Honoursprogramma’s: een intellectuele brug?

De kans dat je als bach­e­lorstu­dent ooit al van deze programma’s hebt geho­ord is relatief groot. Elke eerste­jaarsstu­dent kri­jgt namelijk een mail over het bestaan van het uni­ver­siteits­brede hon­our­spro­gram­ma, de Quetelet col­leges. De kans dat het is bli­jven hangen is dan weer klein.

Dus wat zijn deze honoursprogramma’s nu weer? Er wordt vertrokken vanu­it het gelijkekansen­beleid dat de UGent voert, namelijk dat mensen naar eigen ver­mo­gen kun­nen stud­eren. Dat houdt in dat stu­den­ten die het iets moeil­ijk­er hebben beroep kun­nen doen op het mon­i­toraat, maar ook dat stu­den­ten die al flui­tend hun cur­ricu­lum afw­erken, voorzien wor­den van een extra gestruc­tureerd pro­gram­ma. Een hon­our­spro­gram­ma is der­halve een extra uitdag­ing voor de allerbeste stu­den­ten die naast hun gewone oplei­d­ing nog zin en tijd hebben voor een bijkomende uitdag­ing.

Een hon­our­spro­gram­ma is der­halve een extra uitdag­ing voor de allerbeste stu­den­ten

Aan onze uni­ver­siteit wordt er een uni­ver­siteits­breed hon­our­spro­gram­ma geor­gan­iseerd, de Quetelet col­leges, en drie fac­ul­taire honoursprogramma’s. We sprak­en met de drie pro­gram­madi­recteurs van de Quetelet col­leges: prof. em. Kris­ti­aan Ver­sluys, prof. em. Jean Plum en prof. em. Michel Tan­ret. Daar­naast sprak­en we ook met prof. Tes­sa Kerre van het inter­fac­ul­taire hon­our­spro­gram­ma in Life Sci­ences.

Het is motivatie, suffie, niet klasse!

“Iedere selec­tiepro­ce­dure heeft zijn voor- en nade­len, maar ik denk dat we een goede for­mule gevon­den hebben.” De pro­gram­madi­recteuren van de Quetelet­col­leges erken­nen de kri­tiek die soms te horen valt op de selec­tiepro­ce­dures die honoursprogramma’s hanteren om de allerbeste stu­den­ten in hun rangen te kri­j­gen, en zo van alle uni­ver­siteitsstu­den­ten tot een groep van vijftig te komen. “An sich is er geen beperk­ing, in die zin dat alle stu­den­ten zich kun­nen aan­melden.” Al in het eerste jaar kri­jgt iedere stu­dent een mail die het bestaan van het pro­gram­ma onder de aan­dacht. “Na de exa­m­ens wor­den de beste 10 pro­cent nog eens per­soon­lijk aangeschreven. Waarom die 10 pro­cent beste? Omdat wij van oordeel zijn dat dat de stu­den­ten zijn die dit aankun­nen. Je moet niet tot de 10 pro­cent beste behoren, iedereen kan mee, maar zij wor­den spe­ci­aal aangeschreven.”

“Iedere selec­tiepro­ce­dure heeft zijn voor en nade­len, maar ik denk dat we een goede for­mule gevon­den hebben.”

Elke stu­dent die zich kan­di­daat stelt, wordt dan uitgen­odigd om een moti­vatiebrief en een essay te schri­jven. “Op basis van de moti­vatiebrief en het essay mak­en wij een eerste selec­tie, zon­der te kijken naar de pun­ten.” Wie deze eerste selec­tie over­leeft, staat nog een tweede selec­tie te wacht­en. “De tweede selec­tie is de deba­tronde. Per tien stu­den­ten uit de eerste groep wordt samengezeten en een onder­w­erp gegeven waarover ze onder elka­ar moeten debat­teren. Hier­na vol­gt uitein­delijk de selec­tie van vijftig stu­den­ten.” Deze vijftig staan twee druk gevulde jaren te wacht­en. Er wordt verwacht dat ze weke­lijks hoor­col­leges vol­gen – met voor­berei­dende lec­tu­ur -, er zullen essays moeten geschreven wor­den, en er wordt bijvoor­beeld ook een bezoek gebracht aan een zuster­pro­gram­ma in Utrecht en Brus­sel. Na elk col­lege gaan de stu­den­ten ook met elka­ar in debat. “Wij duiden dan, wat hun eigen ideeën ook mogen zijn, een aan­tal stu­den­ten pro en een aan­tal stu­den­ten con­tra aan. Eén of twee stu­den­ten wor­den als debatlei­ders aangesteld. Hier wor­den argu­menten naar voren gebracht door het pub­liek, zodat andere stu­den­ten ook kun­nen tussenkomen.”

Homo economicus, dokter en sterrenkundige

Het uitein­delijke doel van honoursprogramma’s, vol­gens prof. Jeroen Huis­man, die onder­zoek voert naar diver­siteit en hoger onder­wi­js, is het inter­dis­ci­plinaire. “Het inter­dis­ci­plinaire karak­ter straalt ervan af, omdat stu­den­ten uit ver­schil­lende oplei­din­gen bij elka­ar wor­den gebracht, en te mak­en kri­j­gen met belan­grijke thema’s die spe­len in de huidi­ge maatschap­pij.” Die inter­dis­ci­pli­nar­iteit heeft vol­gens Huis­man een belan­grijke rol te spe­len in de samen­lev­ing: “Wij, de maatschap­pij over het alge­meen, hebben te mak­en met een aan­tal com­plexe the­ma’s, lastige vraagstukken waar de weten­schap op dit moment geen antwo­ord op heeft omdat men vanu­it de eigen dis­ci­pline ernaar kijkt, en maar een deelo­ploss­ing aan­biedt. Wat is nu mooier dan veel mensen te hebben die over die gren­zen heen kun­nen kijken en kun­nen verbinden, kun­nen samen­werken, en kun­nen bij­dra­gen aan het oplossen van die prob­le­men?” Maar elk voordeel heeft zijn nadeel. Door het inter­dis­ci­plinaire karak­ter wordt er soms min­der diep­gaand gew­erkt. “Het is moeil­ijk om te schri­jven of dis­cus­siëren over din­gen waar je niets van weet (hoewel dat dan ook weer een uitdag­ing is). Soms werd er niet verder gegaan dan de opper­vlakkige ken­nis, wat een gemiste kans is”, aldus een stu­dente die twee honoursprogramma’s heeft door­lopen.

“Het gaat om een ini­ti­atief dat stu­den­ten vooral ook over de muren van hun eigen dis­ci­plines laat kijken”

Vooral de (inter)facultaire honoursprogramma’s stralen deze inter­dis­ci­pli­nar­iteit af. Het hon­our­spro­gram­ma in Life Sci­ences: ‘break­ing fron­tiers’, bijvoor­beeld, is een samen­werk­ing tussen de fac­ul­teit­en Geneeskunde en Gezond­hei­dsweten­schap­pen, Dier­ge­neeskunde en Far­ma­ceutis­che Weten­schap­pen. “Bij ons staat het weten­schap­pelijke cen­traal, het gaat echt om een weten­schap­pelijk project. De hon­oursstu­dent gaat in een een-op-een­re­latie aan pro­jecten werken. We stim­uleren pro­mo­toren om deze pro­jecten zo te schri­jven dat ze zow­el door een stu­dent uit de far­ma­cie als uit de geneeskunde gekozen kun­nen wor­den. De bedoel­ing is dat er echt aan weten­schap­pelijk onder­zoek gedaan wordt. Dat kan gaan van pop­u­latieon­der­zoek tot kwal­i­tatief onder­zoek zoals het echte fun­da­mentele weten­schap­pelijk onder­zoek: in het labo met buis­jes en pipet­ten bezig zijn.”

Maar net bij het stok­paard­je van de honoursprogramma’s knelt het schoen­t­je. Toch ten­min­ste voor prof Huis­man: “Je hebt niet meteen meet­bare indi­ca­toren voor inter­dis­ci­pli­nar­iteit, maar lat­en we erop vertrouwen dat dat spin-off heeft. Bij de hon­our­spro­gram­ma’s, als ik eerlijk moet zijn, hebben we geen zicht op wat nu het effect is. De tevre­den­heid van de stu­den­ten, dat is maar één aspect. Zijn deze stu­den­ten nu ook echt wijz­er gewor­den in algemene zin? Dat weet ik niet. Dat moet ik onbeant­wo­ord lat­en.”

Niet al wat blinkt is goud

Na afloop van het pro­gram­ma kri­j­gen stu­den­ten ook een aan­bevel­ings­brief van de rec­tor. Deze brief zou een meer­waarde moeten zijn bij kan­di­da­turen voor doc­tor­at­en, beur­saan­vra­gen en zelfs sol­lic­i­taties. Maar ook rond het effec­tieve nut van deze aan­bevel­ings­brief hangt veel mist. “Wan­neer ik sol­lici­teerde voor een aan­tal vakantiejobs heb ik de aan­bevel­ings­brief erbij opges­tu­urd. Vaak werd er echter nadi­en niet meer over gespro­ken. Soms moest ik eens uit­leggen wat die regel op mijn cv pre­cies inhoudt, niet al te veel mensen buiten de uni­ver­siteit zijn op de hoogte van dit hon­our­spro­gram­ma”, aldus een ex-hon­oursstu­dent. Voor een andere ex-hon­oursstu­dent had de aan­bevel­ings­brief wel waarde: “Heeft dat mijn kansen op een doc­tor­aat ver­hoogd? Geen idee, in Bel­gië alleszins niet. Voor mijn doc­tor­aat in Ameri­ka weet ik niet in hoev­erre het doorge­wogen heeft. Kwaad kan het alleszins niet, gezien het toont dat je naast je reg­uliere cur­ricu­lum er nog een serieuze werk­lad­ing kan bijne­men. Voor een weten­schap­pelijke set­ting zie ik zek­er de meer­waarde.”

Rond het effec­tieve nut van deze aan­bevel­ings­brief hangt veel mist

Kri­tieken die luiden dat dit soort programma’s eli­tair zijn roepen al snel Engelse doem­beelden op, waar­bij de poli­tieke top nage­noeg volledig uit dezelfde “Boy’s Clubs” komt. Het gevaar van een dergelijke toekomst is wellicht beperkt, dat vin­dt ook Huis­man: “Ik wil niet zeggen dat de uni­ver­siteit zich niet druk hoeft te mak­en om elitevorm­ing; ik wil maar aangeven dat er niet meteen een causale link ligt tussen het vor­men van een elite en het ver­garen van de macht door die elite”, meent Huis­man. “Gezien de klein­scha­ligheid van deze ini­ti­atieven in het Vlaamse denk ik niet dat we daar zo bang voor hoeven te zijn.”

Veni, vidi en grotendeels vici

Hoewel de con­crete voorde­len van honoursprogramma’s moeil­ijk aan te kaarten bli­jven, zijn de stu­den­ten in het alge­meen wel tevre­den over het pro­gram­ma. Voor deze top­stu­den­ten is het dan ook een buitenkans om hun ken­nis en zienswi­jze te ver­bre­den. Voor degene die het aankun­nen en ges­e­lecteerd wor­den, bieden de Quetelet col­leges een extra intel­lectuele uitdag­ing aan, ter­wi­jl de (inter)facultaire honoursprogramma’s de stu­den­ten leren ken­nis­mak­en met con­creet weten­schap­pelijk onder­zoek. Emer­i­tus pro­fes­sor Kris­ti­aan Ver­sluys vat het mooi samen in een anek­dote: “Ik herin­ner me een opmerk­ende rede­vo­er­ing, zo’n twee jaar gele­den, waarin de stu­dent zei: we hebben leren twi­jfe­len. De weten­schap­pelijke twi­jfel, dat is wat hen bijge­bracht wordt. De com­plex­iteit van alles inzien, niet in iner­tie of cynisme, maar er toch voor zor­gen dat men zich niet laat van­gen door sim­plis­tis­che redener­in­gen.”