Piraten tegen establishment

Afsögn takk! 

Met span­ning werd er uit­gekeken naar de verkiezin­gen op de laat­ste zater­dag van okto­ber. Piratár zou immers de groot­ste par­tij kun­nen wor­den en het hele tra­di­tionele poli­tieke scala van Ijs­land wegve­g­en. Voor een gid­s­land voor vele Europese lan­den kan dat wel tellen. Toch werd de verwachte 22,6% naar bene­den gehaald tot ‘slechts’ 14,5%. Hoe is het zover kun­nen komen?   

We horen het steeds vak­er: IJs­land heeft een zeer hoge lev­ens­stan­daard, de beste gen­der equal­i­ty, weinig werk­loosheid … En toch tekent zich op het land van glet­sjers en vulka­nen ook een donkere schaduwz­i­jde af: haar poli­tiek en diens invloed in de banken­wereld. De afgelopen jaren kende Ijs­land namelijk heel wat finan­ciële malaise – zoals in 2008 – en cor­rup­ti­eschan­dalen rond de Pana­ma Papers, waar­door pre­mier Sig­mundur David Gunnlaugs­son zelfs moest aftre­den. Iedereen herin­nert zich het film­p­je wel van Gunnlaug­son die – alles ontken­nend – de jour­nal­ist heel onbe­holpen buiten­bon­jourde. Dat naast de min­is­ter ook een groot deel van het kabi­net bij de Pana­ma Papers betrokken was, werd door de buiten­landse media min­der in de aan­dacht gebracht. De woede van het IJs­landse volk kolk­te tot nooit geziene hoogte. De IJs­lan­ders gin­gen mas­saal de straat op tegen de cor­rup­tie. 

“De woede van het IJs­landse volk kolk­te tot nooit geziene hoogte.” 

Piratár

In tegen­stelling tot in heel wat Europese lan­den wer­den de Ijs­landse banken zeer streng ter ver­ant­wo­ord­ing opgeroepen. Uit de naweeën van die her­vormin­gen kristalliseer­den zich protesten als tegen­re­ac­tie. In 2012 richt­ten inter­ne­tac­tivis­ten, waaron­der Smári McCarthy, Piratár op. Een belan­grijk wapen­feit van de pirat­en bestond in het voors­tel om Edward Snow­den asiel te ver­lenen.

Vol­gens experts is een stem voor de pirat­en vooral een stem tegen het estab­lish­ment. De par­tij heeft als voor­naam­ste par­ti­jpun­ten vri­je toe­gang tot infor­matie, min­der cen­trale macht voor de over­heid, het recht op eigen pri­va­cy, en de absolute bescherming van vri­je mening­suit­ing. Het Social Sci­ence Research van de Uni­ver­siteit van Ijs­land voor­spelde in de laat­ste week voor de verkiezin­gen dat Piratár maar lief­st 22,6% van de stem­men zou halen. Dat bleek nu toch ferm over­dreven te zijn. De cen­trum­rechtse Onafhanke­lijkhei­dspar­tij bli­jft met 30% de groot­ste, gevol­gd door de Groe­nen met 16,2%. 

“De peilin­gen bleken ferm over­dreven te zijn.”

De Bernie Sanders van Ijsland

Qua oriën­ter­ing is het moeil­ijk Piratár op een poli­tieke links-rechtss­chaal te zetten, daar ze stem­men kapen van zowat alle tra­di­tionele par­ti­jen die genoeg hebben van ‘het’ sys­teem. Wie inter­views van hen leest, kri­jgt vooral een linkse, soms anar­chis­tis­che indruk. Dat laat­ste is een kolf­je naar de hand van de tegen­standers dat vaak gebruikt wordt om de piraten­par­tij te mar­gin­alis­eren. Daar­naast lijkt ook hun machtsstruc­tu­ur op losse schroeven te staan: zo is er bijvoor­beeld geen vast­be­noemde voorzit­ter, omdat de organ­isatie zo weinig mogelijk hiërar­chie wil. Degene die het meest spreekt in de media en de rol deels claimt is Bir­git­ta Jóns­dót­tir. Zij is zek­er geen typ­is­che polit­i­ca. Naast dichteres was ze ook de voor­ma­lige woord­vo­er­ster van Wik­iLeaks. Die com­bi­natie omschri­jft ze op haar Twit­ter-account als ‘poet­i­cian’. Vol­gens de krant Morgun­bla­did is zij het gezicht van de weer­stand tegen de cor­rupte politi­ci. “Zij is de Bernie Sanders van IJs­land”, klinkt het dan weer bij Wash­ing­ton Post. Fun fact: ze heeft al blauw haar gehad – stel u dat bij Joke Schau­vliege eens voor. 

“Een van de tak­en waar de nieuwe coal­i­tie zich sterk zal mee moeten bezighouden, is toerisme.”

Alþingi

Wat de pirat­en nu gaan doen, is nog niet hele­maal duidelijk. Wel staat vast dat de pirat­en negen zit­jes in de Alþin­gi – het oud­ste nog bestaande par­lement – hebben gekaapt. Het eenkamer­sys­teem werd er pas in 1991 ingevo­erd. Een coal­i­tie vor­men zou nog ‘op z’n Bel­gisch’ kun­nen ver­lopen. De pirat­en hebben zich immers al meer­maals van de tra­di­tionele par­ti­jen gedis­tantieerd. Een mogelijkheid bestaat er nog in dat de jonge pro-Europese, lib­erale par­tij Viðreisn zich op zal wer­pen als coal­i­tiepart­ner. Een van de tak­en waar de nieuwe coal­i­tie zich sterk mee zal moeten bezighouden is het toerisme, dat zich sterk begint te exploderen op Ijs­land. Vol­gens Mar­ti­jn Grim­mius, ver­slaggev­er voor NPO Radio, komen er inmid­dels zes keer méér toeris­ten dan dat er mensen op het eiland wonen.