Buildings 4 climate

We sprak­en met Riet Van de Velde, afdel­ing­shoofd Milieu, en Els Van Damme, directeur van de Direc­tie Gebouwen en Facil­i­tair Beheer (DGFB). Samen met vele anderen zijn zij de dri­jvende kracht­en van Tran­si­tie UGent, een denk­tank waar ver­schil­lende stu­den­ten, experten en per­son­eel­sle­den samenkomen om het duurza­amhei­ds­beleid van de UGent onder de loep te nemen. Zij bek­ijken wat er nu al gebeurt en wat nog moet gebeuren in de toekomst. Een belei­d­sor­gaan is Tran­si­tie UGent niet, maar ze legt wel voorstellen op tafel en probeert zo door te wegen op het beleid.

Je kan dwepen met de soev­ere­initeit van onze nati­es­taat zoveel je wil, de Europese Unie heeft andere plan­nen voor ons in pet­to, en dat is miss­chien maar goed ook. Om het kli­maatakko­ord van Par­i­js geen vod­je papi­er te lat­en wor­den, is supra­na­tionale samen­werk­ing essen­tieel. Hier­bij heeft de EU besloten om haar uit­stoot van broeikas­gassen tegen 2050 met 80–95% te reduc­eren tegen­over die uit 1990. In de stri­jd tegen kli­maatveran­der­ing pro­fileert de UGent zich als voortrekker en wil zij vol­gens deze lijn haar beleid ambitieus uit­stip­pe­len. Het huidi­ge Energiebelei­d­splan haalt deze doel­stellin­gen niet. Van­daar hebben ver­schil­lende stake­hold­ers, waaron­der Tran­si­tie UGent, Stad Gent en ver­schil­lende experten, het Energiebelei­d­splan 2.0 voorgesteld, dat nog wacht op goed­keur­ing van het Bestu­urscol­lege van de uni­ver­siteit. Dit actieplan voor de peri­ode 2020–2030 is wel in lijn met de EU-doel­stellin­gen en omvat onder andere een reduc­tie van min­stens 27% in het energie­ver­bruik, waar­bij ook min­i­mum 27% van het resterende ver­bruik uit hernieuw­bare energie moet bestaan. Voor de uitwerk­ing werd het plan opgedeeld in twee grote pijlers: het inzetten op energie-effi­ciën­tie en het investeren in groene energie.

Het huidi­ge Energiebelei­d­splan haalt de Europese doel­stellin­gen niet

To bouw or not to bouw?

Het duurza­am­ste ver­bruik is geen ver­bruik. Gebouwver­warm­ing en elek­triciteitsver­bruik zijn twee van de groot­ste bron­nen van CO2-emissies voor de UGent. Daarom moet ze drin­gend haar elek­triciteits- en warmtevraag inperken. In de eerste plaats kan dit via de ver­du­urza­m­ing en inperk­ing van het huidig pat­ri­mo­ni­um. “Archi­tecten beant­wo­or­den een ruimtelijke vraag alti­jd met een gebouw, maar wij zijn tot het besef gekomen dat mensen die een beroep op ons doen, in de eerste plaats gewoon een ruimtelijke behoefte hebben. Wij vin­den dat je die behoefte niet alti­jd met gebouwen moet beant­wo­or­den. Je moet eerst onder­zoeken of niet-bouwen ook een optie is”, citeert Van de Velde. “Wan­neer we ruimtenood hebben, zijn we nog te veel aan het denken in ter­men van nieuw­bouw. Die nieuwe gebouwen zijn wel duurza­am, maar het resul­taat is dat je weer ruimte aan het opsouperen bent. De laat­ste tijd wordt er wel meer nagedacht over hoe we meer kun­nen samen­werken en infra­struc­tu­ur kun­nen delen.” Een shuf­fle in uur­roost­ers kan ook een oploss­ing bieden om ruimtes zo goed mogelijk te benut­ten. “De bio-inge­nieurs hebben net dezelfde prac­ti­ca als de weten­schap­pen, maar dan in ver­oud­erde infra­struc­tu­ur op de Coupure. Je zou kun­nen samen­werken, maar dat gaat momenteel niet, want er zijn niet genoeg namid­da­gen over, enkel voormid­da­gen. Schuif eens met die uur­roost­ers en dan kan dat wel op voormid­da­gen. Zo kun­nen we één grote practicum­ruimte mak­en voor iedereen, die opti­maal benut wordt.” Zulk admin­is­tratief ges­tun­tel kan enkel ordelijk ver­lopen via een cen­trale stur­ing die alle fac­ul­teit­en overkoe­pelt.

Daar­naast is het belan­grijk een inven­taris te hebben van het huidig pat­ri­mo­ni­um. Pas wan­neer we zicht hebben op welke gebouwen nog poten­tieel hebben en welke niet, kun­nen er gefun­deerde beslissin­gen gemaakt wor­den. Als voor­beeld geeft Van de Velde de huizen aan de Vold­er­sstraat. “Miss­chien zijn dat wel mooie heren­huizen die je moet verkopen waar­door je weer geld kri­jgt om andere gebouwen op punt te stellen.”

Duurzame ren­o­vaties en state-of-the-art nieuw­bouw zijn pas de tweede stap in dit ver­haal. Hier­bij zijn totaal­ren­o­vaties essen­tieel, want stap per stap werken is niet rend­abel. Het heeft namelijk geen zin om de ver­warm­ing te ren­ov­eren zon­der het gebouw eerst van top tot teen te isol­eren. Die grondi­ge iso­latie gaat ook gepaard met de mogelijkheid tot het afstap­pen van fos­siele brand­stof­fen. Dit heeft te mak­en met het ver­schil tussen hoge en lage tem­per­atu­urver­warm­ing legt Van de Velde uit. “Kijk maar naar vlo­erver­warm­ing, dan heb je slechts 30° of 40°C nodig. Als je het sys­teem hebt van ver­warm­ingse­le­menten, namelijk chauffages, dan heb je zek­er 80°C nodig in je lei­din­gen. Dus, zolang je niet heel je gebouw goed geï­soleerd hebt, waar­door je het ook kan ver­war­men op 30°C, kan je niets doen met een warmtepomp. Zo’n warmtepomp kan niet naar 80°C gaan, dat is enkel weggelegd voor fos­siele brand­stof­fen.”

We denken nog te veel in ter­men van nieuw­bouw – Van de Velde

 

De grijze zone

Bij het aan­pakken van gebouwen blijkt tijd vaak een lastig gegeven. “Moeil­ijk, want je hebt die tijd enerz­i­jds nodig, maar anderz­i­jds heb je ze ook niet”, vertelt Van de Velde. “Ook qua ken­nis zijn er nog heel wat hiat­en. We weten nog niet alles.” In die tussen­ti­jd wor­den dan ook stud­ies gedaan, die voor een kwal­i­tatie­vere ver­du­urza­m­ing kun­nen zor­gen, maar uit­er­aard ook tijd vra­gen. Zoge­naamde hef­boomac­ties spe­len in op dit prob­leem. “Hef­boomac­ties zor­gen ervoor dat we niet ver­lam­men”, gaat Van de Velde verder. “Met zo’n actie kan je al starten zon­der op de stud­ies te moeten wacht­en. Inte­gen­deel, we doen onder­tussen studiew­erk, maar omdat we op kleinere schaal werken, kun­nen die stud­ies daar voe­den waar we de ervar­ing nog niet hebben.”

Een ander groot obstakel bij het ren­ov­eren van gebouwen is het feit dat de UGent veel pat­ri­mo­ni­um met bescher­mde sta­tus heeft. Dat brengt enkele prob­le­men met zich mee, bijvoor­beeld bij de Plateau. “Dat gebouw heeft geblazen en getrokken glas en dan laat Mon­u­menten­zorg ons niet toe dat we die daaruit nemen en ver­van­gen met nieuw, geï­soleerd glas. Dan moeten we werken met achterze­tra­men, hoewel dat natu­urlijk veel meer kost. Je kri­jgt daar ook wel een sub­si­die voor, maar die sub­si­diepot is niet fiks”, aldus Van de Velde.

Money, money, money

De tweede pijler is het afstap­pen van fos­siele brand­stof naar groene energie. Om de tran­si­tie naar een fos­sielvri­je cam­pus te financieren zijn de over­hei­dssub­si­dies van het kli­maat­fonds niet vol­doende. Deze wor­den bijges­taan door de Pro­visie duurzame maa­trege­len, een fonds beheerd door DGFB. “Jaar­lijks mak­en we een begrot­ing van de verwachte kosten en ook wat er bespaard is dankz­ij investerin­gen in duurza­am energiege­bruik. Dit varieert jaar­lijks tussen 300.000 en 700.000 euro”, vol­gens Van Damme. Het bespaarde geld stroomt via dit fonds recht­streeks terug naar nieuwe duurzame pro­jecten, maar zelfs met die twee bron­nen is het niet genoeg. “Het aller­g­root­ste obstakel in dit pro­ces is nog steeds finan­ciën. Er is hier zo veel geld voor nodig”, beves­tigt Van Damme. Onder­tussen is er een achter­stand qua onder­houd van de gebouwen, moeten er mid­de­len opz­ij gehouden wor­den voor onverwachte reparaties, het leeghalen van gebouwen, enzovoort.

Ten slotte is draagvlak creëren en sen­si­bilis­eren ook een belan­grijk aspect van dit project. Dat het duurza­amhei­d­s­the­ma leeft onder de stu­den­ten is wel gebleken de afgelopen weken. Ook de UGent zelf pro­fileert zich als vooruit­strevend, maar komt dat ook tot uit­ing in het beleid? “Ik zie het draagvlak als­maar groeien, niet enkel bij de stu­den­ten, maar ook bij het bestu­ur”, vertelt Van de Velde. Het prob­leem is dat het geld ook nog moet vol­gen en dat loopt soms stroef in de realiteit. Ook Van Damme voegt toe dat er heel fel op duurza­amheid wordt ingezet bin­nen de UGent, maar dat die ambities soms in con­cur­ren­tie staan met andere ambities zoals groei en nieuwe noden.

De UGent zet zich zek­er in voor de kli­maatza­ak en is er duidelijk mee bezig, maar er is alti­jd wel ruimte voor ver­be­ter­ing. Vooral onze manier van nadenken moeten we in vraag stellen, gaande van het loskop­pe­len van fac­ul­teits­denken tot het tout court dur­ven omgooien van con­ven­tionele houdin­gen. Maar de struc­turele veran­derin­gen op belei­d­sniveau bli­jven van essen­tieel belang. Deze vor­men de sluit­steen van het heilige tri­umvi­raat: drukkings­groepen, experten en belei­ds­mak­ers. Elk van deze drie moeten aan­wezig zijn wan­neer je duurzame, in elke zin van het woord, veran­derin­gen teweeg wil kun­nen bren­gen.