Het ongekende verhaal van Myanmar

Gilles en Pel­lo

De bli­j­moedi­ge Gen­tenaren Gilles en Pel­lo, twee van de vier kop­stukken van vzw Peio, helder­den de sit­u­atie graag op voor ons. Vanu­it hun eigen ervar­ing licht­ten zij ons de huidi­ge prob­lematiek in Karen State toe, en vertelden ons hoe zij als vzw bij­dra­gen tot een sta­bielere leefw­ereld in deze regio.

Getekend door de geschiedenis

“Voor velen is Myan­mar gewoon een nieuw land in Azië dat leuk is om te bezoeken”, stelt Gilles vast. De gemid­delde west­er­ling lijkt dus niet op de hoogte te zijn van de opmerke­lijke geschiede­nis die het huidi­ge land gevor­md heeft. Een beknopt overzicht.

“Voor velen is Myan­mar gewoon een nieuw land in Azië dat leuk is om te bezoeken”

Na een lang­durige peri­ode als Britse kolonie werd Bir­ma, het huidi­ge Myan­mar, onafhanke­lijk. Deze onafhanke­lijkheid ging echter gepaard met het ontstaan van een mil­i­taire dic­tatu­ur die aan­lei­d­ing gaf tot een burg­eroor­log. Tot op heden is het leg­er enorm machtig en wordt er gevocht­en in de grens­ge­bieden, waar de kleinere volk­eren lev­en. Zij wor­den onder­drukt door de Birmese bevolk­ings­groep, die als meerder­heid het cen­trale gedeelte van het land bewoont. Hier­door hebben vele niet-Bir­ma­nen inmid­dels hun toevlucht gezocht tot andere lan­den. Zo ook is ongeveer de helft van de Karen, voor wie vzw Peio zich inzet, naar het buiten­land gevlucht of in een van de al vijftig jaar oude vluchtelin­genkam­p­en in Thai­land terecht­gekomen.  

Karen State, een geïsoleerd gebied

Tij­dens het kolo­niale tijd­perk vor­m­den de Karen de bevolk­ings­groep die het meest loy­aal was aan de Britse bezetter. Hoewel de Brit­ten hen onafhanke­lijkheid had­den beloofd, werd Karen State toch bij het grote Birmese land Myan­mar gevoegd. Zo kwam de staat onder het bewind van het Birmese leg­er te staan. Door­dat dit leg­er oor­spronke­lijk doelde op de iso­latie van ongewen­ste bevolk­ings­groepen – waaron­der dus ook de Karen – heeft hun geschiede­nis de buiten­wereld nooit echt bereikt.

Toen Gilles en Pel­lo onwe­tend in Karen State aankwa­men en enkel een vaag Wikipedia-artikel over de streek terugvon­den, besloten ze samen een jour­nal­istiek project op poten te zetten. Hun idee was om aan de hand van getu­igenis­sen van Karen zoveel mogelijk te doc­u­menteren over de huidi­ge prob­lematiek in de staat. Dit bleek door de jaren­lange iso­latie echter niet een­voudig.

Snel werd duidelijk dat ze niet alleen naar Karen State zouden kun­nen gaan: de regio bestaat vooral uit poli­tiek onder­druk­te dor­p­jes, en de meeste inwon­ers hebben nog nooit blanke mensen gezien. Per toe­val ont­moet­ten ze echter de Birmese vrouw Ree Na, die lat­er medeaan­vo­erder van hun vzw zou wor­den. Als jonge vrouw vluchtte Ree Na naar Noor­we­gen, waar­door ze de west­erse wereld kent en de Engelse taal beheerst. Tegen­wo­ordig leeft ze terug in Karen State, omdat ze daar haar volk wil helpen. Tij­dens het jour­nal­istieke project van Gilles en Pel­lo fungeerde zij als tolk en tussen­per­soon, en maak­te het op die manier mogelijk voor de twee om tijdelijk in Karen State te verbli­jven en de lokale bevolk­ing te inter­viewen.

“Ze snapten niet wat hun ‘cul­tu­ur’ was, want ze had­den nooit iets anders gezien”

Toch bleken de inter­views een ware uitdag­ing te zijn. Zo waren onder meer vra­gen over cul­tu­ur verre van evi­dent. Pel­lo getu­igt: “Ze snapten niet wat hun ‘cul­tu­ur’ was, want ze had­den nooit iets anders gezien.” Na veel tijd en inspan­ning kwa­men uitein­delijk toch de ver­halen van de Karen – die al te vaak vre­selijk waren – boven water.  

(Onderwijs)kansen voor de Karen

De een­voudi­ge lev­enssti­jl van het volk verk­laart de moeil­ijkhe­den tij­dens de inter­views.  “Heel sereen, super­lief, voorzichtig en een met de natu­ur: echt vree onaange­tast”, zo omschri­jft het Gentse duo de huidi­ge bevolk­ing. Op het vlak van onder­wi­js is hier­door het con­trast met de Karen in vluchtelin­genkam­p­en groot. “Da’s door die NGO’s die er enorm veel geld in pom­pen om de mensen daar te ontwikke­len”, ver­duidelijkt Pel­lo. Maar de Karen die daar opge­groeid zijn, zijn er niet klaar voor om huiswaarts te keren, wat Thai­land wel verwacht van hen nu de oor­log voor­bij is.

In Karen State zelf hangt de kwaliteit van het onder­wi­js vaak af van de nabi­jheid tot het rebel­len­leger, dat al 50 jaar lang hun enige vorm van verzet tegen het Birmese leg­er is. Gilles en Pel­lo verbleven tij­dens hun project in hun hoofd­kwarti­er, waar bijvoor­beeld een school geves­tigd is voor veel­belovende jon­geren die opgeleid wor­den om lei­d­inggevende func­ties te gaan vervullen in hun dorp van herkomst. Van hieruit bezocht­en ze tij­dens hun laat­ste weken drie lagere scholen, waar vakken zoals Thais, Karen, Engels en wiskunde onder­richt wor­den. Vele van de afges­tudeer­den keren terug naar hun eigen dorp om daar leerkracht te wor­den, ter­wi­jl een min­der­heid naar de grote ste­den trekt om daar verder te stud­eren.  

Projecten van vzw Peio

De ont­moetin­gen die uit deze drie bezoeken voortvloei­den hebben hen per­soon­lijk het meest ger­aakt. Hier­door ontstond het idee om het onder­wi­js in Karen State te gaan ste­unen. Wat begon als een jour­nal­istiek project ontwikkelde zich zo tot een zoek­tocht naar spon­sors voor de drie schoolt­jes. Met de gedachte “wij kun­nen zo gemakke­lijk helpen, dus let’s do it hè, weet wel” groei­de deze eerste nobele daad uitein­delijk uit tot het ontstaan van vzw Peio.

“Wij kun­nen zo gemakke­lijk helpen, dus let’s do it hè, weet wel”

Vzw Peio benadrukt dat zij, in tegen­stelling tot vele west­erse vor­men van ontwik­kel­ing­shulp, niet willen bepalen waar en wat er beter kan. Zo werd hen in Karen State expli­ci­et gevraagd om te helpen bouwen aan een nieuwe lagere school, wat het doel van hun eerste en huidi­ge project vormt. In het teken hier­van organ­iseer­den ze in novem­ber een sen­si­bilis­er­ingsavond. Deze zomer keren ze terug om de plan­nen in detail uit te werken, en in 2018 willen ze over­gaan tot de eigen­lijke bouw van de school. Pet­je af.