Het Bilbao-effect

In de jaren 90 werd Bil­bao in één adem genoemd met economis­che achteruit­gang. Winkels in de bin­nen­stad ston­den leeg en de bevolk­ing ging gebukt onder de bloedi­ge Bask­ische onafhanke­lijkhei­dsstri­jd. Van die economis­che achteruit­gang is er nu weinig te merken. De bin­nen­stad is aan­ge­naam druk en nieuwe gebouwen zor­gen voor vooruit­gang­sop­ti­misme. Hoe Bil­bao zo’n wed­erge­boorte onderg­ing, is geen geheim. Vol­gens velen ligt het aan één ding: de komst van het Guggen­heim Muse­um. 

Het Guggen­heim Muse­um ligt in het cen­trum van Bil­bao en kwam tot stand dankz­ij uit­brei­d­ings­plan­nen van de Guggen­heim Foun­da­tion. Na het suc­ces van het eerste muse­um in New York, moest de − steeds grot­er wor­dende − kun­st­col­lec­tie in een nieuw muse­um onderge­bracht wor­den. Venetië was favori­et, maar uitein­delijk vie­len de ogen op Bil­bao, het Charleroi van Span­je. Een rare keus, niet­waar? 

Een spe­ciale besliss­ing is het alleszins, maar wat als een paal boven water staat, is dat de stad sinds de komst van het muse­um een gigan­tis­che meta­mor­fose onderg­ing. De plot­selinge bloei van een stad dankz­ij één gebouw is men lat­er toepas­selijk het Bil­bao-effect gaan noe­men. Niet enkel Bil­bao onderg­ing zo’n tran­si­tie, ook ste­den als Malmö met wolkenkrab­ber ‘Turn­ing Tor­so’, Luik met het futur­is­tis­che sta­tion van Guillemins of zelfs Mid­delk­erke met het nieuwe casi­no op het strand wer­den opeens toeris­tis­che topbestem­min­gen dankz­ij de komst van een opval­lend mod­ern gebouw. 

Los van de rol als toeris­tis­che katalysator, zijn er ook enkele nade­len ver­bon­den aan het Bil­bao-effect, zo sluiten de nieuwe gebouwen vaak niet aan bij de rest van de stad. Het Guggen­heim Muse­um is bijvoor­beeld niet archi­tec­turaal ver­bon­den met de bin­nen­stad van Bil­bao. Het gedraagt zich met andere woor­den een beet­je als een Vlam­ing op een camp­ing vol Hol­lan­ders: het ont­vangt heel veel aan­dacht, maar zal alti­jd anders bli­jven.

Ook wordt bij zo’n miljoe­nen­pro­jecten vaak gekozen voor bek­ende buiten­landse archi­tecten. Namen als Frank Gehry, Zaha Hadid of San­ti­a­go Cala­tra­va zor­gen voor veel belang­stelling, maar tegelijk­er­ti­jd had­den zulke bouw­pro­jecten ook de spring­plank kun­nen zijn voor een lokale meester. Boven­di­en ontwierp het­zelfde archi­tecten­bu­reau in het verleden al veel gebouwen die zo’n Bil­bao-effect veroorza­ak­ten. Zo ontwierp San­ti­a­go Cala­tra­va bijvoor­beeld gelijkaardi­ge sta­tion­s­ge­bouwen in Luik, New York, Zürich en Bergen. Zulke nieuwe gebouwen onder­mi­j­nen vaak het volkse karak­ter van een bepaalde buurt en geven die ver­vol­gens een inter­na­tionale sfeer. Op die manier verd­wi­jnt het lokale en wordt het ver­van­gen door iets inter­na­tion­aals.

Is een Bil­bao-effect dan een slechte zaak? Niet noodza­ke­lijk. Alleen mogen er gerust wat vak­er lokale archi­tecten en archi­tec­tu­ur bij betrokken wor­den. Want zo’n Guggen­heim, dat bli­jft toch alti­jd een vreemde eend in de bijt.