De hoax van de hokjesmaatschappij

Je bent het­ero óf homo. Je bent lib­er­aal óf social­ist. Je bent pes­simist óf opti­mist. De samen­lev­ing lijkt het af te schilderen alsof er geen tussen­weg bestaat. Iemands per­soon wordt steeds opnieuw afge­beeld als een aaneen­scha­kel­ing van sim­plismes en het alle­gaart­je van al die hok­jes mak­en jou dan tot ‘jou’, als het ware. Ik weet dat het alle­maal een mooie, soci­ol­o­gis­che verk­lar­ing heeft − iets met onbe­wuste stereo­type­r­ing en sociale rollen − maar waarom gaat iedereen daar zo passief in mee? Het lijkt soms alsof we er niks aan wíllen veran­deren, alsof we het alle­maal ver­schrikke­lijk moeil­ijk vin­den om die bevredi­gende illusie waarin iedereen mooi in afgeli­jnde defin­i­ties past, los te lat­en.

Her­ak­leitos, een Griekse geleerde, is gek­end voor zijn uit­spraak ‘pan­ta rhei’ oftewel ‘alles stroomt’. Deze man die bij­na drieduizend jaar gele­den leefde, besefte al dat niets in het lev­en kan wor­den gevat als iets vast­staand. Alles beweegt. Cat­e­gorieën creëren is bijgevolg zin­loos omdat er nooit genoeg voor­beelden zullen bestaan die aan alle ken­merken vol­doen om te kun­nen spreken van een cat­e­gorie. Schoolvoor­beelden bestaan waar­lijk enkel in boeken. In de realiteit zijn we alle­maal zwevende pio­nnet­jes in een oneindig ven­ndi­a­gram. Het is de diverse verza­mel­ing van nuances, tusseno­plossin­gen en gri­jze zones die ons vor­mgeeft. Spi­jtig genoeg wordt deze diver­siteit steeds weer op de achter­grond geschoven en kiest men liev­er voor de makke­lijke uitweg waar­bij men mensen in een cat­e­gorie tra­cht onder te bren­gen op basis van opper­vlakkige obser­vaties en afgeza­agde stereo­typen.

We moeten de com­plex­iteit die ons ken­merkt, dur­ven erken­nen

Aan iedereen die zegt dat we het tijd moeten geven, dat we wel vanzelf zullen evolueren naar een maatschap­pi­jvorm waar geen etiket­ten meer wor­den opge­plakt: niets gaat vanzelf. In feite gaat het enkel over een switch in onze mind­set. We moeten onze drang om steeds te willen cat­e­goris­eren ver­van­gen door een gewoonte om vri­jer te zijn in ons denken. We moeten ondo­or­dachte vero­ordelin­gen achter­wege lat­en en de com­plex­iteit die ons ken­merkt dur­ven erken­nen. Je hoeft niet te kiezen tussen de door de samen­lev­ing opgestelde poli­tieke stro­min­gen of sek­su­aliteit­en. Je kan ook zomaar wat free­whee­len en een men­gel­moes zijn van ver­schil­lende opties op het oneindi­ge spec­trum van de men­sheid zon­der dat daar een naam op geplakt moet wor­den. Het is onze ver­ant­wo­ordelijkheid om een veran­der­ing in gang te zetten waar­bij we met z’n allen lekker kun­nen pan­ta-rheien, zodat we ons lev­en in vrede kun­nen lei­den met onze ingewikkeld­heid. Laat u niet zomaar in een hok­je plaat­sen. Je bent veel meer dan zo’n goed­koop stereo­type.