R2D2 als collega

Robots heb je in alle soorten en mat­en: van schat­tige, hulp­vaardi­ge Wall‑E’s tot hyper­in­tel­li­gente pro­duc­tiemon­sters die met veel plezi­er onze kansen op de arbei­ds­markt oppeuze­len. In het kad­er van de ten­toon­stelling ‘Hel­lo, Robot.’, een van de Out-Of-The-Box-ten­toon­stellin­gen in samen­werk­ing met de Uni­ver­siteit Gent, organ­iseert denk­tank GentM maan­delijks een debatavond rond robot­i­ca. ‘Robots en Werk’, waarin Robo­vi­sion-CEO Jonathan Berte getu­igde over zijn toekom­stvisie, mocht de spits afbi­jten.

“Could a robot do your job?” luidt de vraag nog voor je het Design­mu­se­um betreedt. Hij wordt gesteld door een span­doek dat over de Jan Brey­del­straat reikt. Het is een prangende vraag. Een groot deel van de tak­en waar mensen hun lev­en aan wij­den, kan effi­ciën­ter, beter en goed­kop­er uit­gevo­erd wor­den door machines. Er gaat geen maand voor­bij of het jour­naal steekt van wal met bericht­en over een zoveel­ste ontslag­golf. Het beeld dat van­daag bestaat is dat vooral laaggeschoolde jobs in de indus­triesec­tor getrof­fen wor­den, maar niets is min­der waar: ook de zoge­naamde ‘white col­lar jobs’ voor hoogopgelei­den, zoals accoun­tants en juris­ten, komen in de gevaren­zone. “We bevin­den ons in een over­gangspe­ri­ode. Ook radi­olo­gen en juris­ten kun­nen bin­nenko­rt ver­van­gen wor­den”, vertelt Berte. Zijn bedri­jf, Robo­Vi­sion werkt immers volop aan nieuwe meth­o­d­en om het poten­tieel van robots te ver­groten via arti­fi­ciële intel­li­gen­tie.

Deep Learning

Robo­Vi­sion bouwt zelf geen robots, maar biedt bedri­jven de tech­nol­o­gis­che know-how aan om over te stap­pen op geau­toma­tiseerde pro­duc­tie. Het bedri­jf is gespe­cialiseerd in ‘Deep Learn­ing’ en geeft zo als het ware een ‘brein’ aan de machines. Deep Learn­ing is een tech­niek waar­bij machines aan de hand van een ‘neu­raal netwerk’ in staat zijn om zelf input te inter­preteren en oplossin­gen voor een bepaalde taak te bedenken. Hun prob­leemo­plossend ver­mo­gen is dus niet meer op ‘als x, dan y’-algoritmes gebaseerd, maar geeft robots de mogelijkheid om meer par­al­lel en zelf­s­tandig te ‘denken’.

Een van de pronkstukken van Robo­Vi­sion zijn de zelflerende plan­t­jes­ro­bots die bij Flo­ren­sis in Dor­drecht geïn­stalleerd zijn. Deze machines plukken jonge plan­t­jes van een band en planten ze ver­vol­gens in kleine pot­jes, zon­der de plan­t­jes te beschadi­gen. Wan­neer er nieuwe plan­t­jes over de band rollen, hebben de robots zichzelf na slechts 50 sec­on­den al een tech­niek om met de nieuwe plan­t­jes om te gaan aan­geleerd.

Cobots

Ook het psy­chol­o­gis­che aspect wordt niet uit het oog ver­loren. In de toekomst zal ‘werken’ gedom­i­neerd wor­den door onze rob­o­t­achtige kom­pa­nen en zal de mens het risi­co lopen zich niet meer thuis te voe­len op zijn geau­toma­tiseerde werk­plek. Wan­neer al je co-werk­ers gemene com­put­ers zijn en de HR-man­ag­er er ook een is, dan kan je als gepeste werkne­mer echt geen kant meer op. Om die reden ontwierp Berte samen met Jan De Coster van Slight­ly Over­done een com­mu­ni­catieve robot die een vrien­delijke, menselijke indruk opwekt: de cobot WALT staat opgesteld in een Audi-fab­riek in Brus­sel en het gerucht gaat de ronde dat hij zo goed geïn­te­greerd is dat hij de bij­naam ‘baby Geert’ gekre­gen heeft. De robot heeft immers een vrolijk ‘smi­ley-face’ gezicht en hij kan wor­den aanges­tu­urd met behulp van gebaren. De robot­rev­o­lu­tie kan enkel sla­gen als de mens zich als homo faber gewaardeerd en belan­grijk voelt. “Het is een kwest­ie van de juiste bal­ans tussen effi­ciën­tie en human­iteit te vin­den”, vat Berte samen.

“Het is kwest­ie van de juiste bal­ans tussen effi­ciën­tie en human­iteit te vin­den” – Berte

Daar­naast doet ook de ver­hoogde vei­ligheid het humeur van de werkne­mers veel goed. Vroeger wer­den arbei­ders en robots geschei­den door vei­lighei­d­skooien, omdat de ‘oliedomme’ machines geen sen­soren had­den om de menselijke arbei­ders mee op te merken, wat tot lev­ens­gevaar­lijke sit­u­aties kon lei­den. Maar ook hier biedt de tech­nolo­gie soe­laas. Mod­erne robots zoals WALT zijn door hun ther­mis­che sen­soren daar­ente­gen vol­strekt ongevaar­lijk voor hun baas­jes. Het is meestal bevorder­lijk voor de werks­feer als de kans op over­li­j­den daalt.

Sociale Dumping?

Het gaat dus om machines van een heel ander niveau dan de assem­blage-een­heden die Fords in elka­ar schroeven ten koste van Lim­burg­ers. De nieuwe gen­er­atie AI kan zelf­s­tandig leren, patro­nen herken­nen en prob­le­men oplossen. Kor­tom, ze kan zich net als een mens gedra­gen, maar dan zon­der onze beperk­te hersen­ca­paciteit. “De toekomst zal er heel anders uitzien dan de samen­lev­ing van­daag”, verzek­ert Berte. Jobs die voor­lop­ig nog een menselijke hand vereisen, zoals boekhoud­er en chirurg, kun­nen moeit­eloos door de men­sachtige robots wor­den uit­gevo­erd. Boven­di­en eisen ze geen loon, houden ze zich niet aan de 38-ure­n­werk­week en mak­en ze een pak min­der fouten dan ver­moei­de werkne­mers op een maandagocht­end. Automa­tis­er­ing is als het ware de ultieme vorm van sociale dump­ing, waar zelfs Mar­i­anne Thyssen geen vat op heeft.

Robopoly

Masale werk­loosheid zou weleens de hoek­steen van de maatschap­pij van de toekomst kun­nen wor­den

Mas­sale werk­loosheid zou dus wel eens de hoek­steen van de maatschap­pij van de toekomst kun­nen zijn. Dat klinkt beangsti­gend wan­neer we het met de bril van van­daag op bek­ijken, maar het schept ook een enorm poten­tieel. Wan­neer je even weg­droomt, stel je je een maatschap­pij voor waarin nie­mand meer hoeft te werken en we alle­maal de hele dag lekker niets doen: il dolce far niente. Iedereen beschikt over een per­soon­lijke robot­slaaf die verzek­ert dat onze voor­raad kavi­aar en lev­er­paté nooit opdroogt. Toch denkt Berte niet dat het zo’n vaart zal lopen: “De robots zullen ook jobs creëren. Min­stens even veel als ze er deden verd­wi­j­nen”, klinkt het. “Ze zullen immers voor een gigan­tis­che hoeveel­heid nieuwe pro­ducten en behoeften zor­gen.” De nieuwe jobs zullen wel een heel andere skillset vereisen vol­gens Berte: “Het is belan­grijk dat het onder­wi­jssys­teem zich aan­past aan de nieuwe jobs. Voor­lop­ig is het nog veel te veel lijst­jes van buiten blokken. Daar heb je niets aan, dat kun­nen robots toch veel beter. Het onder­wi­js zou zich meer moeten focussen op de psy­chol­o­gis­che ontwik­kel­ing van de mens, op hoe hij leert, op wat de leer­lin­gen echt inter­esseert. Cre­ativiteit en ICT-vaardighe­den moeten cen­traal staan in het nieuwe sys­teem.” Er zijn nog meer hin­dernissen voor een ges­laagde robot­i­carev­o­lu­tie. “Er is inder­daad een zek­er risi­co op monop­o­lievorm­ing”. Momenteel is het meren­deel van de spit­stech­nolo­gie geïn­stalleerd bij een beperkt aan­tal kap­i­taalkrachtige multi­na­tion­als en wan­neer de robots plot­sel­ing veel pro­duc­tiev­er wor­den, is het te laat voor de anderen om aan te sluiten. Het moge duidelijk zijn: the future is now.

De jobs van de toekomst zullen een heel andere skillset vereisen