Gratis studeren, of wa?!

België, Groot-Frietanië

Als Bel­gis­che stu­dent betaal je aan onze uni­ver­siteit­en over­al net iets min­der dan duizend euro aan inschri­jv­ings­geld per acad­e­mie­jaar. Dat varieert van € 835,00 aan de ULB en Lou­vain-la-Neuve, € 922,30 aan de UGent en de KULeu­ven tot uitein­delijk € 961,90 in Antwer­pen. Deze pri­jzen ver­schillen afhanke­lijk van of het pro­gram­ma wordt aange­bo­den door een insti­tu­ut in de Vlaamse, Duit­stal­ige of  Franse gemeen­schap. Andere Europese lan­den die dergelijke pri­jzen hanteren, zijn Oost­en­rijk (met € 726 aan inschri­jv­ings­geld per jaar), Por­tu­gal (waar je tussen € 950 en € 1250 betaalt afhanke­lijk van de uni­ver­siteit en graad van je oplei­d­ing), Zwit­ser­land (waar de pri­js var­iëert tussen de € 400 en € 1100) en Span­je waar de pri­js begint bij € 750 (maar kan oplopen tot € 2500).

De pri­js van hoger onder­wi­js in deze lan­den komt overeen met ongeveer 100 tot 150 julienkes

Om dit even in per­spec­tief te plaat­sen komt de pri­js van hoger onder­wi­js in deze lan­den overeen met ongeveer 100 tot 150 julienkes (of twee tot drie julienkes per week).

Alleen de zon komt op voor niets

Tal van Europese lan­den bieden gratis of ultra­goed­koop hoger onder­wi­js aan: Hon­gar­i­je, Ier­land, Slovenië, Fin­land, Grieken­land, en Scan­di­navis­che lan­den zoals Zwe­den, Den­e­marken en Noor­we­gen bieden stu­den­ten uit de EU gratis onder­wi­js aan. Gratis hoger onder­wi­js is mogelijk omdat vele van deze lan­den een sys­teem hebben ontwikkeld van finan­ciële staatss­te­un dat uni­ver­siteit­en vri­jspreekt van inschri­jv­ings­geld. In Duit­s­land − waar je slechts zo’n twee­hon­derd euro betaalt voor de mas­ter − is het zelfs wet­telijk ver­bo­den om inschri­jv­ings­geld in reken­ing te bren­gen. Deze vorm van gratis onder­wi­js zorgt er niet alleen voor dat prak­tisch alle leer­lin­gen uit het mid­del­baar onder­wi­js kans hebben op hoger onder­wi­js, ook trekt het intel­li­gente en gemo­tiveerde stu­den­ten aan van over de hele wereld.

Gratis is natu­urlijk nooit volledig gratis. Zo rekent Zwe­den geen inschri­jv­ings­geld aan en toch ver­garen stu­den­ten grote schulden. In 2013 was de gemid­delde schuld van een stu­dent 124.000 Zweedse kro­nen, goed voor zo’n € 12.000. Onder­wi­js mag dan wel gratis zijn, maar huur en eten − en bier! − zijn dat uit­er­aard niet. In Zwe­den is het de gewoonte dat je vanaf je acht­tien jaar onafhanke­lijk bent en geen geld meer van je oud­ers ont­vangt. Daar­naast is het ook een enorm uit­gestrekt land en is het voor stu­den­ten dus moeil­ijk om thuis te bli­jven wonen en te pen­de­len naar hun cam­pus. De gemid­delde Zweed gaat dus al vroeg uit huis om (gratis) te stud­eren, maar de hoge kosten qua lev­en­son­der­houd − zek­er in groot­st­e­den als Stock­holm en Göte­borg − doen de schulden bij stu­den­ten oplopen.

Er zijn natu­urlijk nog andere Europese lan­den waar je niet per se gratis, maar toch spot­goed­koop kunt stud­eren. Zo kan je in Polen en Tsjechië gratis stud­eren in de respec­tievelijke moed­er­tal­en, en betaal je enkel wan­neer je onder­wi­js vol­gt in vreemde tal­en zoals Engels of Duits. In Frankrijk betaal je een kleine € 170 voor de bach­e­loro­plei­d­ing en € 234 voor een mas­ter. In Groother­tog­dom Lux­em­burg, waar er maar één uni­ver­siteit is om uit te kiezen, betaal je zo’n € 400, en in IJs­land betaal je geen inschri­jv­ings­geld; enkel reg­is­tratiekosten van zo’n 60.000 IJs­landse kro­nen of ongeveer € 420.

Money, Money, Money

Ook al bieden veel Europese lan­den gratis onder­wi­js aan, toch is Bel­gië zek­er niet bij de duurste onder­wi­jssys­te­men in Europa. Onze noorder­bu­ren betal­en al snel dubbel zo veel als wij; je mag er voor één jaar stud­eren € 2168 neer­leggen! In Ital­ië betaal je gemid­deld € 1500 en ook in de Balka­nstat­en betaal je min­stens € 1500, al kun­nen de kosten al snel oplopen naar zes- à zeven­duizend euro per jaar. Het Verenigd Koninkrijk steekt er echter met kop en schoud­ers bove­nu­it, waar vele uni­ver­siteit­en £ 9,250 vra­gen om er te stud­eren − goed voor meer dan € 11.000. (of maar lief­st 1500 julienkes!)

Dit roept de vraag op of hoger onder­wi­js beter ide­ol­o­gisch gedreven wordt, dan wel economisch

Inschri­jv­ings­gelden in Ned­er­land zijn zo hoog omdat neolib­erale over­he­den con­se­quent sociale voorzienin­gen zoals onder­wi­js en open­baar ver­vo­er ont­man­te­len. Dergelijke over­he­den beschouwen hoger onder­wi­js als ‘ieder voor zich’ en reke­nen het de Ned­er­landse bevolk­ing dus niet aan in de belastin­gen. Dit resul­teert dan in hoge studiekosten die niet gecom­penseerd wor­den met sub­si­dies, maar lijvige lenin­gen die op lange ter­mi­jn terug­be­taald dienen te wor­den.

In het Verenigd Koninkrijk is hoger onder­wi­js gecom­mer­cialiseerd en is het principe van ‘keuze en com­peti­tie’ van toepass­ing met stu­den­ten als ‘con­sumenten’. In the­o­rie zou de pri­js dan gedrukt wor­den naar gelang er meer en meer jon­geren stud­eren, maar in de prak­tijk heeft dit beleid de pri­jzen enkel doen sti­j­gen (ook hier zien we het­zelfde bij open­baar ver­vo­er dat gepri­va­tiseerd werd). Dit roept de vraag op of (hoger) onder­wi­js beter ide­ol­o­gisch gedreven wordt, dan wel economisch. Maar dat, lieve kind­jes, is een ver­haal voor een andere keer.