Column: Overbevolkt discours

David

“Over­bevolk­ing!” Thanos uit ‘Infin­i­ty War’, mys­terieuze samen­zweerders uit ‘Utopia’, Dan Browns ‘Infer­no’, Elon Musk of zowat alle leden van de Britse konin­klijke fam­i­lie – ze lijken er alle­maal plezi­er uit te halen angstver­halen over onze ‘over­bevolk­ing’ te ver­sprei­den. Dat die term per­coleert in ons alledaags enter­tain­ment vind ik op zich al raar, maar dat de tegen­stre­vers van de hier­boven ver­melde fig­uren nooit een deftig tege­nar­gu­ment kun­nen bieden nog raarder. Jam­mer dat het uni­ver­sum Thanos dwong wat galac­tisch Leben­sraum te schep­pen, maar hij had gelijk! Dwaze mensen, ze kweken gelijk koni­j­nen – dat lees ik alleszins tussen de regels. Mogen we dan niet scep­tisch staan tegen­over dat nar­ratief?

Na wat leeswerk kwam ik te weten dat dom­i­nee Thomas Malthus, beroepsec­onoom bij de Britse Oost-Indis­che Com­pag­nie, de term ‘over­bevolk­ing’ pop­u­lariseerde. Zijn log­i­ca (kort samengevat: wel­vaart => bevolk­ings­groei => gebrek aan goed­eren => bevolk­ings­dal­ing) was de basis voor veron­trustende poli­tieke gevol­gtrekkin­gen: zorg dra­gen voor de armen lei­dt alleen maar tot een grotere kweek­lust onder de behoefti­gen, dus gri­jpen we beter pre­ven­tief in door hen voed­sel te ontzeggen. Met die log­i­ca werd de Britse kolo­niale poli­tiek in Ier­land en Zuid-Oost-Azië ver­goelijkt, waar­bij vele tien­tallen miljoe­nen een onn­odi­ge honger­dood stier­ven. De ironie van de geschiede­nis wil dat de eerste wereld, waar goed­eren en kinder­zorg per­fect voorhan­den zijn, kampt met een steeds meer slabakkende bevolk­ingsaan­groei. Malthus’ the­o­rie dat we in weelde bli­jven verderk­weken tot ons aards ter­rar­i­um vol­ge­poept is, en de over­heid dus maar best pre­ven­tief ingri­jpt door de min­der begoe­den met de neus in hun armoede te drukken, blijkt zev­er.

Er is dus best een goeie reden om Thanos’ oordeel te wantrouwen. Wou hij de Melk­weg ontru­imen om golf te spe­len? Deden de zopas gesyn­di­caliseerde inwon­ers van Plu­to te moeil­ijk? Zon­der noodza­ke­lijk­er­wi­js m’n tin­foil hat op te willen zetten kan ik me toch niet van het gevoel ont­doen dat de overbevolkingsthema’s gepusht wor­den tégen de inter­ess­es van de gebieden die over­bevolkt zouden zijn. In 2014 ver­meldde wilde wel­doen­er Bill Gates dat “we” te veel volk hebben in Jemen en Pak­istan en dus maar best nadenken over manieren om “onze mid­de­len daarheen te kri­j­gen”. Als je de Britse straal­jagers als voor­be­hoedsmid­de­len beschouwt lijkt de invo­er van “onze” mid­de­len suc­ces te boeken. Me dunkt dat de mening van de over­bevolk­te bevolk­ing zelf hier min­der van tel was.

“Jam­mer dat het uni­ver­sum Thanos dwong wat galac­tisch Leben­sraum te schep­pen”

Koni­j­nen wor­den al eens aanzien als passende metafoor voor de men­sheid, maar koni­j­nen hebben een donzige staart en bezondi­gen zich al eens aan de gewoonte om doo­dleuk hun eigen kak en jon­gen op te fret­ten. Daar­bij staan koni­j­nen weig­er­achtig tegen­over nati­es­tat­en, kolo­niale uit­buit­ing en indus­tri­alis­er­ing. Er zijn dus enkele cru­ciale ver­schillen met mensen. Thanos en cohort­en had­den zich beter ter aan­bouw van wat woon­wijken tot aan­nemers omgeschoold, dan kre­gen we z’n ver­dacht fas­cis­toïde bag­ger­taalt­je nu ten­min­ste niet over ons heen.