Iedereen schizofreen

Stel: plots spookt er een raar idee door je hoofd. Je denkt bijvoor­beeld dat er zich een mon­ster onder je bed bevin­dt, dat er een man achter de deur staat of je meent je naam te horen ter­wi­jl er daar eigen­lijk nie­mand is. Komt dit bek­end voor? Schizofre­nie ken­merkt zich door dezelfde aard van gedragin­gen waar­bij het con­tact met de werke­lijkheid ver­sto­ord ger­aakt, met dit ver­schil dat het meestal gaat om een chro­nis­che en/of terugk­erende stoor­nis die vaak ontstaat in de jonge vol­wassen­heid. Anderen kun­nen dan weer een­ma­lig een psy­chose door­mak­en. 

“Mijn oom dacht dat hij de reïn­car­natie was van een Egyp­tis­che farao” – Eva

Schizofre­nie is een gevoelig onder­w­erp, en dit artikel zal zek­er niet over alle betwistin­gen een vast besluit vor­men. Ook som­mige getu­igen hebben in dit artikel een schuil­naam gekre­gen.

Wat is schizofrenie?

Schizofre­nie wordt geken­merkt door posi­tieve en negatieve symp­tomen. Let­ter­lijk betekent posi­tief dat er iets bijkomt, en negatief dat er vaardighe­den weg­vallen. Bij negatieve symp­tomen ziet men vaak ver­waar­loz­ing van zichzelf en ver­lies van sociale con­tacten, inter­esse, energie en plezi­er, en daar­bovenop ook nog eens cog­ni­tieve moeil­ijkhe­den. De posi­tieve symp­tomen omvat­ten hal­lu­ci­naties en wanen, ook wel respec­tievelijk waarne­m­ings- en denkstoor­nissen. 

“Mijn oom dacht dat hij de reïn­car­natie was van een Egyp­tis­che farao”, vertelt Eva, psy­cholo­gi­es­tu­dente aan de UGent die zelf veel fam­i­liele­den kent die onder de noe­mer van schizofre­nie wer­den geplaatst. “Hij dacht ook dat cola niet bestond en dat dat droog was, of dat alle beroemde mensen rep­tie­len zijn, net als ik en mijn papa. Dat soort absurde din­gen. Als elf­jarige is dat heel vreemd om te zien. Hij heeft zich dan na een reeks drugs­gere­la­teerde uitspat­tin­gen opges­loten in zijn apparte­ment en zichzelf ver­gast, tot zijn lichaam twee weken lat­er werd gevon­den. Ook de broer van mijn oma heeft mij voor een lange tijd rare bericht­en ges­tu­urd. Bijvoor­beeld dat hij werd achter­vol­gd door een bende, en ik moest hem dan gaan red­den. Ik was der­tien of veer­tien op dat moment en vroeg aan mijn papa wat ik daar mee aan moest van­gen. Het was moeil­ijk om zoi­ets te plaat­sen op die leefti­jd.” Ook Emma beleefde iets gelijkaardigs: “Een vrouw met een post­na­tale depressie zat op het toi­let en begon te roepen omdat ze dacht dat de muren dichter kwa­men en tegen haar praat­ten. Dat heeft mij ger­aakt, omdat ik besef dat het lev­en van naas­ten daar ook een serieuze wend­ing door kri­jgt.”

Een gespleten geest

Schizofre­nie betekent in het Grieks ‘ges­pleten geest’. Daar­door kan de opvat­ting ontstaan dat het gaat over een per­soon­lijkhei­dsstoor­nis, maar dat is het zek­er niet. Uit een enquête, afgenomen bij stu­den­ten, merken we dat schizofre­nie vaak met man­isch depressief zijn of de zoge­heten bipo­laire stoor­nis wordt ver­ward. Bij deze stoor­nis is er, in tegen­stelling tot bj schizofre­nie, geen sprake van hal­lu­ci­naties of wanen, maar eerder van extreme wis­selin­gen in de gemoed­stoe­s­tand. 

“Na mijn cannabispsy­chose heb ik veel vra­gen gehad, zoals ‘is de wereld waar we nu in zit­ten wel echt?’ ” – Sacha

Vroeger schreef men schizofre­nie toe aan zoge­heten ‘koelka­st-moed­ers’, een term die ver­wees naar afs­tandelijke moed­ers. Die idee is volledig achter­haald. Over de werke­lijke oorza­k­en is niet heel veel geweten, maar een groot deel wordt aan erfe­lijkheid toegeschreven. Herse­nafwijkin­gen die ervoor zor­gen dat infor­matie moeil­ijk of ver­keerd wordt ver­w­erkt zouden al terug te voeren zijn tot voor de geboorte. Verder spe­len ook stress­fac­toren en het kli­maat waarin men opgroeit of drugs­ge­bruik een rol. 

Ook al zijn causale fac­toren niet gek­end, toch kan schizofre­nie wor­den behan­deld. Of het ook echt kan wor­den genezen, is een ander paar mouwen. In eerste instantie kan ther­a­pie helpen, maar vaak is med­icatie ook aanger­aden. Mensen met schizofre­nie hebben daar­naast over het alge­meen ook meer nood aan een vertrouwde omgev­ing en een luis­terend oor om hun ver­haal te kun­nen uiten.

Iedereen schizofreen

De term wordt in de medis­che sec­tor nog steeds als diag­nose gebruikt, maar is vrij beladen en niet alti­jd accu­raat. “Per­soon­lijk heb ik eerder neu­ro­tis­che dan psy­cho­tis­che ervarin­gen”, getu­igt Bert, zelf ook stu­dent aan de UGent. “Ik zie daar dan ook een zekere dimen­sie tussen. Iedereen kan soms wel iéts ervaren, maar som­mi­gen zijn daar gevoeliger voor dan anderen. Bij stress­si­t­u­aties bijvoor­beeld of bij mensen die drugs gebruiken kan dat vaak opduiken. “Zo beschri­jft Sacha een slechte reac­tie te hebben gehad bij zijn eerste ervar­ing met wiet: “Ik had con­tinu déjà-vu’s, waar­door het leek alsof ik een dag aan het her­beleven was. Het was alsof ik in een andere wereld zat waar ik nooit meer uit zou ger­ak­en. Na mijn cannabispsy­chose heb ik veel vra­gen gehad, zoals ‘Is de wereld waar we nu in zit­ten wel echt?’ Ik heb meteen mijn oud­ers ingelicht en er veel over gepraat met hen en met vrien­den. Dat gevoel verd­ween dan ook meteen.”

Zelf zegt Bert dat hij zijn eigen psy­cho­tis­che ervarin­gen ontzettend moeil­ijk vin­dt om onder woor­den te bren­gen. “Ik kan vooral zeggen dat het heel onaan­ge­naam is geweest, maar ik denk er achter­af meer uit te hebben geleerd dan uit de meeste momenten van mijn lev­en”, vertelt hij verder. “Het zijn dan vaak ervarin­gen die je wat afs­tand lat­en nemen van het sociale gebeuren. Soms herken je jezelf niet meer, zoals ook vele anderen eens meemak­en. Het is nu heel moeil­ijk om te zeggen hoe een psy­chose exact aan­voelt en ik ga ook niet akko­ord met het beeld daarover; dat zwart-wit­denken.”

Stigmatisering en angst

“Zelf ben ik nooit als schizofreen bestem­peld geweest,” zegt Eva, “maar voor mij is het wel zo dat ik in mijn jeugd schrik kreeg voor dit label. Lat­er hielp het mij om din­gen te kun­nen kaderen en op hun plaats te zetten, ook al is die schei­d­ing niet absolu­ut en is de realiteit veel gen­u­anceerder. Voor iemand die erbuiten staat, is dat wel gemakke­lijk­er.”

Wat nu wel of niet schizofre­nie is, daarover wordt nog steeds gede­bat­teerd. Maar begrip, ook al is het beperkt, kan zek­er helpen. “Het is nog steeds taboe”, vertelt Eva. “Stig­ma­tis­er­ing en angst: dat ervaren deze mensen vaak, en dat is lastig. Maar het zijn gewoon mensen, met gevoe­lens, dromen en ambities. Er is echt geen reden om bang te zijn.”

Indi­en je zelf last hebt van zulke ervarin­gen, zoek dan het best toe­nader­ing in een vertrouwde omgev­ing of bespreek het met de huis­arts of een ther­a­peut. Heb je nog vra­gen? Op dit forum kan je nog wat extra infor­matie vin­den: https://www.psychosenet.nl