Make videos, not war

Vele groetjes vanuit de oorlog!

“My typ­i­cal day in a bomb shel­ter”: zo begint de virale Tik­Tok-video van Valer­ish, een jonge vrouw uit de Oekraïense stad Cherni­hiv. In de video die intussen al meer dan 45 miljoen keer bekeken werd, loopt de jongedame door de ruïnes van haar ver­woeste stad ter­wi­jl er schat­tige, idyl­lis­che muziek op de achter­grond speelt. Dagelijks maakt Valer­ish film­p­jes om de oor­logstafer­e­len in haar gebom­bardeerde stad weer te geven. Ze gebruikt hier­bij typ­is­che Tik­Tok-for­mats of ‑trends, waar­door de toon van de video heel iro­nisch en wrang aan­voelt.

Zo maakt ze bijvoor­beeld Tik­Tok-kookvideo’s, maar dan met rantsoener­ing. Of een cloth­ing haul, een shop­pingvideo waar ze nieuwe kledin­gaan­win­sten toont aan haar vol­gers. Alleen is de nieuwe kledij niet van de lokale Veld­straat, maar via human­i­taire hulp opges­tu­urd vanu­it andere Europese lan­den. Het zijn bizarre video’s omdat ze schri­j­nende beelden com­bineren met een iro­nis­che − bij­na grap­pige − onder­toon. Het laat je als Tik­Tok-gebruik­er met een onaan­ge­naam gevoel achter. Zek­er wan­neer je ver­vol­gens verder scrolt naar de gewoon­lijke Tik­Tok-bag­ger. De trends en pop­u­laire sounds voe­len leeg en fout.

#wartok

Intussen is Valer­ish uit haar schuilkelder te Cherni­hiv gevlucht en is ze via een Poolse omweg in Ital­ië terecht­gekomen. Die hele odyssee deelde ze met haar vol­gers, en ook haar lev­en als vluchtel­ing in Milaan kan gevol­gd wor­den. Valer­ish is echter niet alleen: tien­tallen Oekraïense jon­geren sturen à la Gen Z beelden van hun lev­en in ver­woeste ste­den de wereld in onder de hash­tag #wartok. Miljoe­nen Tik­Tok-gebruik­ers wor­den zo gecon­fron­teerd met shock­erende beelden van de dagelijkse oor­logsre­aliteit.

De video’s com­bineren schri­j­nende beelden met een iro­nis­che − bij­na grap­pige − onder­toon

Met de door­braak van de tele­visie in de jaren 60, kre­gen gezin­nen tij­dens de Viet­namoor­log voor het eerst oor­logs­beelden tot in hun huiskamers. Een vergelijk­ing kan gemaakt wor­den met de glob­ale impact die Tik­Tok van­daag heeft. De con­stante toe­stroom van beelden is zo nog veel directer en heeft meteen een glob­ale afzetmarkt. Bove­nal is het de intimiteit van per­soon­lijke video’s die hard inbeukt op de afs­tandelijkheid die het reg­uliere nieuws type­ert. Het is nog nooit zo moeil­ijk geweest om te ontken­nen dat het even­goed jouw lev­en had kun­nen zijn dat ontwricht werd door oor­log; ook jij had in die schuilkelder kun­nen zit­ten. 

Guns N’ Roses

Niet alleen tieners uit de burg­er­bevolk­ing gebruiken #wartok om hun belev­ing van de oor­log te delen met de wereld. Tegen­wo­ordig zijn sol­dat­en de groot­ste influ­encers van Oekraïne. Ter­wi­jl zware beats op de achter­grond een coole toon aangeven, zie je jonge sol­dat­en op tanks door het land rij­den, of zelfs dansen met zware gew­eren in hun han­den. Whut? Hoewel je je miss­chien kan afvra­gen of dat er niet licht­jes over is, liegen de kijk­ci­jfers niet. De dansende sol­dat­en wor­den telkens miljoe­nen keren bekeken.

De aard van het beestje

Het is niet ver­rassend dat Tik­Tok ook een grote bron van desin­for­matie is. Waar #wartok begon als een toon­beeld van hoe Oekraïn­ers de oor­log beleven, is het nu over­spoeld met zogezegde ver­slaggev­ing, dewelke vooral het doel heeft zoveel mogelijk onwaarhe­den te ver­sprei­den. Het zit in de aard van Tik­Tok om vluchtige clips van cir­ca vijf­tien sec­on­den viraal te lat­en gaan. Een film­p­je delen met je vrien­den is op geen enkel ander medi­um zo gemakke­lijk. Daaren­boven zijn de clips even snel weer weg als ze op je scherm ver­sch­enen zijn; je scrolt gewoon verder. Die vluchtigheid zorgt ervoor dat de tijd nemen om infor­matie te ver­i­fiëren gewoon over­bod­ig wordt. Een meer vrucht­bare grond voor vals nieuws kan je niet wensen. 

De vluchtigheid van Tik­Toks zorgt ervoor dat de tijd nemen om infor­matie te ver­i­fiëren gewoon over­bod­ig wordt

Boven­di­en was Tik­Tok vrij laks in het ver­wi­jderen van mis­lei­dende inhoud – een ver­wi­jt dat al langer dan enkel tij­dens de oor­log mee­gaat. Mid­den maart besloot het bedri­jf uitein­delijk om uploads vanu­it het Rus­sis­che grondge­bied te blokkeren. Dit was niet per se ges­tu­urd door een plotse ingev­ing het goede te willen doen, maar om het bedri­jf zelf te bescher­men tegen Poet­ins cen­su­ur­wet. Die zet namelijk een zware gevan­genis­straf op alle ver­sprei­d­ing van infor­matie die niet strookt met de Rus­sis­che over­hei­dsin­for­matie (lees: fabels en pro­pa­gan­da). Daaren­boven sla­gen som­mige Rus­sis­che influ­encers erin het ver­bod te omzeilen. Ze wor­den betaald door het Krem­lin om pro­pa­gan­da en desin­for­matie te ver­sprei­den.