GENTrificatie

In se is gen­tri­fi­catie geen com­plex ver­schi­jnsel. Stel dat je in een stad woont zoals Gent. In die stad woon je in een wijk waar veel kansarme per­so­n­en en gezin­nen wonen. Daar is tamelijk veel leeg­stand, en de crim­i­naliteit ligt er iets hoger dan in de rest van de stad. Voordeel: de huizen­pri­jzen liggen er relatief laag. Gent is echter in trek: het cen­trum wordt zo pop­u­lair om te wonen dat het langza­am onbe­taal­baar wordt voor de gewone mid­den­klasse. Die wijken dan ook uit naar goed­kopere wijken om te wonen. Wacht eens … jij woont in zo’n goed­kope wijk! Plots wordt jouw buurt over­spoeld met mid­den­klassegezin­nen die huizen ren­ov­eren met vis­graat­par­ket­ten en driedubbele beglaz­ing in de ramen zetten. Wat nemen ze mee? Quinoa en organ­is­che koffiebars. Maar vooral: duur­dere vast­goed­pri­jzen! 

Gen­tri­fi­catie in onze stad van­daag heeft te mak­en met een huizen­mark­t­beleid dat zek­er niet typ­isch Gents is

Om gen­tri­fi­catie beter te begri­jpen, helpt het om kort in de geschiede­nis van Gent te duiken. Eind 19e en begin 20e eeuw was Gent een rasechte arbei­der­sstad. Tegen het einde van de Indus­triële Rev­o­lu­tie waren de arbei­der­swijken dan ook een plaats waar je vooral níét wilde komen: vuil, klein, en broei­haar­den voor ziek­tes. Het lev­en voor vele inwon­ers veran­derde gelukkig toen de auto­mo­biel zijn intrede maak­te. Don­ald Weber, hoofd van Amsab-ISG en doc­tor-onder­zoek­er in de vak­groep Geschiede­nis, fac­ul­teit Let­teren en Wijs­begeerte, legt uit: “De auto­mo­biel heeft het mogelijk gemaakt dat gewone gezin­nen een huis kon­den kopen buiten de stad. De tew­erk­stelling bleef gro­ten­deels in de ste­den, en met de auto kan je nu een­maal van veel verder komen. Dat is waarom we in Vlaan­deren een grote mate van urban sprawl (het steeds verder uit­di­jen van bebouwde ruimt, red.) ken­nen.” De stadsvlucht van de mid­den­klasse betek­ende dat veel ste­den achterbleven met inwon­ers die ner­gens anders heen kon­den: migranten, gezin­nen zon­der soci­aal vangnet, enzovoort. De stad zelf werd ingericht op maat van de wagen waarmee de rijkere mid­den­klasse elke dag haar exo­dus vanu­it de buiten­wijken maak­te. Strat­en wer­den brede wegen, pleinen wer­den park­ing, de vele trams die door Gent reden wer­den een reliek van het verleden. 

“We kri­j­gen sinds de jaren 90 wel een soort omge­keerde beweg­ing”, vertelt Weber. “Mensen wer­den die auto’s over­al een beet­je beu. Toen is men begonnen met ver­keersvri­je ruimtes te creëren in de stad. De pleinen wer­den vri­jge­maakt en we hebben autovri­je strat­en gemaakt. Je kri­jgt zo een stuk­je men­tal­iteitswi­jzig­ing van mensen die dat auto­mo­bielleven deels gaan afwi­jzen. Mensen willen weer dichter wonen bij de locatie waar ze werken.” Gent maak­te ook grondi­ge veran­derin­gen door in de tweede helft van de twintig­ste eeuw: de dien­sten­sec­tor kwam op, en een groot deel van de indus­trie her­lokaliseerde buiten de stad. Postin­dus­trieel Gent was plots weer een hippe plaats om te wonen! 

Wan­neer men onder­zoek doet naar gen­tri­fi­catie zijn vast­goed­pri­jzen steev­ast een belan­grijke fac­tor. Weber: “De huizen­markt bepaalt hele wijken in Gent. Pater­shol is in de jaren 90 hele­maal ver­loren gegaan voor arbei­ders. De oor­spronke­lijke arbei­ders zijn daar ver­dreven. Niet door migranten, maar door jon­gere gezin­nen die de pri­jzen van de huizen enorm hebben opge­dreven.” 

Ook nu zijn er nog Gentse buurten waar de oor­spronke­lijke inwon­ers plots niet meer thuis zijn. “Dok Noord: een heel nieuw stads­deel dat wordt ontwikkeld, maar niet voor arbei­ders. De pri­jzen daar zijn ongelooflijk”, stelt Weber. “Dat is erg vreemd, want Gent is toch een stad met social­is­ten en groe­nen in het bestu­ur? Ze proberen het wel, ze zijn zich bewust van het prob­leem en proberen een stuk­je sociale wonin­gen te bouwen, maar die regels zijn zodanig com­plex en kun­nen makke­lijk omzeild wor­den. In de prak­tijk zijn het toch nog steeds de jonge gezin­nen die geld kri­j­gen van hun oud­ers die daar een won­ing kun­nen kopen. Degene die dat niet hebben, die vallen uit de boot. Gen­tri­fi­catie in onze stad van­daag heeft te mak­en met een huizen­mark­t­beleid dat zek­er niet typ­isch Gents is, maar het prob­leem van gen­tri­fi­catie is (an sich) geen typ­isch Gents prob­leem. Het stads­bestu­ur, met al haar goede bedoelin­gen, is er een beet­je het slachtof­fer van en kan daar niet makke­lijk tegen opbok­sen.” 

“Pater­shol is in de jaren 90 hele­maal ver­loren gegaan voor arbei­ders” – Don­ald Weber

Gen­tri­fi­catie in Gent is nog com­plex­er door de unieke lig­ging van de stad. “De lig­ging van Gent is spe­ci­aal in die zin dat de stad zeer cen­traal gele­gen is: tussen Oost- en West-Vlaan­deren, en zeer dicht bij Brus­sel en Sint Niklaas. Velen uit die regio gaan naar Gent voor stud­ies, werk, en recre­atie.” Ondanks haar kleine inwon­er­aan­tal heeft Gent dus invloed op een gebied tot ver buiten de stads­gren­zen; inwon­ers in deze regio kijken naar Gent voor cul­tu­ur, werkgele­gen­heid, en meer. Dat creëert span­nin­gen in onze steeds krap­per aan­voe­lende stad: stu­den­ten willen bli­jven plakken, senioren besluiten lat­er klein­er te gaan wonen in de stad in plaats van de rand, enzovoort.

Voor het stads­bestu­ur is het een moeil­ijke oefen­ing: hoe creëer je een aan­ge­name stad zon­der dat de huizen­pri­jzen de lucht in schi­eten? Buurten wor­den met alle goede bedoelin­gen opge­waardeerd, maar de oor­spronke­lijke bewon­ers moeten met lede ogen aanzien hoe hun buurt daar­na wordt overgenomen door gezin­nen met meer mid­de­len. Gent staat bek­end om haar rebelse arbei­der­sima­go. De diver­siteit is net wat de stad uniek maakt. De uitdag­ing is dan ook om die diver­siteit de komende jaren te behouden, en huisvest­ing betaal­baar te houden voor elke inkomensgroep.