel wat ver­keerd liep.”

“Je bent pas slachtof­fer van sek­sueel geweld en het eerste wat je moet doen is je volledig uitk­le­den”

Een eerste stap naar betere hulpvor­men bestond eruit check­lists op te mak­en voor hulpver­len­ers, zodat de per­soon zijn/haar ervar­ing ergens kon plaat­sen. “Maar we von­den dat nog onvol­doende”, zegt Keyg­naert. “In het buiten­land bestond er al een soort ref­er­en­tiecen­trum voor sek­sueel geweld waar men eigen­lijk gewoon naar­toe kon gaan en waar alles voor en met hen werd gedaan.” Iets wat in ons Bel­gisch land­schap maar weinig ter sprake kwam: iemand die naar deze soms lang onu­it­ge­spro­ken ver­halen luis­tert en het indi­vidu helpt doorheen een vaak zeer ingewikkelde ervar­ing.

Sinds eind 2017 zijn er drie zorg­cen­tra, spec­i­fiek in Gent, Brus­sel en Luik, waar mensen dag en nacht terecht kun­nen, op elke dag van de week. Een foren­sisch ver­pleegkundi­ge vraagt daar naar je leefti­jd, vraagt hoe lang gele­den het geweld plaatsvond, en over­loopt samen met jou wat de mogelijkhe­den zijn. Zow­el medis­che als psy­chis­che zorg wor­den aange­bo­den en, indi­en dat nog kan, wordt een foren­sisch onder­zoek afgenomen. Nadi­en word je nog lange tijd begeleid, om ervoor te zor­gen je eigen­lijk zo snel en zo goed als mogelijk kan her­stellen. Indi­en gewenst, kun­nen mensen die klacht willen neer­leggen bij het Zorg­cen­trum door een daar­toe opgelei­de zedenin­specteur ver­ho­ord wor­den. 

Stap naar de chat

Maar de drem­pel om naar zorg­cen­tra te gaan is voor veel slachtof­fers van sek­sueel geweld nog net iets te groot, stelt Keyg­naert vast: “Heel wat mensen, onafhanke­lijk van hoe lang gele­den het sek­sueel geweld heeft plaats­gevon­den, kun­nen eigen­lijk bij­na niet onder woor­den bren­gen wat er hen is overkomen. Niet dat je veel moét prat­en in een zorg­cen­trum, toch niet op de eerste dag. Stel dat je gis­teren verkracht bent geweest, en je komt van­daag of mor­gen naar het zorg­cen­trum, kan dat eerste moment gewoon zijn dat je op een teken­ing aan­duidt waar er fysiek con­tact is geweest, waar je bespuwd of vast­gepakt bent geweest. Maar vaak weten slachtof­fers bijvoor­beeld niet goed of het wel degelijk om sek­sueel geweld ging, of welke zorg ze nodig hebben. Zij gaan dan niet naar een zorg­cen­trum. Soms is het zelfs zo dat het men­taal nog niet lukt om er íéts over te com­mu­niceren. Van­daar dat we dus, van zodra we de zorg­cen­tra hebben geopend, ook hebben nagedacht over hoe we ook díé mensen kun­nen lei­den naar de zorg die ze nodig hebben.” Daarop werd er besloten een chatli­jn op te richt­en waar­bij slachtof­fers van achter hun scherm, anon­iem en in het vol­ste vertrouwen met een pro­fes­sionele zorgver­len­er dat eerste gesprek kun­nen aan­gaan.

Met de huidi­ge financier­ing en mid­de­len is de chat open op maandag, woens­dag en vri­jdag. “We merken wel dat op deze momenten de groot­ste nood bestaat bij jon­geren en jongvol­wasse­nen”, vertelt Keyg­naert. Een chat­ge­sprek voer je met een klin­isch psy­choloog, waar­van het onder­zoek­steam de noodza­ak benadrukt. “Voor som­mige mensen duurt het lang vooraleer ze deze stap zetten. Het leek ons dus belan­grijk dat we al een stuk­je van de pro­fes­sionele voor­zorg kun­nen bieden. Je moet goed kun­nen inschat­ten hoe die per­soon eraan toe is op een bepaald ogen­blik, hoe je die kan onder­s­te­unen en wat de risico’s zijn.” Dat het psy­cholo­gen zijn, houdt ook in dat er beroeps­ge­heim geldt. Pro­fes­sor Ver­plancke voegt hier­aan toe: “De vertrouwens­band is ook wel heel belan­grijk. We voelden vaak dat het gesprek begon met de vraag of het anon­iem was en of we beroeps­ge­heim had­den. Die omkader­ing voor het slachtof­fer en de garantie dat we over het top­ic iets weten is iets wat het slachtof­fer wel nodig heeft, en waar in de chat over wordt gewaakt.”

“We proberen een veilige plaats te zijn waar mensen alles kun­nen zeggen”

De psy­cholo­gen aan de chatli­jn, opgeleid om sek­sueel geweld op de juiste manier te benaderen, zullen in eerste instantie beluis­teren wat de vraag is en welke hulp voor de oproeper het meest geschikt is. “We gaan kijken welke doorver­wi­jz­ing belan­grijk is,” legt één van de chatmedew­erk­ers uit, “maar het kan ook zijn dat die per­soon op dat moment vooral iemand nodig heeft die luis­tert. We proberen een veilige plaats te zijn waar mensen alles kun­nen ver­wo­or­den.”

De chat­box richt zich naar alle slachtof­fers van sek­sueel geweld. “Bij man­nen lijkt het alsof sek­sueel geweld een grot­er taboe vormt”, merkt Kney­gaert, “Maar sek­sueel geweld kan iedereen overkomen, de chat en de zorg­cen­tra zijn er dus ook voor jon­gens en man­nen.”

Meer infor­matie of nood aan een chat­ge­sprek? Surf dan naar www.seksueelgeweld.be