Oorspronkelijk gepubliceerd op 20/10/2025 – 18:11 door Yana Rosé
Dit artikel werdt oorpronkelijk gepubliceerd op de oude Schamper site. Toen deze uit gebruik werd genomen, werden alle artikels overgezet.
Het GUM dompelt ons negen dagen lang onder in wetenschappelijk onderzoek en kunst over onderwerpen in de taboesfeer. Zo doet het museum een nobele poging om het onbespreekbare makkelijker over de tong te laten rollen. Het programma verschilt per dag en raakt verschillende onderwerpen – van het betreurenswaardige Belgische gevangeniswezen tot teleurstellende penislengtes.
Op zondag zond Schamper een van zijn discipelen erheen om polshoogte te nemen. Die kwam net te laat voor de beginactiviteit en tevens de belangrijkste maaltijd van de dag, het ontbijt. Tijdens dat ontbijt kon je luisteren naar een lezing over onze rouwcultuur en de geschiedenis van de koffietafel. Gelukkig vielen er nog genoeg andere dingen te doen. De vaste collectie werd in het festival geïntegreerd op twee verschillende manieren. De meer individualistische bezoeker, waaronder de Schamperredacteur zelf, kon een QR-code scannen die de toegang gaf tot audiocommentaar bij de eerder morbide stukken uit de collectie (DARK stories). Op die manier kan de bezoeker er eindelijk achterkomen wat het verhaal is van het 19e-eeuwse meisje wiens hoofd op sterk water staat of van de Siamese tweeling van Jan Palfijn. De sterkte van het audiocommentaar is dat de uitleg niet gratuit is, maar eerder stilstaat bij de meer fundamentele vragen waar een wetenschappelijk museum bij zulke stukken mee worstelt: is het wel nog van deze tijd om menselijke resten te tonen? Als je het doet, welk normatief kader gebruik je daar dan voor? Hoe moeten we omgaan met de identiteit van mensen die (zonder hun toestemming) postuum geschilderd en zo vereeuwigd worden?
Naast de vaste collectie is er de tijdelijke expo op de bovenste verdieping, (UN)SHAME. In die expo worden taboe en schaamte onderzocht vanuit de individuele ervaringen van de kunstenaars die eraan meewerkten. ‘Schaamte’ betekent immers voor iedereen iets anders, waardoor zo’n expo hoe dan ook diep persoonlijk wordt. De expo is bescheiden qua omvang. Vooral het oranje bed maakte indruk: in de kussenslopen zitten audio-opnames van meisjes die getuigen over hun ervaringen met seksualiteit en seksueel geweld. Voor bezoekers die zelf worstelen met een traumatisch verleden kan de expo herkenbaar, maar ook confronterend zijn.
Voor bezoekers die zelf worstelen met een traumatisch verleden kan de expo herkenbaar, maar ook confronterend zijn
Het festival kent een divers programma. Voor de kinderen zijn er activiteiten die de zwaarbeladen thema’s laagdrempelig aankaarten. Om twee uur vond er bijvoorbeeld een expo plaats waar kinderen uit klei drolletjes konden maken en versieren, om het taboe rond uitwerpselen en toilet aan te kaarten. De volwassenen konden dan weer de Dark Matinee volgen, waarin kunstenares Lara Staal samen met ex-gedetineerden in gesprek ging over de Belgische gevangenissen.
GUM
De link met het thema van het festival is duidelijk: naar de gevangenis gaan is een ervaring waarover men liever zwijgt. Tegelijk trok de Matinee het probleem open, door ook aandacht te geven aan de onmenselijke omstandigheden in de Belgische gevangenissen en ruimer naar de fundamentele vraag waarom we als maatschappij straffen, en hoe we dat het best moeten doen. Staal gaf haar eigen mening duidelijk mee: gevangenissen zijn een door en door destructief systeem en een parallelle schaduwwereld. Nadien was er ruimte voor discussie met het publiek.
DARKWEEKends is een smeltkroes van wetenschap, kunst en het obscure
DARKWEEKends is een smeltkroes van wetenschap, kunst en het obscure. De kans is groot dat niet alles voor iedereen zal zijn, maar er wel voor iedereen iets van waarde tussen zit. Wie de expo bezoekt, mag daarbij niet vergeten even af te slaan naar de serres. Daar staat de installatie ‘One Day I Will Make The Onion Cry’, een verticale uienguillotine (jawel) die de vijf fasen van rouw symboliseert.