Don’t reef me this way

Het Great Bar­ri­er Reef dood? Neen, gelukkig was dit over­li­j­dens­bericht fake, maar dat maakt het niet min­der drama­tisch. Het was een cry for atten­tion, gepub­liceerd in het Amerikaanse tijd­schrift Out­side, die ver­vol­gens viraal ging op sociale media. Het gaat namelijk erg slecht met het Great Bar­ri­er Reef in Aus­tral­ië: het sterft af door onder andere kli­maatop­warm­ing en over­be­viss­ing. Als de mens niet snel drastisch ingri­jpt, is het gedaan met het koraal­rif. Maar hoe sterft het rif af? En waarom moeten wij ons hier druk om mak­en?

On the origin of bleaching

Het gaat dus op z’n zachtst gezegd niet goed met het Groot Bar­rièrerif de laat­ste jaren. Dat is gro­ten­deels te wijten aan menselijke activiteit­en, en dus niet zozeer aan natu­urlijke fenome­nen. De belan­grijk­ste oorza­ak is kli­maatop­warm­ing, die ook een opwarm­ing van het zee­wa­ter tot gevolg heeft. Deze sti­jging van de watertem­per­atu­ur uit zich voor­namelijk in koraal­blek­ing, of coral bleach­ing: koralen stoten hun sym­bi­o­tis­che algen af – zoöx­an­thellen om pre­cies te zijn. Koralen hebben die algen nodig voor voed­sel (suik­ers) en zuurstof, die ze kri­j­gen door mid­del van foto­syn­these. Ook hun mooie kleuren kri­j­gen ze door deze algen. Bij een sti­j­gende watertem­per­atu­ur pro­duc­eren de sym­bi­o­tis­che algen te hoge con­cen­traties zuurstof. In te hoge con­cen­traties is zuurstof giftig voor het koraal, waar­door het dus ged­won­gen wordt deze essen­tiële algen af te stoten en het koraal bijgevolg verbleekt. In principe kun­nen deze algen weer terugkomen, maar bij een te lange ver­stor­ing van het ecosys­teem sterft het koraal defin­i­tief af.

“Bij een te lange ver­stor­ing van het ecosys­teem, sterft het koraal defin­i­tief af.” 

Bert Hoek­se­ma, onder­zoek­er ver­bon­den aan de Uni­ver­siteit Lei­den, maakt duidelijk dat er nog andere oorza­k­en zijn. Naast glob­al cli­mate change spe­len ook sed­i­men­tatie, eutrofiëring en over­be­viss­ing een rol: “Sed­i­men­tatie kan een gevolg zijn van dreggen in ver­band met civiele werken. Denk maar aan de aan­leg van havens en de daar­door ver­hoogde slibuit­stot­ing via riv­ier­mondin­gen en de win­ning van ert­sen. Eutrofiëring is vaak een gevolg van ver­hoogde con­cen­traties van kun­stmest en afval.” Ver­vol­gens draagt toerisme ron­dom het rif bij tot vervuil­ing, en beschadi­gen duik­ers vaak het koraal. Zoge­naamde whale watch trips zor­gen ook nog eens voor de ver­stor­ing van het gedrag van dolfi­j­nen en walvis­sen die bij het rif lev­en. Maar, merkt Hoek­se­ma op: “Toerisme kan ook posi­tief zijn als het bewust­word­ing tot gevolg heeft. Mensen leren uit direct con­tact met de natu­ur.”

“Toerisme kan posi­tief zijn, als het bewust­mak­ing tot gevolg heeft.” – Bert Hoek­se­ma

Code coral red

“In ver­schil­lende delen van de wereld zie je achteruit­gang van rif­f­en”, vertelt Hoek­se­ma. “Wat daar meteen bij opvalt, is dat het rifop­per­vlak dood is of door heel weinig soorten wordt bevolkt. In plaats van koraal zie je bijvoor­beeld veel meer algen. Veel vis­sen lev­en van dieren die tussen koraal lev­en en als die voed­sel­bron verd­wi­jnt, dan gaat de vis­stand er sterk op achteruit. Dat heb ik waargenomen in Zuid­west-Sulawe­si in Indone­sië, waar ik zelf vele jaren heb gewoond. Verder lei­dt over­be­viss­ing van algene­tende vis­soorten tot een ver­hoogde dichtheid van algen die koralen over­schaduwen. Koralen wor­den ook steeds meer aange­tast door ziek­tes. Uitein­delijk zal de plaat­selijke bevolk­ing geen vis meer kun­nen van­gen en zullen toeris­ten weg­bli­jven.” Niet alleen dreigen we dus een prachtig stuk natu­ur te ver­liezen, maar ook de mens zal directe gevol­gen ondervin­den van de dood van het Great Bar­ri­er Reef.

De achteruit­gang van rif­f­en is helaas geen geï­soleerd prob­leem. Wereld­wi­jd hebben watere­cosys­te­men te lij­den onder de invloed van de mens. Dichter bij huis is er ook een gebied dat extra bescherming nodig heeft, namelijk de Wad­den­zee die zich langs de kust van Ned­er­land, Duit­s­land en Den­e­marken uit­strekt. De Wad­den­zee is net als het Great Bar­ri­er Reef een Par­tic­u­lar­ly Sen­si­tive Sea Area (PSSA), wat inhoudt dat het IMO (Inter­na­tion­al Mar­itime Orga­ni­za­tion) stren­gere regels oplegt voor bijvoor­beeld de zee­vaart in dat gebied.

‘Til death reef us apart?

Maar is alle hoop dan ook daad­w­erke­lijk ver­loren voor bedreigde onder­wa­terge­bieden dicht­bij en ver­af? Een een­voudig antwo­ord op die vraag moeten we u, wat het Great Bar­ri­er Reef betre­ft, schuldig bli­jven, want veel hangt af van de daad­w­erke­lijke uitvo­er­ing van bescher­mings­maa­trege­len. Belan­grijk zijn de acties die door het IMO afgekondigd wer­den voor de PSSA’s. Het IMO legt zich vooral toe op het reg­istr­eren en nav­igeren van het scheepsver­keer in de noordelijke regio van het Great Bar­ri­er Reef. De Aus­tralis­che regering brei­d­de dit uit met extra maa­trege­len zoals de intro­duc­tie van no anchor­ing areas. Hoek­se­ma bemerkt wel dat dergelijke mooie voorne­mens vaak teni­et gaan wan­neer blijkt dat het pri­jskaart­je voor de bescherming te hoog dreigt op te lopen. Dan vol­gt in de plaats vaak “een poli­tiek gebaar voor de schone schi­jn,” verk­laart hij.

“Regel­gev­ing is vaak onvol­doende als de nalev­ing in de prak­tijk te kost­baar blijkt. Soms gaat het om een poli­tiek gebaar voor de schone schi­jn.” – Bert Hoek­se­ma

In recen­tere jaren zijn er langs de andere kant wel steeds meer effecten van sen­si­bilis­er­ing te bemerken. “Er wor­den wereld­wi­jd steeds meer parken opgericht om het gebruik van rif­f­en te reg­uleren. Of dat een ver­beterend effect heeft gehad, is moeil­ijk vast te stellen. Toch zie je in som­mige bescher­mde gebieden geen duidelijke achteruit­gang, zoals Komo­do in Indone­sië en Sipadan in Bor­neo (Maleisië).” Ook nu weer dreigt de kli­maatveran­der­ing echter roet in het eten te gooien, aldus Bert Hoek­se­ma: “Op het Great Bar­ri­er Reef heeft gebruik­sreg­u­ler­ing ook een gun­stig effect gehad, maar dat kan teni­et gedaan wor­den door grootschalige coral bleach­ing bij ver­hoogde zee­wa­tertem­per­a­turen.” Er wor­den met andere woor­den zek­er en vast maa­trege­len genomen om het rif te bescher­men, maar of die genoeg zullen zijn om het over­leven ervan te garan­deren, hangt af van voort­durende poli­tieke wil en economis­che inspan­nin­gen. Maar lat­en we vooral niet wan­hopen, onlangs nog werd een belan­grijke poli­tieke stap genomen door de goed­keur­ing van het Kli­maatakko­ord van Par­i­js. Er is nog heel wat werk aan de winkel, maar we believe in the reef.