Ecosocialisme: het beste van beide?

We got 99 problems and mobiliteit is one

De kli­maatop­warm­ing is een ingewikkeld prob­leem, zon­der een­duidig antwo­ord. Mensen die op zoek gaan naar oplossin­gen en maa­trege­len verd­walen al snel in een dool­hof van maatschap­pelijke beperkin­gen. Dr. Dier­ckx legt ons uit hoe hij dit prob­leem zou aan­pakken: “Ik zou kijken wat de groot­ste CO2-uit­stot­ers zijn. Dan kom je uit bij mobiliteit en trans­port. Daar denk ik dat de elek­tri­fi­catie en de over­gang van indi­vidueel ver­vo­er naar open­baar gemeen­schap­pelijk ver­vo­er zo snel mogelijk moet doorgevo­erd wor­den.”

“Om dit haal­baar te mak­en voor de burg­er zijn er ver­schil­lende mogelijkhe­den”, gaat Dier­ckx verder. “Ten eerste zijn er stud­ies die zeggen dat het van­daag op lange ter­mi­jn al goed­kop­er is om elek­trische wagens te kopen, omdat de elek­triciteit goed­kop­er is dan het ver­bruik van ben­zine en diesel. Lukt dat toch niet, dan kan een belast­ing- en sub­si­diebeleid soe­laas bieden. Van­daag zijn wagens die rij­den op fos­siele brand­stof veel te goed­koop in vergelijk­ing met elek­trische wagens. Je kan die elek­trische wagens gaan sub­sidiëren en meer belast­ing hef­fen op fos­siele brand­stofwa­gens. Ten tweede wordt in Bel­gië en Vlaan­deren al jaren bespaard op open­baar ver­vo­er, zow­el bij De Lijn als bij de NMBS. Ook in Frankrijk zien we dat het spoor­we­gen­net gigan­tisch is afge­bouwd. Als je dus enerz­i­jds het open­baar ver­vo­er gaat afbouwen en anderz­i­jds mobiliteit als­maar duur­der maakt, dan wordt het moeil­ijk. Een goed­koop, goed uit­ge­bouwd open­baar ver­vo­er is dus zeer belan­grijk.”

“Een ander belan­grijk obstakel in dat mobiliteit­s­plan zijn de salariswa­gens. Hoewel er wordt gezocht naar enige vorm van com­pen­satie, ligt het onder­w­erp nog steeds gevoelig. Wegen de economis­che en ecol­o­gis­che voorde­len op tegen het soci­aal nadeel dat mensen zullen ervaren? Laat me nu al zeggen: uit alle cijfers blijkt dat salariswa­gens een voordeel zijn voor de hogere lonen.Van de sub­si­dies voor salariswa­gens gaat 51% naar de 10% hoog­ste lonen. Meer dan 90% gaat naar de 50% hoog­ste lonen. Dus eigen­lijk, als je de salariswa­gens zou afschaf­fen zon­der vorm van com­pen­satie, zijn het vooral die hoog­ste lonen die daar de nade­len van zouden ondervin­den”, aldus Dier­ckx.  

Uit alle cijfers blijkt dat salariswa­gens een voordeel zijn voor de hogere lonen

Dier­ckx zegt te begri­jpen dat het een serieuze kost is om je salariswa­gen af te staan en zelf een wagen te kopen. “Er zou wel moeten nagedacht wor­den over enige vorm van com­pen­satie. Ikzelf weet niet welke vorm van com­pen­satie het beste is. Je zou kun­nen zeggen dat ze een hoger loon kri­j­gen, maar zal dat dan enkel voor die mensen zijn die een salariswa­gen had­den of voor iedereen? Dat zijn vra­gen waar­van ik vind dat er debat rond moet zijn, maar het is hoe dan ook duidelijk dat die salariswa­gens uit­ge­faseerd moeten wor­den. Het is absurd dat je hoge lonen gaat sub­sidiëren onder de vorm van wagens, omdat het enerz­i­jds al hoge lonen zijn, en anderz­i­jds omdat we af moeten van die wagens, omwille van tal van rede­nen. De vraag is dan alleen hoe je dat op een relatief aan­vaard­bare manier gaat doen. Daar zal nooit iedereen mee tevre­den zijn. De mensen die nu een gigan­tisch dure wagen van hun bedri­jf hebben, met een tankkaart waarmee ze onge­lim­i­teerde kilo­me­ters doen – ja, dat zal niet posi­tief onthaald wor­den, maar als je 90% tevre­den kan mak­en en je hebt 10% die zich erte­gen verzet, dan vrees ik dat die 10% gewoon wel zal moeten inbinden en zich bij de besliss­ing neer­leggen.”

Ja maar wie gaat dat betalen?

Bin­nen het eco-social­isme wordt gewezen op de ver­ant­wo­ordelijkheid van de over­heid. Anderen zullen zeggen dat dit onbe­taal­baar is. Kan dit werke­lijk een prob­leem wor­den of ont­lopen politi­ci ver­ant­wo­ordelijkhe­den? Sacha Dier­ckx: “Won­ing­bouw is een tweede vervuilende sec­tor. Nieuw­bouw is sowieso al vrij energien­eu­traal, voor zover ik daar zicht op heb. Maar je hebt natu­urlijk ook een ver­oud­erd huizen- en gebouwen­netwerk in Bel­gië. Daar moet er ingezet wor­den op ren­o­vatie. Als over­heid kan je over­hei­ds­ge­bouwen snel gaan ren­ov­eren, gemakke­lijk zelfs. Privé is dat al wat moeil­ijk­er, want daar­bij moet je ze ofwel aan­moedi­gen om te ren­ov­eren, ofwel moet je dat opleggen, ofwel moet je zelf als over­heid een beleid creëren waar­bij je zorgt dat er wordt geren­oveerd. Daar­bij vind ik dat laat­ste wel inter­es­sant, want een over­heid kan col­lec­tief veel meer doen. Die kun­nen kijken wat de beste mogelijkhe­den zijn en een gecoördi­neerd beleid opzetten, wat nu ont­breekt in Bel­gië. De vraag is natu­urlijk waar de over­heid dat geld zal halen. Maar op dit moment kan de over­heid heel goed­koop lenen. Wan­neer de over­heid nu lenin­gen aan­gaat op twintig en der­tig jaar en ze zorgt dat daarmee investerin­gen gebeuren die het lev­en veel beter mak­en, dan is er geen enkele reden waarom dat niet kan.”

“Daar­naast zie je dat de indus­trie hele­maal niet wordt ger­aakt door kli­maat­plan­nen. Het is de burg­er die betaalt. De indus­trie wordt vri­jgesteld en zelfs extra gesub­si­dieerd. De lage inkomens gaan er meer op achteruit dan de hoge inkomens, waar­door het draagvlak voor zo een kli­maat­beleid ont­breekt. Vol­gens mij moeten ze dus zor­gen dat iedereen meekan in de maatschap­pij en, ten tweede, dat iedereen mee­be­taalt. Als het dan gaat over koop­kracht, hebben we de afgelopen jaren een indexsprong gek­end, wat betekent dat de pri­jzen sti­j­gen maar de lonen niet mee omhoog gaan. De bevolk­ing ver­armt dus. We moeten over het alge­meen de ongelijkheid oplossen en zor­gen dat mensen met een lager inkomen een hoger inkomen kri­j­gen en omge­keerd, waar­door er ook meer mid­de­len bin­nenkomen bij de over­heid. Dan wordt het gemakke­lijk­er voor iedereen om een kli­maatvrien­delijk lev­en te lei­den.”

Bros met een groene sos

Een als­maar grotere druk komt neer op de schoud­ers van politi­ci. Hoewel ze er alle­maal op ver­schil­lende manieren mee omgaan, zien we enkele ten­den­zen. Hoe plaat­sen we die ten­den­zen? “Ik zie eigen­lijk twee belan­grijke ele­menten. Om Bel­gië tegen 2050 kli­maat­neu­traal te mak­en zal er veel over­hei­dsin­ter­ven­tie nodig zijn. Rechts is nogal afk­erig van dat over­hei­ds­in­gri­jpen en legt meer vertrouwen bij de markt. Maar tot nu toe is het vrij duidelijk dat we er met de markt niet zullen ger­ak­en tegen 2050, dus vol­gens mij hebben zij daar gewoon nog geen antwo­ord op en is het ook niet gemakke­lijk om daar een antwo­ord op te verzin­nen. Som­mige economen zullen zeggen: “Voer een kli­maat­be­last­ing in en de markt zal het vanzelf oplossen.” Dan zijn er berekenin­gen die zeggen dat die CO2-belastin­gen zo gigan­tisch hoog zullen zijn dat er zo’n grote dis­rup­tie zal zijn dat de markt hele­maal zal ontregeld wor­den en het voor de burg­er onbe­taal­baar zal wor­den. Dus vol­gens mij hebben rechtse par­ti­jen het daar het moeil­ijkst mee. Dat vind ik het duidelijkst bij N‑VA, die zegt dat de tech­nolo­gie het zal oplossen. Maar zeggen dat de tech­nolo­gie die er nu nog niet is alles zal oplossen, is een erg riskante stap in het donker.”

Rechts is nogal afk­erig van dat over­hei­ds­in­gri­jpen en legt meer vertrouwen bij de markt

“Op dat vlak heeft links, dat ide­ol­o­gisch niet tegen over­hei­ds­in­gri­jpen is, dus een voor­sprong. Bin­nen links zie je dan een tegen­stelling tussen enerz­i­jds Groen, die meer open­staan voor allianties bin­nen het bedri­jf­sleven, en anderz­i­jds Sp.a en PVDA die neigen naar het pop­ulisme, waar­bij ze zeggen dat de burg­er hele­maal niet ger­aakt mag wor­den en alles aan het bedri­jf­sleven en de over­heid willen opleggen. Ikzelf ben voor­stander van het beste van bei­den, omdat ik denk dat we er anders niet ger­ak­en tegen 2050. Ik denk dat de uitdag­ing groot is en we nog niet goed besef­fen waar we staan. Maar die fram­ing van de grote tegen­stelling tussen het kli­maat enerz­i­jds en het sociale anderz­i­jds, dat klopt niet hele­maal. Dat kan zo zijn, maar dat hangt af van het beleid dat je voert. Het is niet zo dat die tegen­stelling er is, of dat je niets kan doen aan die tegen­stelling.”