Durf wetten te schrappen

In 1830 was de stoomtrein de nieuw­ste rev­e­latie, was slav­ernij nog een gang­bare zaak en mocht­en enkel adel­lijke, wijze man­nen stem­men. Onze heden­daagse samen­lev­ing lijkt hele­maal niet meer op die ten tijde van onze onafhanke­lijkheid. Toch ontston­den er in 1830 vele wet­ten die samen met de Bel­gis­che Grondwet nog tot op heden in gebruik bli­jven. Eén klein min­pun­t­je: wet­ten lijken niet te besef­fen dat tij­den evolueren.

Het opstellen van een wet lijkt absolu­ut. Het is de ultieme over­win­ning van de pedante par­lemen­tar­iër; hun werk zal vereeuwigd wor­den in het Burg­er­lijk Wet­boek. Hier­door bestendigt een wet alti­jd de sta­tus quo. Wet­ten behouden is een gegeven, ter­wi­jl een wet veran­deren alti­jd een gevecht zal zijn. Dat een wet bestaat, lijkt een neu­traal fenomeen, ter­wi­jl het eigen­lijk in dat opzicht bij­na per defin­i­tie een con­ser­vatief gedachte­goed met zich mee­draagt. Dat hoeft niet noodza­ke­lijk zo te bli­jven. 

Waarom wet­ten goed­keuren die oneindig bli­jven gelden?

Ik hoorde ooit over een denk­tank vol Nobel­pri­jswin­naars die alle democ­ra­tieën aan­raadde om elke wet te beperken in de tijd. Het doel hier­van is om het hele raamw­erk aan wet­ten dat ons land in lev­en houdt, in vraag te bli­jven stellen. Zo zou ons par­lement mor­gen een nieuwe wet kun­nen invo­eren die alle Bel­gen van gratis open­baar ver­vo­er voorzi­et, en ze zouden kun­nen voorzien dat die wet zou gelden voor der­tig jaar. Met een veran­derende samen­lev­ing in het achter­hoofd is dit de log­i­ca zelve. In 2051, wan­neer de wet zou ver­vallen, zullen we met een totaal andere maatschap­pij te mak­en hebben, die andere noden zal ken­nen. Tegen dan moet de over­heid miss­chien wel tele­porteren sub­sidiëren? We weten nauwelijks hoe onze samen­lev­ing er over der­tig jaar zal uitzien, dus waarom zouden we nu wet­ten goed­keuren die oneindig bli­jven gelden?

Een bestaande wet aan­passen of afschaf­fen kan nu uit­er­aard ook al, maar momenteel is dat zo onge­woon dat de moedi­ge par­lemen­tar­iër die het probeert, op de muren van de sta­tus quo stoot. De pro­visie een eind­da­tum op alle wet­ten te plaat­sen in plaats van ze tot de oneindigheid te activ­eren, zorgt ervoor dat we als samen­lev­ing ver­plicht bli­jven nadenken over het heden­daags nut van onze wet­ten. De ver­plicht­ing om te kiezen: opnieuw bestendi­gen, herzien in de nieuwe maatschap­pelijke con­text of ver­w­er­pen. Dit zou de maatschap­pij in staat stellen flex­i­bel om te gaan met een als­maar sneller veran­derende samen­lev­ing. Het zou ons in staat stellen proac­tiev­er na te denken over de prob­le­men van de toekomst, zon­der tegenge­houden te wor­den door de dwang­buis van twee­hon­derd jaar aan red tape die we met ons meezeulen.