“Het GUM is geen pretpark”

Als directeur en cura­tor van het nieuwe weten­schapsmu­se­um ontwikkelde Mar­jan Doom een visie voor het GUM waar­bij valkuilen ver­mi­j­den even belan­grijk bleek als het kiezen van het opzet. Zij ging langs bij veer­tig docen­ten ver­spreid over alle fac­ul­teit­en en zat samen met stu­den­ten en col­le­ga-cura­toren om de vraag te beant­wo­or­den: ‘welk ver­haal hoort een weten­schapsmu­se­um te vertellen?’

Wetenschap moet fascineren, niet entertainen

Weten­schap is geen fun en hoeft dat ook niet te zijn vol­gens Doom: “Het GUM is geen pret­park. Ik denk niet dat kinderen inzicht kri­j­gen over wat weten­schap inhoudt door op een knop te duwen en ver­vol­gens een bal te zien vliegen. Wat kinderen zo aantrekt in weten­schap, is het vrij explor­eren dat ges­tuwd wordt door hun nieuws­gierigheid. Het is het gevoel dat je hebt wan­neer je je eerste microscoop cadeau kri­jgt en op zoek gaat naar din­gen om eron­der te leggen. Het GUM wil kinderen fascinerende voor­w­er­pen voor­leggen, waar­door ze op zoek gaan naar antwo­or­den.” Doom wil een vergelijk­bare fas­ci­natie oproepen bij vol­wasse­nen: “Als je iets onverwachts doet, creëer je een open­heid bij mensen, waar­door ze zelf gaan onder­zoeken hoe de din­gen exact in elka­ar zit­ten. Door bijvoor­beeld voor­w­er­pen uit ver­schil­lende dis­ci­plines naast elka­ar te zetten, gaan mensen beter kijken.”

Geen UGent-museum

Het GUM wil niet hoofdza­ke­lijk de geschiede­nis van de weten­schap weergeven of lat­en zien welke resul­tat­en er gegenereerd zijn, maar wil vooral aanzetten tot kri­tisch denken. “Onze maatschap­pelijke rol bestaat eruit om de weten­schap­pelijke gelet­ter­d­heid van mensen aan te scher­pen”, zegt Doom. “We voorzien een plek waar wordt geduid hoe weten­schap nu pre­cies werkt.”

Het GUM wil niet hoofdza­ke­lijk de geschiede­nis van de weten­schap weergeven

Zo is het ook niet de bedoel­ing de geschiede­nis van de uni­ver­siteit te tonen aan de hand van een reeks ster­weten­schap­pers. We hebben niet tot doel de UGent te verkopen. We had­den verwacht dat er druk ging komen om wel bepaalde weten­schap­pers in de kijk­er te zetten, maar die druk is niet gekomen vanu­it het UGent-bestu­ur. Het zijn vooral onder­zoek­ers die graag een bepaalde col­le­ga op een voet­stuk zien staan. Toch hebben we dat niet gedaan, zodat we kon­den focussen op de meer fun­da­mentele aspecten van weten­schap zoals samen­werken, twi­jfe­len, meten, ver­beeld­ing en hou­vast zoeken in chaos.”

Kunst en wetenschap 

Naast een bij­zon­dere visie op de weten­schap gaat Doom nog een stap­je verder en com­bi­neert ze weten­schap met kun­st. Met een focus op het visuele stelt ze dat de link tussen weten­schap en kun­st niet zo ver te zoeken is. “We lat­en mensen eerst kijken naar de objecten waar­door ze die zelf kun­nen inter­preteren. Dat is vaak ook hoe kun­ste­naars te werk gaan. Het is het object dat fasci­neert en als je meer uit­leg wilt, dan moet je moeite doen om die verdiepende laag op te zoeken”, vertelt Doom. Ze ver­vol­gt: “In de per­ma­nente col­lec­tie komt kun­st nog niet zo sterk naar voren, ter­wi­jl dat in de tijdelijke ten­toon­stelling al veel meer het geval is. Vier heden­daagse kun­ste­naars bren­gen daarin hun werk, waarin de dialoog met weten­schap wordt opge­zocht.”

Dat het GUM een plek is waar kun­st thuishoort, kun je zien aan de kun­stin­stal­latie bij de ingang en aan de gigan­tis­che muurschilder­ing op de buiten­muur van het muse­um. “We zorgden ervoor dat de street artist ROA volledi­ge artistieke vri­jheid kreeg voor de muurschilder­ing met de skelet­ten”, aldus Doom. 

Wat met de koloniale geest?

In het muse­um vind je ook enkele omstre­den objecten. Zo hangt een selec­tie aan Afrikaanse maskers tussen de opgezette dieren. Die komen uit de gigan­tis­che etno­grafis­che col­lec­tie van de UGent. Op de vraag hoe ze als muse­um omgaan met de gevoe­ligheid die zulke objecten met zich mee­bren­gen, antwo­ordt Doom als vol­gt: “Wij tonen bij elk object steeds de herkomst. Zelfs als we niet weten hoe het hier is terecht­gekomen, zeggen we expli­ci­et dat we het niet weten. We doen actief onder­zoek naar herkomst en zoeken daar­voor naar de juiste onder­zoek­ers.”

“Wij staan open voor vra­gen rond resti­tu­tie”

Het GUM-team is ingebed in de cul­turele en muse­um­sec­tor, waar­door ze mee in werk­groepen zit­ten die werken rond resti­tu­tie en het beleid daar­rond. “Zow­el over de etno­grafis­che als arche­ol­o­gis­che col­lec­tie van het GUM, kun je dis­cus­siëren of het al dan niet over roof gaat”, stelt ze. Daarom werkt het muse­um actief met source com­mu­ni­ties, waar­bij ze met de gemeen­schap­pen zelf in gesprek gaan en hen vra­gen wat zij willen dat er met de objecten gebeurd. “Soms komt het voor dat een gemeen­schap het object hele­maal niet terug wil, of het goed vin­dt dat het object bij ons in het GUM staat”, duidt Doom. “Het is voor ons extreem belan­grijk om daarover in dialoog te gaan met de gemeen­schap­pen. Wij staan boven­di­en heel erg open voor vra­gen rond resti­tu­tie.”

Het topje van de ijsberg

Er staan nu iets min­der dan achthon­derd stukken in het GUM. De rest van de col­lec­tie zit nog ver­spreid. “We zullen ervoor zor­gen dat die stukken bescher­md en geïn­ven­tariseerd wor­den en dat de col­lec­tie meer geac­tiveerd wordt”, deelt Doom mee. Vol­gens haar begint het alle­maal bij inven­taris­eren: “We moeten weten wat we pre­cies hebben. Daar­na moet de col­lec­tie con­sul­teer­baar wor­den door alles fysiek samen te bren­gen.” Het ide­ale sce­nario is vol­gens Doom dat men een dig­i­tale cat­a­lo­gus zal kun­nen raad­ple­gen en zo het object kan opvra­gen om te con­sul­teren voor onder­zoek of een practicum. De col­lec­tie raad­ple­gen zou gebeuren in een leesza­al van een soort cen­traal depot. “We willen als muse­um focussen op object based learn­ing en het tast­bare ervan, zek­er nu alles meer en meer dig­i­taal wordt.”