Punten leren ons niet veel

Je kent het lied­je waarschi­jn­lijk al. Na maan­den blokken klik je op ‘Pun­ten­li­jst afdrukken’ en ver­schi­jnt er een pdf met een aan­tal scores op twintig. Miss­chien een paar teko­rten, miss­chien een paar ont­goochelin­gen of juist posi­tieve verassin­gen. Al zeer lang berust ons onder­wi­jssys­teem op deze meth­ode. De stu­dent moet zelf leren inschat­ten hoe hij of zij moet tew­erk­gaan. De pro­fes­sor moet lessen voor­berei­den en dan één test opmak­en, maar daar bli­jft het dan ook bij. Vaak is die prof dan ook alleen bezig met deze tij­drovende taak, en moet hij of zij elk jaar telkens een hon­derd­tal stu­den­ten onder­wi­jzen. De kosten tegen­over de bat­en zijn in dat opzicht redelijk laag, maar stel u nu eens de vol­gende vraag: wat is leren nu eigen­lijk en zijn onze oplei­din­gen daar wel écht mee bezig? 

Ik denk dat velen het met de vol­gende stelling eens zouden zijn: eigen­lijk leren we in het huidi­ge sys­teem niet zó veel. Of lat­en we zeggen dat het niet opti­maal gebeurt.

Leren is een vorm van veran­der­ing, waar­bij er iets ‘nieuws’ optreedt: een bepaalde manier van denken of van han­de­len bijvoor­beeld. In neu­rol­o­gis­che ter­men, gaat het om wijzigin­gen van de synapsen; dat zijn de kleine uit­lop­ert­jes van neu­ro­nen die nieuwe con­nec­ties aan­leggen bij zijn dicht­bi­jz­i­jnde buren. Op die manier zal je de wet­ten van New­ton onthouden – net zoals je leert autori­j­den, of een nieuwe melodie leert zin­gen. Het enige ver­schil tussen deze opge­somde sit­u­aties is dat ze ver­schil­lende gebieden van de herse­nen activ­eren.  

Pas onder bepaalde omstandighe­den gaan synapsen werke­lijk en lang­durig een nieuwe verbind­ing aan. Een daar­van is het regel­matig gecon­fron­teerd wor­den met fouten. Zon­der fouten valt er namelijk maar weinig te leren. Het leren met een eigen beo­ordel­ing van presta­tie ver­loopt veel moeiza­mer en is bij­zon­der onder­he­vig aan inschat­tings­fouten. Het is juist door een dis­crepantie te zien tussen de verwachte en de eigen­lijke uitkomst dat we werke­lijk inzien dat we moeten veran­deren. Dat is trouwens eve­neens hoe arti­fi­ciële intel­li­gen­tie voor een deel func­tion­eert. Je kan een com­put­er­pro­gram­ma con­fron­teren met aller­lei infor­matie, maar meestal is de beste manier om zijn presta­ties te ver­beteren het door mid­del van een (directe) fout zijn gedrag te lat­en aan­passen – net zoals het bij de mens zou horen te gebeuren.

Eigen­lijk leren we met het huidi­ge sys­teem niet zó veel

Nochtans is het mak­en van fouten juist het­geen de uni­ver­siteit ons vraagt om zo veel mogelijk te ver­mi­j­den: fouten mak­en voelt immers slecht. Een teko­rt is voor som­mi­gen zelfs de hard­ste steek in hun buik die ze in hun lev­en zullen voe­len. Maar wat maakt dat ons? Maakt dat ons nieuws­gierig en zelfverzek­erd? Geeft dat ons het gevoel dat we de wereld aankun­nen? Maakt dat ons, zoals onze uni­ver­siteit zo mooi van zichzelf beweert, ‘dur­vende denkers’? Of eerder mensen die met vrees en stress hun denken gaan uitschake­len en ze gaan toet­sen ten opzichte van de ken­nis van iemand anders?

Ik zit nu in mijn voor­laat­ste jaar en eerlijk gezegd heb ik – denk ik – per­soon­lijk zo veel meer gehaald uit het schri­jven en dis­cus­siëren met mensen van zo’n beet­je over­al ter wereld om te begri­jpen hoe de wereld in elka­ar zit. Met alles wat ik naast de unief heb gedaan, heb ik langza­mer­hand wel de indruk gekre­gen meer vat te kri­j­gen op mijn lev­en. Het is nog steeds lastig, maar ik hoop volop dat ik nog veel fouten zal kun­nen mak­en.

Dit eve­neens om dit bericht te lat­en horen aan iedere stu­dent, en in het bij­zon­der aan eerste­jaarsstu­den­ten: laat je niet afschrikken door pun­ten. Het zijn maar cijfers. Ze zijn niet wat velen menen dat ze zijn.