Rechten leren lezen

Er is een breed gevoel van onbe­ha­gen aan de UGent inza­ke de Ned­er­landse taal­be­heers­ing van de stu­den­ten. Sinds twee jaar is de uni­ver­siteit in haar geheel vra­gende par­tij voor een grotere aan­dacht voor taal, omdat het over­al slecht gesteld zou zijn met de schri­jf­vaardighe­den. Jan Ver­plaetse (mede­les­gev­er ‘vaardighe­den I’, oplei­d­ing Recht­en) vertelt wat er speelt onder pro­fes­soren: “Elke docent klaagt erover. Na vijf minuten prat­en heb je al tal­loze voor­beelden van onder­maats taal­ge­bruik in bach­e­lor- en mas­ter­proeven.” Omdat taal­be­heers­ing zo belan­grijk is voor een jurist, besloot de rechteno­plei­d­ing con­creet met het prob­leem aan de slag te gaan. Zo is er in het vak ‘vaardighe­den I’ een luik ‘schri­jven’ dat het taal­niveau van de recht­en­stu­den­ten moet opkrikken. Wellicht start men hier ook al mee in het eerste jaar om pre­ven­tief de prob­le­men in de toekom­stige bach­e­lor- en mas­ter­proeven aan te pakken.

Argumentatieleer

Ver­plaetse definieert eerst wat er pre­cies bedoeld wordt met taal: “Taal­be­heers­ing is ruimer dan enkel spelling en gram­mat­i­ca. Inhoud ver­di­ent even­veel aan­dacht. Dan gaat het over struc­tu­ur, reto­riek en een door­dacht hanteren van sti­jl en de juiste taal­reg­is­ters.” Die meerdere lagen ver­tal­en zich ook in het vak ‘vaardighe­den I’.

“86 % van de jon­geren bestaat wel degelijk” – filosofer­ende stu­dent

Zo geeft Ver­plaetse lessen argu­men­tatieleer om inzichtelijk­er en cre­atiev­er om te gaan met taal dan de eerder mech­a­nisch toepass­ing van de cor­recte spellings- en gram­mati­caregels. De focus ligt in het eerste jaar op geschreven Ned­er­lands en dit wordt aan de hand van twee grote tak­en beo­ordeeld. In het eerste semes­ter moeten de stu­den­ten een syn­these schri­jven en in het tweede een betoog. Er zijn werk­col­leges om de syn­the­ses in kleinere groepen te beo­orde­len of om in het kad­er van de betoog­taak een debat te houden. Die klein­schalige leeromgev­ing duidt op het belang van indi­vidu­ele begelei­d­ing en leer­vor­men die min­der passief zijn dan de klassieke hoor­col­leges ex cathe­dra.

Heldere communicatie

Het rom­melt niet alleen in de fac­ul­teit Recht en Crim­i­nolo­gie. Koen Pon­net (les­gev­er ‘acad­emisch rap­porteren’, oplei­d­ing Com­mu­ni­catieweten­schap­pen) ver­leent een kijk­je over de fac­ul­teitsmuren heen. Pon­net poneert de vol­gende stelling: “De dal­ende trend is al een tijd­je bezig. Als je naar een pro­fes­sor van UGent zou bellen, zullen velen dit bea­men.” Hij geeft zelfs een hele reeks sprek­ende voor­beelden uit papers van eerste­jaars. Naast de klassieke dt- en con­t­a­m­i­natiefouten, zijn er bepaalde pas­sages die echt de heldere com­mu­ni­catie van deze com­mu­ni­catie-weten­schap­pers in spe in het gedrang bren­gen.

Zo was er een stu­dent die heel filosofisch de vol­gende bedenk­ing maak­te het meren­deel van de jeugd effec­tief lijkt te bestaan: “Uit een Amerikaans onder­zoek van Morn­ing Con­sult (2020) is gebleken dat meer dan 86% van de jon­geren zijn.” Merk­waardig, niet? Koen Pon­net nuanceert de lach­wekkende indrukken echter: “Niet alle stu­den­ten doen het slecht. Er is echter wel onmisken­baar een algemene achteruit­gang.”

“Dos­to­jevs­ki en Toer­gen­jev waren mijn vrien­den. Wie zegt dat van­daag nog?” – Koen Pon­net

Het vak ‘acad­emisch rap­porteren’ moet dit voorkomen. Anders dan in de recht­en­stud­ies is dit volledig gefo­cust op acad­emisch schri­jven. In de rechteno­plei­d­ing is er namelijk een grotere diver­siteit van juridis­che tek­sten, ter­wi­jl de Poli­tieke en Sociale Weten­schap­pen een echte paper­cul­tu­ur heeft met een focus op lit­er­atu­urstudie en een onder­zoeksvraag. Toch mikken bei­de eerste­jaarsvakken voor een groot deel op het­zelfde doel. De stu­den­ten moeten aan de hand van goed aanslui­tende zin­nen een coher­ente tekst met een duidelijke struc­tu­ur kun­nen schri­jven.

De wortels van de wildgroei in studententaal

Wan­neer gevraagd werd naar de mogelijke oorza­k­en van de taalver­waar­loz­ing onder stu­den­ten, kwa­men zow­el Ver­plaetse als Pon­net met een aan­tal plau­si­bele verk­larin­gen. Ver­plaetse sug­gereert dat men tij­dens de coro­n­ape­ri­ode miss­chien te mild was in het mid­del­baar onder­wi­js. Pon­net wijst ook naar de aan­dacht voor taal in de human­io­ra, zon­der daarmee de ver­ant­wo­ordelijkheid in de schoe­nen van indi­vidu­ele leerkracht­en te schuiv­en.

Bei­de heren zien het prob­leem echter in een ruimere maatschap­pelijke con­text. Er is een nieuwe manier van vri­jeti­jds­beste­d­ing onder de jeugd in de vorm van games en sociale media. Deze beeld- en sms-cul­tu­ur zorgt ervoor dat de jon­geren min­der volzin­nen schri­jven en boeken lezen. Pon­net vat het con­trast met het verleden samen in de vol­gende boutade: “Dos­to­jevs­ki en Toer­gen­jev waren mijn vrien­den. Wie zegt dat van­daag nog?” Lange, schriftelijke uiteen­zettin­gen lezen ger­aakt in onbruik en zorgt ervoor dat stu­den­ten min­der in staat zijn de nar­ratieve struc­tu­ur van tek­sten te ontle­den.

Een toekomst voor taal?

Ver­plaetse is nog afwach­t­end om uit­sprak­en te doen over het resul­taat van de nieuwe aan­pak van schri­jf­vaardighe­den in de oplei­d­ing Recht­en. Door­dat het nog maar een recente wijzig­ing is in het leer­pro­gram­ma, is er nog geen zicht op het effect op bach­e­lor- en mas­ter­proeven. Het is ook nog wacht­en op de eerste stu­den­teneval­u­aties. Net als Pon­net, beveelt hij Taalon­thaal aan voor verdere onder­s­te­un­ing. Dit is het overkoe­pe­lend schri­jf­cen­trum van de UGent, waar je een indi­vidu­ele afspraak kan mak­en om papers na te lezen en work­shops kan vol­gen over acad­emisch schri­jven.

De toekomst zal uitwi­jzen of deze ini­ti­atieven hun gewen­ste vrucht­en afw­er­pen en of ze de aanzet geven tot meer aan­dacht voor taal aan onze uni­ver­siteit.