EU verbiedt onbetaalde stages

Afs­tud­eren betekent voor velen het gevrees­de moment waarop de uni­ver­siteit ons zegt dat het wellet­jes is geweest en ons op straat zet, met enkel een papiert­je rijk­er dan jaren gele­den. Een groot prob­leem waar jon­geren mee te mak­en kri­j­gen wan­neer ze op zoek gaan naar een eerste job, is de vraag naar ervar­ing. Vers van de school­banken kun­nen heel wat stu­den­ten die niet voor­leggen. Stages lijken daarom ideaal om de peri­ode tussen de the­o­retis­che leer­school van de uni­ver­siteit en de arbei­ds­markt die ervar­ing vereist te over­bruggen. 

Er schuilt echter een grote ongelijkheid achter die stages. Het groot­ste deel van de sta­giairs wordt namelijk niet betaald. Meer nog, in Bel­gië bestaat er zelfs hele­maal geen wet­telijk kad­er voor. Je bouwt als sta­giair geen sociale recht­en op (zoals een pen­sioen of werk­looshei­d­suit­k­er­ing) en vaak moet je zelf extra kosten mak­en om je stage te kun­nen uitoe­fe­nen. Door een gebrek aan wet­telijk kad­er is de stage­plek niet ver­plicht je ver­vo­er of eten terug te betal­en. Erg koos­jer klinkt dat niet, toch?

Where’s the money, Lebowski?

Gelukkig lijkt dat te veran­deren, want het Europees Par­lement heeft enkele weken gele­den een res­o­lu­tie goedgekeurd die onbe­taalde stages ver­biedt. Wij sprak­en met Frédéric Pic­cavet, bestu­ur­der bij het Europees Jeugdfo­rum, de koe­pelor­gan­isatie die jon­geren verte­gen­wo­ordigt op Europees niveau en mee aan de wieg stond van deze res­o­lu­tie. Hij benadrukt de sociale onrecht­vaardigheid van onbe­taalde stages. “Momenteel heeft de stu­dent geen recht op zek­er­heid, een kwaliteitsvolle ervar­ing, op loon, op opbouw van sociale recht­en. Onder­tussen kri­jgt het bedri­jf er gewoon gratis werkkracht­en bij. Dat is pure uit­buit­ing van stu­den­ten.”

Om dit prob­leem aan te pakken, werk­te het Europees Jeugdfo­rum samen met enkele europar­lemen­tar­iërs aan een res­o­lu­tie om onbe­taalde stages te ver­bieden. Ze richt­ten hun pijlen op de onbe­taalde stages buiten een studie, maar het Europees Par­lement ging een stap verder en brei­d­de hun voors­tel uit naar alle stages. Dat betekent dat ook stu­den­ten die tij­dens hun oplei­d­ing een stage voor cred­its doen, hun bankreken­ing zullen zien aandikken. De angst dat min­der bedri­jven hier­door stages zullen aan­bieden, vin­dt Pic­cavet onterecht. Hij benadrukt dat bedri­jven gebon­den zullen zijn aan een wet­telijk kad­er en dat het voor hen nog steeds voordelig zal zijn om sta­giaires aan te nemen. “Ze bren­gen nieuwe inzicht­en richt­ing het bedri­jf en ze zijn vaak ook een bron van nieuwe werkne­mers. Onder­tussen stages organ­is­eren die niet in wet­telijke con­text plaatsvin­den, dat is gewoon fout”, vult hij nog aan.

Wachten op EU

Helaas is de Europese Unie een traag beestje. Een res­o­lu­tie van het Par­lement betekent nog niet dat sta­giairs vanaf van­daag of mor­gen al betaald zullen wor­den. Europese wet­gev­ing is een werk van lange adem. Een res­o­lu­tie is een soort advies van het Par­lement, waarmee ze aan de andere instellin­gen vraagt om zich over een bepaald prob­leem te buigen. De bal ligt nu bij de Europese Com­missie om een wet te ontwer­pen dat een soci­aal kad­er en loon biedt aan jonge sta­giairs. Eens dat ontwerp er is, kan het Par­lement stem­men over de uitein­delijke wet­tekst. En ook de Raad van Min­is­ters, waar min­is­ters van alle lid­stat­en samen zit­ten, zal het voors­tel van de Com­missie bek­ijken en stem­men. 

De jon­geren­werk­loosheid neemt vier keer sneller toe dan gewone werk­loosheid op de arbei­ds­markt

Wan­neer de richtli­jn over het ver­bod op onbe­taalde stages ein­delijk uit de Europese pij­pli­jn is, moeten de nationale par­lementen van alle 27 lid­stat­en het ook nog een keer omzetten in eigen wet­gev­ing. En we staan als Bel­gen ook niet bek­end om onze effi­ciënte admin­is­tratie. De garantie dat je als groen­t­je in het werkveld ook loon kri­jgt voor je werk, is nog zo’n vijf jaar van ons ver­wi­jderd. 

Vreugdekreten om deze res­o­lu­tie lijken daarom wat voor­barig. Toch is het niet enkel de wet­gev­ing afwacht­en, want er is onder­tussen al heel wat aan het bewe­gen in de prak­tijk. In 2017 spande het Europees Jeugdfo­rum een pro­ces aan tegen de Bel­gis­che Staat bij de Raad van Europa om het gebrek aan bescherming van sta­giairs aan te kla­gen. De Raad van Europa, een instelling die zich bezighoudt met het bescher­men van mensen­recht­en, heeft toen het licht gezien en sinds­di­en betal­en zij hun eigen sta­giairs. Ook stu­den­ten die stage lopen in het Europees Par­lement kun­nen sinds 2019 op een loon en een soci­aal kad­er reke­nen. 

Werkloze uit den boze

Er beweegt al wat in het werkveld, maar de res­o­lu­tie van het Europees Par­lement komt zek­er niet te vroeg. Een weg banen naar een eerste job is voor geen enkele stu­dent een makke­lijke taak. Een pan­demie en wereld­wi­jde recessie mak­en de perike­len op de arbei­ds­markt voor pas afges­tudeer­den des te heviger. Heel wat van hen belanden hier­door in een zeer pre­caire sit­u­atie. Sinds de start van de coro­na-epi­demie is de jeugdw­erk­loosheid in de EU van 14,9 tot bij­na 18 pro­cent geste­gen. Een sti­jging van drie pro­cent in de loop van een half jaar, dat gaat over duizen­den extra jon­geren die op dit moment niet aan het werken of stud­eren zijn. Boven­di­en neemt de jon­geren­werk­loosheid vier keer sneller toe dan gewone werk­loosheid op de arbei­ds­markt. 

Dit veron­trustende feit is vol­gens Pic­cavet ook wat de Europar­lementsle­den in een hogere ver­snelling deed schake­len. “Het besef is gekomen dat deze cri­sis een ongelooflijke impact zal hebben op heel wat jon­geren. Er zijn nu al veel afges­tudeer­den op de arbei­ds­markt die het moeil­ijk hebben. Het begint te dagen dat we iets moeten doen zodat zij aan werk rak­en. Vooral voor die tussen­pe­ri­ode: dat je hen daarin finan­cieel ste­unt en dat er een wet­telijk kad­er voor hen voorzien wordt.”