Meer schermtijd voor diversiteit

“Man­nen verte­gen­wo­ordi­gen ongeveer 75 tot 80 pro­cent van de mensen die op het beeld­scherm ver­schi­j­nen”, zegt Sofie Van Bauwel, pro­fes­sor media- en gen­der­stud­ies aan de UGent. “Dit per­cent­age geldt voor fic­tie, maar ook voor non-fic­tie. Bij nieuwsprogramma’s zijn de ankers, jour­nal­is­ten en geïn­ter­view­den vooral man­nen. Achter de scher­men is de sit­u­atie nog slechter, maar daarover zijn weinig cijfers beschik­baar omdat de sec­tor een grote in- en uit­stroom kent. We zien wel dat slechts vijf­tien tot twintig pro­cent van de regis­seurs en sce­nar­is­ten vrouwen zijn.” 

Hoe komt het dat, net zoals in veel delen van het pro­fes­sionele lev­en, het moeil­ijk is voor vrouwen en andere sec­toriële min­der­he­den om door ‘het glazen pla­fond’ te stoten? “Het finan­ciëring­sprincipe van films speelt hier­bij een grote rol”, aldus Van Bauwel. “Vanaf je een suc­cesvol gesub­si­dieerd project afgeleverd hebt, is de kans om lat­er sub­si­dies te kri­j­gen got­er. Beslissin­gen over die sub­si­dies liggen echter vaak in de han­den van man­nen, waar­door vrouwelijke kan­di­dat­en meestal genegeerd wor­den.” 

Man­nen verte­gen­wo­ordi­gen 75 tot 80 pro­cent van de mensen op het beeld­scherm 

“Deze the­o­rie geldt ook bij de uitreik­ing van film­pri­jzen als de Oscars. Juryle­den vellen een oordeel over films op basis van wat ze zelf goed vin­den. Mensen zullen films nomineren omdat het lijkt op wat ze zelf mak­en of iets dat dom­i­nant aan­wezig is in de samen­lev­ing. Tot voor kort waren het bij­na alle­maal cis‑, witte, het­erosek­suele juryle­den van mid­del­bare leefti­jd die besloten over de nom­i­naties, dus is het ergens logisch dat het meren­deel van de win­naars ook uit die groep kwam.”

De strijd voor diversiteit 

De prob­le­men mogen dan wel duidelijk zijn, maar wie heeft de oploss­ing in han­den: de belei­ds­mak­ers, de sec­tor of de kijk­er? Van Bauwel stelt dat alle spel­ers hun kracht­en zullen moeten bun­de­len om dit prob­leem aan te kaarten. “Ten eerste is er nog werk bij het aan­vra­gen van financier­ing voor een audio­vi­sueel project. Er zou een soort keurmerk moeten gebruikt wor­den dat garan­deert dat pro­du­cen­ten bin­nen hun pro­jec­ton­twik­kel­ing oog hebben voor diver­siteit. Het gaat hier­bij niet alleen over de medew­erk­ers van het project, maar ook over hoe je aan de slag gaat met even­wichtige beeld­vorm­ing op vlak van kleur, gen­der, leefti­jd of func­tionele diver­siteit.” 

Kun­nen diver­siteit­squo­ta bij het verde­len van pro­ject­fi­nancierin­gen een oploss­ing zijn? “Quo­ta bij het selec­tiepro­ces wor­den vaak gezien als dé manier om bij het prille begin van een project een bepaalde diver­siteit te garan­deren, aangezien diverse eisen automa­tisch tot diverse kan­di­da­turen lei­den. Het zou goed zijn dat we in de toekomst zon­der quo­ta zouden kun­nen, maar we zullen ze nog een tijd­je nodig hebben. Als de veran­der­ing op gang is gekomen, kan je die opnieuw achter­wege lat­en.”

Het cur­ricu­lum is drin­gend toe aan een fem­i­nis­er­ing en dekolonis­er­ing

“Eigen­lijk moet de stri­jd voor meer diver­siteit al in het onder­wi­js begin­nen. Het cur­ricu­lum is drin­gend toe aan een verdere fem­i­nis­er­ing en dekolonisatie. Je moet maar eens tellen hoeveel vrouwelijke regis­seurs er wor­den bespro­ken in film­vakken aan de uni­ver­siteit en hogesc­holen. Er zijn natu­urlijk veel min­der films gemaakt door vrouwen, maar er zijn zeer straffe din­gen gedaan. Er moeten meer diverse stem­men opgenomen wor­den in het lessen­pakket en die mensen moeten ook vak­er de kans kri­j­gen om les te geven aan film­sc­holen. Zo toon je dat er ook andere rolmod­ellen kun­nen zijn dan de stereo­types die nu het cur­ricu­lum beheersen.”

#MeToo als kantelpunt

In 2017 brak de #MeToo-beweg­ing uit. In het zog daar­van werd het belang van een grotere diver­siteit in de audio­vi­suele sec­tor duidelijk. “Aan de ene kant heeft #MeToo de diverse vor­men van grensover­schri­j­dend gedrag aan de kaak gesteld en wer­den er pro­to­collen en gedragscodes opgesteld. De vele getu­igenis­sen door­brak­en het taboe rond grensover­schri­j­dend gedrag, waar­door er een grotere bewust­word­ing is ontstaan. In de slip­stream van die dis­cussie is het ver­haal over het gebrek aan diver­siteit gevol­gd: dis­cussies over rep­re­sen­tatie op en naast het scherm en de loon­kloof kwa­men op de voor­grond. We zien nu ook dat de indus­trie echt op zoek is naar oplossin­gen voor die prob­lematiek en dat mensen zich organ­is­eren om die zak­en aan te pakken. Zo heb je in Bel­gië organ­isaties zoals WANDA en WIFTM Bel­gium die proberen om prob­le­men aan te kaarten, te wegen op het beleid en zicht­baarheid te creëren.”

Het belang en de opportuniteiten van diversiteit

Waarom is het nu zo belan­grijk om meer diver­siteit op het scherm te tonen? “Het principe ‘if she can see it, she can be it’ is van toepass­ing op een heel aan­tal groepen. Als je nooit een man in een zorg­func­tie ziet, is de kans ook klein dat je als man zult denken ‘dat is iets voor mij’ en zo kri­jg je ook min­der man­nen die doorstromen in zorg­func­ties.” Het­zelfde geldt voor de audio­vi­suele sec­tor. De media mogen dan wel geen exacte spiegel van de werke­lijkheid zijn, maar er is toch een aan­wi­js­baar ver­band. Diver­siteit tonen is even­zeer van groot belang in fic­tiegen­res. Aspecten van, bijvoor­beeld, sci­encefic­tion zoals futur­isme maakt het een uit­stek­end medi­um om over diver­siteit te fan­taseren en zo de gren­zen rond gen­deri­den­titeit te lat­en ver­vagen.”

De laat­ste jaren ontstond er gelei­delijk aan een ver­schuiv­ing naar het creëren van inclusief mate­ri­aal. “Vooral tele­visie- en stream­ing­plat­for­men zoals Net­flix besef­fen hoezeer het loont om meer mensen te verte­gen­wo­ordi­gen. Door de ver­schil­lende leefw­erelden van mensen weer te geven op het scherm gaan meer mensen zich zo kun­nen asso­ciëren met die ver­halen. Die shift bli­jft echter vaak beperkt tot de tele­visiew­ereld omdat die wat meer los staat van het auteur­saspect en het pres­tige van de cin­e­ma. Als film­mak­ers een breed pub­liek willen aantrekken, spe­len ze maar beter strate­gisch in op die nood aan diver­siteit. Kijk maar naar films als ‘Black Pan­ther’ of de films van Bilall Fal­lah en Adil El Arbi: die doen het zeer goed. Ze zijn het bewi­js dat rep­re­sen­tatieve, inclusieve en diverse beeld­vorm­ing loont.”