Dromen van realiteit

Om dromen te snap­pen, is het best om eerst ‘slaap’ te begri­jpen. Een slaap­cy­clus bestaat uit vijf fasen en wordt ver­schil­lende keren door­lopen doorheen de nacht. Eerst zit je in de inslaap­fase, die zo’n vijf minuten duurt. Die wordt opgevol­gd door de lichte slaap, die ongeveer een hal­fu­ur duurt. Na vijf minuten matige slaap kom je terecht in de diepe slaap, zo’n twintig minuten lang. De laat­ste fase is de REM-fase (rapid eye move­ment) en wordt ook wel de droom­slaap genoemd. Je raadt het al: in deze fase vin­den je wild­ste dromen plaats.

Lucide dromen

Wan­neer je tij­dens het dromen beseft dat je aan het dromen bent, wordt dit een lucide droom genoemd. Soms kan dit gepaard gaan met de mogelijkheid om de loop van de droom te beïn­vloe­den, maar niet alti­jd. Je kan besef­fen dat je droomt wan­neer het sce­nario als een droom aan­voelt, of wan­neer de droom al eerder ged­roomd is en als een déjà vu ervaren wordt. Dik­wi­jls ontstaat de macht over het droom­sce­nario tij­dens een nacht­mer­rie, wan­neer men beseft dat het een nacht­mer­rie is en men de negatieve beelden wil ontvlucht­en.

Niet iedereen kan vliegen

In de lit­er­atu­ur wor­den lucide dromen meestal gelinkt aan per­soon­lijke groei en cre­ativiteit. Heel wat mensen proberen vri­jwillig lucide dromen te veroorza­k­en en de reden daar­voor is niet ver te zoeken. Bewust een alter­natieve realiteit betre­den, waar de wet­ten van de natu­urkunde niet meer gelden, zon­der drugs en zon­der gevol­gen? Sign me up.

Vertraagt de tijd in dromen?

In de film ‘Incep­tion’ werd ons wijs­ge­maakt dat een uur in een droom slechts vijf minuten duurt in de realiteit. De lit­er­atu­ur is het daar echter niet over eens. Wan­neer mensen na 5 of 15 minuten REM-slaap wakker gemaakt wer­den en er hen gevraagd werd of ze 5 of 15 minuten had­den ged­roomd, was het gegeven antwo­ord in 83 % van de gevallen juist. Deze resul­tat­en zijn lat­er gerepliceerd, wat erop wijst dat sub­jec­tief waargenomen tijd in dromen vrij goed overeenkomt met de werke­lijke tijd. Uit­zon­derin­gen zijn dromen met com­plexe struc­turen of heel emo­tionele dromen, waarin de tijd veel sneller lijkt te gaan. Par­tic­i­pan­ten hebben dan het gevoel dat hun droom twee tot wel hon­derd keer langer duurde dan in werke­lijkheid het geval was.

Dankz­ij onder­zoek aan de hand van lucide dromen kun­nen weten­schap­pers ons ook vertellen dat motorische tak­en uitvo­eren in lucide dromen sig­nif­i­cant langer duurt dan in de realiteit. Squats doen in lucide dromen duurt gemid­deld 40 % langer dan wan­neer je wakker bent, stap­pen duurt gemid­deld 52 % langer. Tellen duurt echter even lang in een droom als in de realiteit.

Niet zonder kritiek

Hoewel lucide dromen meestal als posi­tief en als een vorm van empow­er­ment bevon­den wor­den, roepen som­mige onder­zoek­ers op tot voorzichtigheid. Omdat lucide dromen gepaard gaan met hogere brein­ac­tiviteit dan nor­male dromen, ontstaat de vrees voor een slaap van onder­maatse kwaliteit. De grens tussen realiteit en droomw­ereld zou boven­di­en kun­nen ver­vagen wan­neer lucide dromen regel­matig voorkomen, wat op zijn beurt zijn tol zou kun­nen eisen op de men­tale gezond­heid van dromers. Vooral de opzettelijk veroorza­ak­te lucide dromen zouden een negatief effect kun­nen hebben op de men­tale gezond­heid, omdat men er ook overdag emo­tion­eel actief mee bezig is.

Bewust een alter­natieve realiteit betre­den, zon­der drugs en zon­der gevol­gen

Andere recente stud­ies vin­den geen negatieve link tussen lucide dromen en men­tale gezond­heid, zelfs eerder een posi­tieve link. Opstaan na een lucide droom zou ook met een meer uit­gerust gevoel gepaard gaan dan opstaan na een nor­male droom.

Alles kan, of niet?

De omgev­ing van de droom kan aangepast wor­den naar een omgev­ing die in de realiteit bestaat, maar die ont­wor­pen droomomgev­ing bevat dan vaak heel wat fouten. Dit zou kun­nen wijzen op gren­zen aan con­t­role over dromen. Ook kan niet iedereen vliegen in een lucide droom. Bij de meeste lucide dromers lukt dat heel spon­taan, bij som­mi­gen lukt het hele­maal niet. Dromen bli­jven gro­ten­deels cre­aties van ons onder­be­wustz­i­jn, waar­door slordigheid moeil­ijk weg te denken is.

Dromen dat je droomt, zoals in ‘Incep­tion’, is inder­daad mogelijk − zij het met min­der scherpe gren­zen tussen de dromen. De film bli­jft uit­er­aard sci­encefic­tion. Toch durft een psy­cho­an­a­lyti­cus de onmo­gelijkheid van een groeps­d­room in vraag te stellen. De werke­lijkheid stelt ook niet teleur: onder­zoek heeft aange­toond dat het mogelijk is om pijn veroorza­akt in een lucide droom na ont­wak­ing nog steeds te voe­len. Dat zou ons kun­nen lei­den tot de sub­jec­tiviteit van pijn en hoe men die kan beïn­vloe­den, maar dat is voor een andere keer. Slaap­wel!