Nacht van de Vrijdenker 2019

Zater­dag 9 novem­ber bracht de Vooruit der­tig van de meest vooraanstaande denkers uit bin­nen- en buiten­land samen om te dis­cus­siëren over de heden­daagse vra­gen die er vol­gens hen toe doen. Ver­spreid over vier zalen kon­den de bezoek­ers lezin­gen, pan­els en debat­ten bij­wo­nen die hen met het nodi­ge hersen­vo­er terug naar huis stu­ur­den. De avond bood voor elk wat wils: zow­el cul­turele, maatschap­pelijke, geschied­kundi­ge als ethis­che the­ma’s kwa­men aan bod. Voor wie de gedacht­en liev­er tot zich laat komen, was er aan­bod in overvloed. Maar ook de iets actie­vere vri­j­denkers kon­den hun gedacht­en vol­doende botvieren. Het was namelijk mogelijk om in de foy­er te par­ticiperen in een gesprek op de filoso­fa.

Een debat over racisme met Maarten Boudry

Het is gebruike­lijk dat het eerste debat in de groot­ste zaal van het even­e­ment ook meteen één van de grootst even­e­menten is van de avond. Zo mocht vorig jaar wereld­beroemde psy­choloog Steven Pinker begin­nen met een lez­ing over zijn boek ‘Enlight­en­ment Now’. Het eerste was dit maal een debat over racisme. Na Pinker kon je wel spreken van een behoor­lijke down­grade.

Boudry had geen enkele spe­cial­isatie betr­e­f­fende dit onder­w­erp

Het debat bestond uit drie sprek­ers: Naima Charkaoui, politi­cologe en oud-coör­di­na­tor van het Min­der­he­den­fo­rum, Pieter-Paul Ver­haeghe, soci­oloog gespe­cialiseerd in dis­crim­i­natie en prak­tijk­testen, en Maarten Boudry. Het offi­ciële debat betrof de vraag of er van­daag de dag meer of min­der racisme is dan vroeger, naar aan­lei­d­ing van een uit­spraak in het recente boek van mijn­heer Boudry. De irrel­e­vantie van deze vraag bleek uit wat vol­gde in het debat. “Dat er nu min­der racisme is dan pak­weg hon­derd jaar gele­den, wil niet zeggen dat er geen racisme meer is of dat dat racisme niet meer kan terugkomen”, ver­wo­ordde mevrouw Charkaoui het mooi.

Wat vol­gde was een lange en, op veel momenten, pijn­lijke dialoog tussen Boudry en de andere twee sprek­ers. Welke woor­den gebruikt iemand om bepaalde vor­men van dis­crim­i­natie te omschri­jven? Welke vor­men van dis­crim­i­natie en racisme moeten we de wereld uit kri­j­gen? Wat duidelijk was, was het feit dat Boudry geen enkele spe­cial­isatie had betr­e­f­fende dit onder­w­erp en vaak nogal onge­makke­lijk moest mee­hollen. Als pub­liek bleef je achter met veel onbeant­wo­orde vra­gen en één nieuwe vraag: waarom de organ­isatie Boudry pre­cies voor dit pan­el had uitgen­odigd.

Zijn polarisatie en radicalisme goed?

Christophe Busch, mas­ter in Holo­caust and geno­cide stud­ies, en Koert Debeuf, auteur van onder meer ‘Tri­bi­liza­tion: Why War Is Com­ing’ gaan in de prachtige Balza­al van de Vooruit in gesprek over polar­isatie en rad­i­calis­er­ing.

Eerst en vooral bespreken ze het begrip ‘polar­isatie’ zelf. Vol­gens hen is het begrip eerder neu­traal dan de negatieve con­no­tatie die men nu vaak het woord toeschri­jft. Polar­isatie kan ver­rijk­end zijn, we kun­nen ons slechts inleven in bepaalde prob­le­men die som­mige groepen ervaren als we erken­nen dat we ver­schillen van hen en daarom ook ver­schil­lende sit­u­aties op ver­schil­lende manieren kun­nen ervaren. Polar­isatie wordt echter wel slecht als men begint te redeneren vanu­it een doorge­dreven wij-zij-denken en andere sociale of etnis­che groepen demoniseert. Dit gebeurt ook wan­neer men pleit voor een uitzetting van mensen uit de maatschap­pij of buiten de lands­gren­zen op basis van hun lid­maatschap van een of meerdere van deze cat­e­gorieën.

Rad­i­cale beweg­in­gen proberen veran­der­ing te bren­gen bin­nen het wet­telijke kad­er

Ook het woord ‘rad­i­calis­er­ing’ vergt vol­gens Busch en Debeuf enige nuance. Rad­i­calis­er­ing op zich is vol­gens hen niet negatief. De suf­fraget­te­be­weg­ing die streed voor het vrouwen­stem­recht was bijvoor­beeld zeer rad­i­caal voor haar tijd. Rad­i­cale beweg­in­gen proberen veran­der­ing te bren­gen bin­nen het wet­telijke kad­er. Wan­neer het gevaar­lijk wordt, is wan­neer rad­i­cale gedacht­en over­gaan naar extrem­istis­che gedacht­en. Extrem­isme pleit niet voor een evo­lu­tie maar een rev­o­lu­tie, vaak met geweld­dadi­ge mid­de­len en door het breken van de wet om een punt over te bren­gen. Of zelfs het realis­eren van een nieuwe strafwet. Neem bijvoor­beeld Sharia4Belgium, tegen wie dan ook vero­ordelin­gen wer­den uit­ge­spro­ken omwille van hun extrem­istis­che aard.

Da’s pas straf

De gevan­genis­straf: een vri­jheid-berovende manier om de maatschap­pij te bescher­men. Maar gevan­genis­straf­fen zijn (gelukkig) zelden lev­enslang: na jaren een­za­amheid, afges­loten van de rest van de wereld, stromen deze mensen vaak weer buiten. Ongeveer 70% van de gedeti­neer­den ple­gen echter een tweede delict nadat ze hun cel ver­lat­en. In deze lez­ing dook dus deze cen­trale vraag op: kan het dan anders?

Hans Claus, gevan­genis­di­recteur en eve­neens stichter van het VZW De Huizen, kreeg het idee om de grote muren stuk­jes lager te bouwen en deze crim­ine­len in een kleine ruimte op te van­gen. Ze zit­ten dan wel opges­loten, maar toch pre­cies thuis. Jesse Mei­jers, onder­zoek­er aan de Uni­ver­siteit van Ams­ter­dam, deed daar­naast onder­zoek naar de rol van slaap in het stellen van agressief gedrag: dereg­u­latie in de slaap­pa­tro­nen, zo blijkt, ver­hoogt de kans op geweld de vol­gende ocht­end. Ook bleek recent onder­zoek aan te tonen dat een ther­a­pie beter werkt als men aan­dacht heeft voor een gezonde lev­enssti­jl. Alle zak­en die van­daag de dag weinig aan bod lijken te komen. Inno­vaties en oplossin­gen zijn dus pas mogelijk als de bevolk­ing er ook achter staat. Tij­dens het gesprek stelde men echter dat “de gevan­ge­nis meer en meer op een hotel gaat lijken”. “Je hebt veel weten­schap­pelijk onder­zoek, maar het voet aan de grond doen kri­j­gen in de prak­tijk is alti­jd lastig”, stelde Lisa Cor­net, neu­ro­crim­i­noloog aan de Uni­ver­siteit van Twente, vast tij­dens ons inter­view. Het onder­buikgevoel dat mensen moeten boeten voor hun daden, blijkt moeil­ijk weg te jagen. 

Gratis plastische chirurgie voor iedereen!

Onder­tussen klinken enkele vor­men van dis­crim­i­natie zoals racisme en sek­sisme erg bek­end in de oren, maar een min­der bek­end broert­je van deze fam­i­lie is look­ism. Look­ism is dis­crim­i­natie tegen mensen die we zouden beschouwen als min­der aantrekke­lijk. Vol­gens bio-ethisch filosoof Francesca Min­er­va, die haar lez­ing gaf over dit onder­w­erp, mogen we niet dis­crim­ineren op vor­men van dis­crim­i­natie. Wij zijn geen Gut­men­schen en dis­crim­ineren op basis van uiter­lijk is iets wat we alle­maal (on)bewust doen. Het gevolg hier­van is een negatieve impact op zow­el indi­vidu als maatschap­pij. Min­er­va haalde enkele cijfers aan tij­dens haar lez­ing die toon­den dat ‘min­der aantrekke­lijke’ mensen gemid­deld min­der geld ver­di­enen dan ‘meer aantrekke­lijke’ mensen.

Maar wat houdt meer en min­der aantrekke­lijk zijn nu pre­cies in? De per­cep­tie van schoonheid ligt vol­gens haar ergens tussen evo­lu­tion­air aange­boren en soci­aal-cul­tureel aan­geleerde voorkeuren. De oploss­ing die Min­er­va aan­haalt, speelt dan ook in op die bei­de aspecten. Er moet meer gedaan wor­den aan de heersende schoonhei­d­snor­men door meer diverse mensen in beeld te bren­gen en body-pos­i­tiv­i­ty te stim­uleren. Dat is vol­gens haar echter niet genoeg om het biol­o­gis­che aspect aan de kant te zetten, dus pleit ze voor volledig terug­be­taalde plas­tis­che chirurgie. Mensen die zichzelf lelijk vin­den en daaron­der lij­den, zouden een beroep kun­nen doen op door de over­heid gereg­uleerde en terug­be­taalde plas­tis­che chirurgie. “We hebben er de tech­nolo­gie voor, dus waarom zouden we dat dan niet inzetten om het mensen­lijke leed te ver­min­deren?” besluit Min­er­va.

Zit! Lig! Flinke jongen

Op de zold­er van de Vooruit neemt Diana Fleis­chman het pub­liek mee in een ver­haal van manip­u­latie, trainen en con­di­tioneren. Geen vet coole truc­jes die je je hond aan­leert, maar wel je boyfriend! De kleine Amerikaanse is een evo­lu­tion­air psy­chologe die uit­gaat van bepaalde gedrags­matighe­den en han­delin­gen, die inge­bakken zit­ten in onze natu­ur, ver­wor­ven doorheen onze ontwik­kel­ing. Haar monoloog ‘How to train your boyfriend’ maakt duidelijk dat de vrouw in zich een resem aan karak­ter­istieken en manip­u­latieve kun­sten draagt. Makke­lijke stem­mingswis­selin­gen, gede­tailleerde gezicht­suit­drukkin­gen en een beter geheugen zouden de vrouw in staat stellen om haar part­ner te manip­uleren en zo haar vriend­je te dwin­gen om zak­en te doen en, in prim­i­tie­vere vor­men van de men­sheid, om te kun­nen over­leven.

Ze ziet het ook bred­er. We zijn alle­maal onder­he­vig aan sterke externe manip­u­latie, en eigen­lijk zit het in ons alle­maal. In een­der welke relatie zijn we ‘the evolved train­er’, waar­bij we anderen vor­men om onszelf te faciliteren en con­flicten te ver­mi­j­den.

Je vriend­je doet ongevraagd de afwas en wordt beloond met een orgasme

Toch zegt ze dat vrouwen meester­essen zijn in con­di­tioner­ing. Met het stan­daard­pa­troon van beloning en straf rea­geren ze op gewen­ste of ongewen­ste acties en met behulp van bijvoor­beeld seks als hon­den­s­noep­je, gaan ze het doen en lat­en van hun vriend­je kun­nen bepalen. Fleis­chman merkt op dat gedrag dat lei­dt tot gevol­gen die de vrouw wil, wordt ver­sterkt en het stoute wordt terugge­dron­gen. Meer zelfs: zulke belonin­gen zouden lei­den tot cre­ativiteit en nog beter gedrag. Dolfi­j­nen in een aquar­i­um zouden nieuwighe­den tonen voor een extra vis­je of twee, je vriend­je doet ongevraagd de afwas en wordt beloond met een orgasme.