Kerst: niet overal kerst

KWANZ-WASDA‑A

Kwan­zaa is een week lange vier­ing – klinkt alvast tof­fer dan die ene dag die wij kri­j­gen – die voor­namelijk gevierd wordt in de Verenigde Stat­en door Afro-Amerika­nen, maar ook door Afrikaanse gemeen­schap­pen in lan­den die deel uit­mak­en van Afrikaanse dias­po­ra – plaat­sen waar grootschalige migratie van Afrika­nen heeft plaats­gevon­den, zoals Brazil­ië, Frankrijk, Span­je en het Verenigd Koninkrijk. De vier­ing van Kwan­zaa vin­dt plaats van 26 decem­ber tot 1 jan­u­ari, en is spec­i­fiek gericht op de verering van het Afrikaanse erf­goed. De naam Kwan­zaa stamt af van Swahili zin ‘matun­da ya kwan­za’, wat ‘fruit van de eerst oogst’ betekent. Het werd voor het eerst gevierd in 1966 door Maulana Karen­ga, spec­i­fiek omdat er geen algemene Afrikaanse feestdag bestond. In de jaren 60 leefde de zwart-nation­al­is­tis­che beweg­ing namelijk sterk.

Kwan­zaa is erop gericht om de zeven principes van het Afrikaanse erf­goed te belicht­en. Een­heid, zelfde­ter­mi­natie, col­lec­tief werk en ver­ant­wo­ordelijkheid, coöper­atieve economie, doel­stelling, cre­ativiteit en geloof zijn deze kern­waar­den. Het cen­traal sym­bool van de Kwan­zaa-vier­ing is de kan­de­laar met zeven kaarsen: drie rode, een zwarte en drie groene. Deze staan ieder voor een van de zeven principes. Het is ook gebruike­lijk om te kle­den in tra­di­tionele Afrikaanse kledij, zoals kente (kleur­rijke stof) en kaf­tans voor vrouwen. Het gebeurt ook vaak dat Afrikaanse fam­i­lies die kerst wel vieren bepaalde ele­menten van Kwan­zaa zullen incor­por­eren in hun ker­stvier­ing.

CHANOE-ZITDA?

Cha­noe­ka is beter bek­end bij de ker­stvierende bevolk­ing. Dit joods feest duurt acht dagen – nog een dag meer, ik wil geen clichés over hebzucht beves­ti­gen – en staat ook bek­end als het feest van de licht­jes. Het woord ‘Cha­noe­ka’ betekent ‘inwi­jd­ing’ in het Hebreeuws. Hoewel de meeste joodse feesten hun oor­sprong vin­den in de Tenach, komt dit feest uit de apoc­riefe boeken van de Mac­cabeeën. Klinkt hei­dens als je het mij vraagt. Het is de vier­ing van het Cha­noeka­won­der. Iets met kruiken die magisch gevuld wor­den, waarschi­jn­lijk iets met alco­hol te mak­en, of was het nu olie? Soit, alleszins iets mirake­lig waar we waarschi­jn­lijk een les uit moeten leren, zoals die keer toen Jezus over water liep. Metaforen, para­bels, dat soort din­gen die je wel opgevan­gen hebt uit de gods­di­en­s­tles wan­neer je even stopte met rod­de­len over Rebec­ca.

Het belan­grijk­ste gebruik van Cha­noe­ka is het aansteken van de licht­jes. De kan­de­laar, de cha­noekia, heeft plaats voor negen kaarsen (eerst een dag extra, dan twee kaarsen extra, echte size queens, die joden). De mid­del­ste kaars wordt iedere dag van het feest aangesto­ken, gepaard met stan­daardritue­len. Uit­er­aard gaat een goed feest ook gepaard met lekker (?) eten. Latkes, een soort aar­dap­pel­pan­nenkoeken (klinkt over­heer­lijk, ja, echt waar, het smaakt me, bedankt) en soe­f­gan­iot, met jam gevulde Berli­jnse bollen, mogen niet ont­breken op het feest. Vooral omdat bei­de gerecht­en gebakken wor­den in olie, wat ver­wi­jst naar een of ander mirakel. In vele Bel­gis­che en Ned­er­landse gezin­nen wordt Cha­noe­ka gevierd in plaats van Sin­terk­laas, en wor­den op die dag al cadeaus uit­gewis­seld. Dit heeft geleid tot de ver­bas­taard­ing Cha­noeklaas. Serieus, Bel­gie en Ned­er­land? Wat een kut­wo­ord. Get your shit togeth­er.